जो आफ्नो मात्रै जित खोजिरहेका छन्
नेपाली राजनीतिमा 'कोर्स करेक्सन' : हेलिकप्टरको गर्जनबाट घरदैलोसम्म
निर्वाचनमा खटिने कर्मचारीका लागि सामूहिक दुर्घटना बीमा, प्रति व्यक्ति २० लाख रुपैयाँ बरारबको क्षतिपूर्ति
क-कसले पाउँछन् सुविधा
‘संघीय सरकारबाट बजेट रोकिँदा विकासका काम अगाडि बढाउन सकेनौं’ {अन्तर्वार्ता}
पाणिनी गाउँपालिका यसरी बन्यो देशकै उत्कृष्ट पालिका
नेपाली सडकमा ‘यात्री पी-टु’ को सफल परीक्षण, ७ हजार किलोमिटर गुडेको कम्पनीको दाबी
काठमाडौं । नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रमा एकपछि अर्को गर्दै नयाँ क्रान्तिको लहर चलेको छ । पछिल्लो समय नेपालमै बाइक, कार र बस एसेम्बल हुन थालेका छन् । जसमा सिप्रदी ट्रेडिङ्ग र यात्री मोटरसाइकलको सहकार्यमा बनेको इलेक्ट्रिक स्कुटर ‘पी-टु’ को सडक परीक्षण गरिएको छ । नेपालमै डिजाइन र विकास गरिएको यो पहिलो इलेक्ट्रिक स्कुटरले हालसम्म देशका विभिन्न सडकहरूमा ७ हजार किलोमिटरभन्दा बढीको यात्रा सफलतापूर्वक पूरा गरिसकेको सिप्रदी ट्रेडिङ्गले जनाएको छ । ‘पी-टु’ स्कुटरलाई सामान्य सहरी सडकमा मात्र नभई नेपालको भौगोलिक विविधताअनुसारका कठिनतम परिस्थितिमा परीक्षण गरिएको कम्पनीको भनाइ छ । कम्पनीले यसलाई काठमाडौंका सडकदेखि नुवाकोट र जिरीका विकट पहाडी उकालो–ओरालो हुँदै हेटौंडा र भरतपुरका समथर तराईका राजमार्गसम्म दौडाएर परीक्षण गरिरहेको छ । कम्पनीका अनुसार परीक्षणका क्रममा हालसम्म काठमाडौं, भक्तपुर, नुवाकोट, कुरी, जिरी, मूलकोट, कटारी, हेटौंडा, भरतपुर, राम्दीघाट र वालिङजस्ता १० भन्दा बढी स्थानका सडकमा यसको क्षमता जाँचिएको छ । दैनिक ४०० किलोमिटरभन्दा बढी गुडाएर यसको ब्याट्री पर्फमेन्स, मोटरको शक्ति र समग्र टिकाउपनको गहन परीक्षण भइरहेको यात्रीले जनाएको छ । उसो त ‘यात्री पी-टु’ स्कुटर एक उत्पादन मात्र होइन, यो नेपाली इन्जिनियरिङ, डिजाइन र नवप्रवर्तनको उदाहरण पनि हो । यसअघि ‘पी–जिरो’ र ‘पी-वान’ जस्ता प्रिमियम इलेक्ट्रिक मोटरसाइकल सार्वजनिक गरेर चर्चा कमाएको यात्रीले ‘पी-टु’ मार्फत आम नेपाली उपभोक्तासम्म पुग्ने लक्ष्य राखेको छ । सिप्रदी कम्पनी र यात्री जस्तो नवप्रवर्तक स्टार्टअपको सहकार्यले यस परियोजनालाई थप विश्वसनीय र शक्तिशाली बनाएको बताइएको छ । यो स्कुटर कहिले सार्वजनिक हुन्छ भन्ने विषयमा कम्पनीले आधिकारिक जानकारी नदिए पनि यसको व्यापक परीक्षणले छिट्टै बजारमा आउने संकेत गरेको छ । नेपाली बजारमा विदेशी ब्रान्डको वर्चस्व रहेको बेला ‘मेड इन नेपाल’ ट्यागसहित आउन लागेको ‘यात्री पी–टु’ लाई नेपाली उपभोक्ताका लागि नयाँ विकल्पका रुपमा हेरिएको छ ।
एकै खेतमा दुई उत्पादन, यस्तो छ १५ सय वर्ष पुरानो ‘राइस-फिस फार्मिङ’
काठमाडौं । धानखेतीसँगै माछापालन सुन्दा धेरैलाई अचम्म लाग्न सक्छ । तर छिमेकी मुलुक चीनमा धानसँगै माछा पालन गर्ने ‘राइस–फिस फार्मिङ’ हजारौं वर्ष पुरानो अभ्यासको रूपमा स्थापित छ । कृषि इतिहाससम्बन्धी अध्ययनहरूका अनुसार यो प्रणाली पन्ध्र सय वर्ष पहिलादेखि प्रचलनमा रहेको देखिन्छ । विशेषगरी चिङथ्येन काउन्टी, झेजियाङ प्रान्तमा पन्ध्र सय वर्षदेखि धान र माछाको सहखेती हुँदै आएको अभिलेख पाइन्छ । धान–माछा सहखेती कुनै एक व्यक्तिको आविष्कार नभई किसानहरूको दीर्घ अनुभव र स्थानीय परिस्थितिक अवस्थाको बुझाइबाट विकास भएको धारणा मानिन्छ । धानखेतीमा सधैं पानी रहने भएकाले त्यही पानीमा माछा हुर्काउने उपाय खोज्दै जाँदा यो प्रणाली विकसित भएको कृषि विज्ञहरू बताउँछन् । समयसँगै यसले वैज्ञानिक आधार पनि पायो– जस्तो कि माछाले खेतभित्रका कीरा र झार नियन्त्रण गर्नु, माछाको मलले माटोको उर्वरता बढाउनु र धानले माछालाई छायाँ तथा सुरक्षित बासस्थान उपलब्ध गराउनु । स्थानीय कृषि विभागको रिपोर्ट अनुसार करिब ३५ हजार किसानहरू यस धान–माछा प्रणालीमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न छन् । राष्ट्रीय अध्ययनहरूले देखाउँछन् कि चीनमा लगभग १ लाख ६७ हजार हेक्टर क्षेत्र धान–माछा समुदायमा रूपान्तरण भइसकेको छ, जुन देशभरिको कुल धान लगाइएका क्षेत्रको केही प्रतिशत मात्र हो । हाल चीन विश्वकै ठूलो धान उत्पादक देशमध्ये एक हो । विभिन्न कृषि प्रतिवेदनहरूका अनुसार चीनमा धानखेती करिब ३० मिलियन हेक्टर हाराहारीमा फैलिएको अनुमान छ । कृषि अनुसन्धानका निष्कर्षअनुसार एउटै खेतबाट धान र माछा दुवै उत्पादन हुँदा कुल आम्दानी परम्परागत धानखेतीभन्दा २०–३० प्रतिशतसम्म वृद्धि हुने देखिएको छ । उत्पादन विविधिकरणका कारण किसानले अतिरिक्त नगद आय प्राप्त गर्नुका साथै जोखिम पनि विभाजन गर्न सकेका छन् । परम्परागत महत्त्व र दिगोपनको मूल्याङ्कन गर्दै खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) ले चिङथ्येनको धान–माछा प्रणालीलाई विश्वव्यापी रूपमा महत्त्वपूर्ण कृषि सम्पदा प्रणालीहरू (जीआईएएचएस) सूचीमा सूचीकृत गरेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार धान–माछा सहखेतीको प्रमुख फाइदा एउटै जमिनबाट बहुउत्पादन लिन सक्नु हो । धानसँगै प्रोटिनयुक्त माछा उत्पादन हुँदा किसानको आम्दानी र पोषण सुरक्षा दुवैमा सुधार देखिन्छ । माछाले कीरा खाएर प्राकृतिक जैविक नियन्त्रण गर्ने भएकाले रासायनिक विषादीको प्रयोग घट्ने र माछाको मलले जैविक उर्वरता बढाउने बताइन्छ । यसले उत्पादन लागत घटाउनुका साथै वातावरणीय सन्तुलनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने कृषि अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्। वातावरणविद्हरूले यो प्रणालीलाई जलवायु–स्मार्ट कृषि अभ्यासका रूपमा पनि लिन्छन् । कम रासायनिक इनपुट, माटोको स्वास्थ्यमा सुधार र जैविक विविधताको संरक्षणले दीर्घकालीन दिगोपनमा योगदान पुर्याउने उनीहरूको भनाइ छ । धानखेतीलाई सानो पारिस्थितिकी तन्त्रमा रूपान्तरण गर्दै पानी, माटो र जीवबीच सन्तुलन कायम गर्ने यो मोडेल विश्वका विभिन्न देशहरूमा पुनः चर्चामा आउन थालेको छ । यद्यपि चुनौतीहरू पनि छन् । पानी व्यवस्थापनमा दक्षता, उपयुक्त माछा प्रजाति छनोट, प्रारम्भिक संरचनागत लगानी र बजार पहुँचजस्ता पक्षमा ध्यान दिनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् । उचित तालिम, प्रविधि र नीतिगत समर्थन उपलब्ध भएमा यी चुनौतीहरू व्यवस्थापनयोग्य हुने उनीहरूको निष्कर्ष छ । कृषि क्षेत्रमा दिगो उत्पादन र पोषण सुरक्षाको खोजी भइरहेका बेला चीनको धान–माछा सहखेती प्रणाली परम्परा र आधुनिक विज्ञानको सफल संयोजनका रूपमा उदाहरणीय देखिएको छ ।
मोबाइलमा आपत्तिजनक एसएमएस पठाउनेलाई कारबाही गरिने : टेलिकम
काठमाडौं । नेपाल टेलिकमले भ्यालु एडेड सर्भिस (भिएएस) सेवा अन्तर्गत केही सेवा प्रदायकमार्फत आपत्तिजनक प्रकृतिका एसएमएसहरू मोबाइल प्रयोगकर्ताको नम्बरमा पठाइएकोप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाएको छ । टेलिकमका अनुसार भिएएस सेवा अन्तर्गत विभिन्न सूचना तथा सन्देश एसएमएसमार्फत पठाइने व्यवस्था भए पनि हाल केही सेवा प्रदायकले स्वीकृत व्यवसायको सीमाभन्दा बाहिर गएर जातीय, वर्गीय, धार्मिक, साम्प्रदायिक तथा राजनीतिक सद्भावमा खलल पुर्याउने खालका सन्देश प्रवाह गरेको गुनासो प्राप्त भएको छ । नेपाल टेलिकमले यस्ता सन्देश प्रवाह नगर्न सम्बन्धित भिएएस सेवा प्रदायकलाई सचेत गराइसकेको र आगामी दिनमा यस्ता गतिविधि दोहोरिए कडा निगरानी तथा नियन्त्रण गरिने स्पष्ट पारेको छ । साथै, सबै भिएएस सेवा प्रदायकलाई यस्ता सन्देश सर्वसाधारणको मोबाइल नम्बरमा नपठाउन निर्देशन दिइएको छ । यदि यस्ता गतिविधि पुनः दोहोरिए सम्झौताअनुसार सम्बन्धित सेवा प्रदायकसँगको सम्झौता खारेज गर्नेसम्मको कारबाही गर्न सकिने टेलिकमले जनाएको छ । नेपाल टेलिकमले कुनै पनि सेवा प्रदायकलाई ग्राहकको व्यक्तिगत मोबाइल नम्बर वा अन्य विवरण उपलब्ध नगराएको स्पष्ट गर्दै, ग्राहकको गोपनीयताप्रति आफू सधैं संवेदनशील र प्रतिबद्ध रहेको पनि दोहोर्‍याएको छ ।
