काठमाडौं । काठमाडौं टोखाका कान्छाराम ड‌ंगोल (२७ वर्ष) को दैनिकी अहिले फेरिएको छ । उनको नजिकैको चोक र चिया पसल र गल्लीहरूमा अहिले कसलाई मत दिने भन्ने गफगाफले माहोल गर्माएको छ ।  हामीले काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ५ मा पर्ने काठमाडौं महानगरपालिका, बुढानीलकण्ठ र टोखा नगरपालिकाका १५ वटै वडाका मुख्य बस्तीहरूमा तीन दिन लगाएर स्थलगत अवलोकन गर्यौं । यस क्षेत्रका रैथानेदेखि बसाइँसराइँ गरेर आएका कुल १२० जना मतदातासँग कुराकानी गर्यौं ।  सबैमा निर्वाचनको उत्साह छ, आशा छ र सँगै मनको कुनामा अन्योल पनि उत्तिकै छ । बसुन्धरामा किराना पसल सञ्चालन गर्दै आएका ५२ वर्षीय रामकृष्ण ढुंगेल पछिल्ला १० वर्षदेखि किराना व्यवसायमा संलग्न छन् । अघिल्ला दुइटा चुनावमा उनले यही क्षेत्रमा मतदान गरे । ढुंंगेललाई पनि चुनावले छपक्कै छोपेको छ । उनको पसलमा आउने ग्राहकसँग पनि उनी चुनावबारे सोधपुछ गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘पहिले ग्राहकको पर्खाइ हुन्थ्यो, अहिले गफको पर्खाइ हुन्छ ।’  देश निर्वाचनको संघारमा पुगेपछि ढुंगेलको सोच बदलिएको छ । गत निर्वाचनमा उनले कांग्रेस उम्मेदवार प्रदीप पौडेललाई मत दिएका थिए । यस पटक भने उनी पुराना दललाई मत दिन इच्छुक छैनन् । ‘पुरानालाई धेरैपटक हे‍र्‍याैं । हाम्रो जीवनमा खासै परिवर्तन आएन । यसपटक नयाँलाई मतदान गर्ने सोच छ,’ उनी भन्छन् । रामकृष्ण ढुंगेल ढुंगेल एक्ला होइनन् । बसुन्धराकै सुरप्रसाद दंगाल (५१ वर्ष)को पनि उस्तै धारणा छ । ‘भ्रष्टाचार बढ्यो । युवाहरूलाई मौका दिनुपर्छ,’ उनले भने । यी दुवै मतदाताको झुकाव अहिले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) तर्फ देखिन्छ । विशेषगरी घण्टी चुनाव चिन्हले उनीहरूलाई आकर्षित गरेको छ । काठमाडौं–३ कै मञ्जु हमाल (५४ वर्ष) भन्छिन्, ‘अहिलेको माहोलले मतदाता दोमनमा छन् । सामाजिक सञ्जालले धेरै अलमल बनाएको छ ।’ उनका अनुसार नयाँ र पुरानो भन्ने भन्दा पनि एजेण्डा महत्त्वपूर्ण हुनुपर्छ । परिवर्तनका स्पष्ट योजना ल्याउने उम्मेदवारलाई मत दिने उनी बताउँछिन् । हमाल मतदान गर्दा विवेक प्रयोग गर्ने विचारमा छिन् । निजामती कर्मचारी समेत रहेकी सूर्यकुमारी अधिकारी (५७ वर्ष) पनि दलभन्दा उम्मेदवार हेर्ने पक्षमा छिन् । यस पटक विवेक प्रयोग गरेर मत हाल्ने हो उनी बताउँछिन् । उनका अनुसार यस क्षेत्रका परीचित व्यक्तिलाई मतदाताले स्वीकार्ने छन् । ‘यसपटक मतदान आदत भन्दा विचारबाट हुनेछ,’ उनले भनिन् । बुढानीलकण्ठ नगरपालिका–६ की कमला कुमाल (५३ वर्ष) स्पष्ट भन्छिन्, ‘पुराना दलसँग वाक्क भइसक्यौं । नयाँलाई एक पटक मौका दिनुपर्छ ।’   उनको तर्क छ, ‘स्थानीय तहमा देखिएको नयाँ नेतृत्वको कामले पनि राष्ट्रिय स्तरमा नयाँ विकल्प खोज्न प्रेरित गरेको छ ।’  सबै मतदाता नयाँ तर्फमात्र ढल्किएका छैनन् । बुढानीलकण्ठ–३ का दमनसिंह कार्की (६९ वर्ष) भने एमालेप्रति निष्ठावान छन् । ‘सूर्य चिन्हमा लगाइरहेको मत अरूमा हाल्न सकिँदैन,’ उनी भन्छन् ।  उनका अनुसार समस्या दलमा होइन, कार्यान्वयनमा छ । ‘कडा कानुन ल्याउनुपर्छ । कानुन कार्यान्वयनमा तदारुकता अपनाउनुपर्छ । नेताको मान्छेलाई सुविधा दिने प्रचलन हट्नुपर्छ,’ उनले भने ।  टोखाका ३० वर्षीय प्रकाश डंगोल पनि एमालेको देश पहिला भन्ने नाराबाट प्रभावित छन् । उनी भन्छन्, ‘मेरो मत देश निर्माणका लागि हो ।’ टोखाकै ४७ वर्षीय हीराकाजी महर्जन कांग्रेस उम्मेदवार प्रदीप पौडेल पछिल्लो सरकारमा रहँदा गरेका कामबाट प्रभावित छन् । ती कामलाई पूर्णता दिन पनि कांग्रेसलाई मत दिने महर्जन बताउँछन् ।  चिन्ह चिन्ने, उम्मेदवार नचिन्ने मतदाता टोखा नगरपालिका क्षेत्रका मतदातामा रोचक विषय देखियो । धेरै मतदाताले उम्मेदवारको नाम नचिने पनि चुनाव चिन्ह भने प्रस्टसँग चिनेका छन् । ‘पार्टीको नाम थाहा छैन, चुनाव चिन्ह थाहा छ, टोखा पोखरी अगाडिको पसलकी कान्छीमाया श्रेष्ठ (८५ वर्ष) ले हाँस्दै भनिन्, ‘यसअघि रुखमा मतदान गरेकी थिएँ, अब घण्टीमा भोट हाल्छु ।’ २०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनदेखि तत्कालीन नेकपा माओवादीलाई मत दिएका केही मतदाताले पनि यस पटक घण्टी रोज्ने बताएका छन् । परिवर्तनको लहरमा चिन्ह प्रतीकात्मक रूपमा शक्तिशाली बनेको देखिन्छ ।  अर्को पसलकी सञ्चालक रमादेवी कर्माचार्य (४१ वर्ष) आफ्नो हरेक पटकको मतदान परिवर्तनको पक्षमा गएको बताउँछिन् । ‘२०६४ सालमा माओवादीलाई मत दिइएको  हो । त्यसपछि माओवादीलाई नै दिइयो, अहिले घण्टीमा दिने हो,’ उनले भनिन् ।  यी त प्रतिनिधि मत हुन् । हामीले यस क्षेत्रका विभिन्न उमेर समूह, जाती, लिङ्ग र वर्णका मतदातालाई भेटेका छौं । उनीहरूसँग लामो कुराकानी गरेका छौं । १२० जना मतदातासँग तीन दिन समय लगाएर कुराकानीमा हामीले नयाँको लहर बढी देख्यौं । मतदाताहरूले उम्मेदवार चिनेका छैनन्, उम्मेदवारहरू उनीहरूकहाँ पुगेका पनि छैनन् । तर, उनीहरुलाई चुनाव चिन्ह भने थाहा छ ।  यो निर्वाचन क्षेत्रमा कुल १५ वटा वडा पर्छन् । जसमध्ये काठमाडौं महानगरपालिकाका २, ३, ४ र ५ गरेर ४ वटा वडा यस क्षेत्रमा पर्छन् । बुढानिलकण्ठ नगरपालिकाका ११ देखि १५ सम्मका ५ वटा वडा र टोखा नगरपालिकाका ५ देखि ९ सम्मका ६ वटा वडा यस क्षेत्रमा पर्दछन् । लाजिम्पाटको धोबीचौरदेखि टोखासम्म, बानियाँटारदेखि बुढानीलकण्ठसम्म फैलिएको यो क्षेत्र सामाजिक रूपमा विविधताले भरिएको छ । रैथाने नेवार समुदाय, काँठ क्षेत्रका बाहुन क्षेत्री तथा बसाइँसराई गरेर आएका विभिन्न समुदायका मतदाता यहाँ बसोबास गर्छन् । क्षेत्र नम्बर ५ मा ७८ हजार ११४ मतदाता रहेका छन् । जसमध्ये पुरुषको संख्या ३७ हजार २७८ छ । यस क्षेत्रमा महिलाको संख्या ४० हजार ८३२ छ भने ४ जना अन्य पहिचान भएका मतदाता रहेका छन् । ति मतदाता मध्ये १९ वर्षदेखि ८४ वर्षसम्मका मतदातासँग हामीले संवाद गर्यौं । लाजिम्पाटको धोबिचौर आसपास र टोखाका रैथाने नेवार समुदायदेखि काँठका रैथाने ब्राह्मण क्षेत्री र पछिल्लो समय बसाइँ सरेर आएका मतदातासँग हामीले संवाद गर्यौं । हामीसँगको संवादमा अधिकतम युवा मतदाता परिवर्तनप्रति बढी आकर्षित देखिए भने ज्येष्ठ मतदाता स्थिरता र अनुभवलाई प्राथमिकता दिने भेटिए । झिनो मतले हुनेछ हारजित  हामीले भेटेका १२० मतदातामध्ये २८ प्रतिशत मतदाताले रास्वपालाई मत दिने बताए । तीमध्य धेरैजसो पहिलोपटक मतदान गर्ने मतदाता छन् । २५ प्रतिशत मतदाताले एमालेलाई रुचाएको देखियो । एमालेलाई समर्थन गर्नेहरूको समूहमा रैथाने नेवार समुदायदेखि काँठ क्षेत्र र बसाइँ सरेर आएका मतदाताको संख्या अधिक देखिन्थ्यो ।  हामीले भेटेका मध्ये एमाले र कांग्रेसलाई मतदान गर्छु भन्ने मतदाता बराबर देखिए । एमालेलाई जस्तै कांग्रेसलाई मतदान गर्ने मतदाता पनि २५ प्रतिशत नै देखिए । क्षेत्रीय हिसाबले हेर्दा कांग्रेसलाई मतदान गर्ने मतदाता तुलनात्मक रुपमा छरिएर बसेको पाइयो ।  उमेर समूहमा दोस्रो पटक मतदान गर्नेदेखि पाका उमेर समूहका मतदाताले कांग्रेसलाई रुचाएको देखियो । यस्तै, १० प्रतिशत मतदाता अहिलेसम्म निर्णय गरिसकेका छैनन् । उनीहरूले कसलाई मतदान गर्ने भन्ने निर्णय गरिसकेका छैनन् । यो तथ्यांकले स्पष्ट देखाउँछ । यस क्षेत्रमा तीन दलबीच कडा प्रतिस्पर्धा छ । यस निर्वाचनमा विशेषगरी १० प्रतिशत अनिर्णित मतदाता निर्णायक शक्ति बन्न सक्ने देखिन्छ । तीमध्ये धेरैले अघिल्ला निर्वाचनहरूमा एमाले वा कांग्रेसलाई मत दिएको बताएका थिए ।  यस निर्वाचनमा भने सन्तानको दबाब, आफ्नै अन्तरआत्माबीचको द्वन्द्व र केही पुराना नेताप्रतिको वितृष्णाको कारण आफुहरु निर्णयमा पुगि नसकेको उनीहरुले बताएका छन् । यस्तै, ३ प्रतिशत मतदाताको रुचिमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी परेको छ ।  यस क्षेत्रमा राप्रपा, नेमकिपाको पनि उपस्थिति रहेको मतदाताको धारणाबाट बुझ्न सकिन्छ ।  पुरानासँग असन्तुष्टि, नयाँसँग आशंका  बसुन्धाराका प्रताप बस्नेत (४८ वर्ष) भन्छन्, ‘पुराना पुस्ताले गल्ती गरेकै कारण नयाँ दल रोज्ने चाहना छ । तर, नयाँप्रति पनि धेरै आशा छैन ।’ उनको अपेक्षा स्वास्थ्य र शिक्षा निःशुल्क होस् भन्ने छ । त्यस सम्बन्धित प्रतिवद्धता उनले नयाँहरूमा खोजेका छन्।  प्रताप बस्नेत लाजिम्पाटका सुनिल रजक (४१ वर्ष) रोजगारी सुनिश्चितता र युवालाई विदेश पलायनबाट रोक्ने योजना सहितको दललाई मत दिने बताउँछन् । यसको सम्भावना उनले स्थापित दलमै खोज्ने चाहना राखेका छन् । उनले यसअघि कांग्रेसको रुख चिन्हमा मतदान गरेका थिए । बसुन्धाराका मदनबहादुर कार्की (६८ वर्ष)पनि एजेण्डा केन्द्रित मतदाता हुन् । व्यक्तिको विगतको काम र योजना हेरेर मत दिने उनको तर्क छ । युवालाई उद्योग, कारखाना र रोजगारीमार्फत देशमै रोक्ने योजना सबैजसो मतदाताको साझा माग देखिन्छ । पुराना दलको प्रतिरक्षा निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा यहाँका धेरै मतदाता नयाँ विकल्पतर्फ आकर्षित देखिन्छन् । यस क्षेत्रका केही मतदाता भने पुराना दलकै पक्षमा दृढ उभिएका छन् । उनीहरूको तर्क स्पष्ट छ कि देश निर्माण अनुभव, संगठन र स्थिरताबाट मात्र सम्भव हुन्छ ।  धापासीका भुवनकुमार हमाल (४१ वर्ष) र प्रदीपबहादुर खड्का (४३ वर्ष) जस्ता मतदाता भने पुराना दलकै पक्षमा छन् । ‘देश निर्माणमा कांग्रेसको योगदान ठूलो छ,’ खड्का भन्छन् । उनीहरूका अनुसार नयाँ दलसँग अनुभवको अभाव छ । परिवर्तनको चाहना भए पनि स्थिर शासन पुराना दलले मात्र दिन सक्छन् भन्ने उनीहरूको विश्वास छ । एमालेलाई मत दिने हमाल पुराना दलको अनुभव र स्थिरताले मात्र देश बन्छ भन्ने मान्यता राख्छन् । काठमाडौं-५ मा देखिएको परिवर्तनको बहसबीच पुराना दल समर्थक मतदाताले स्थायित्व, संस्थागत अनुभव र ऐतिहासिक योगदानलाई आधार बनाउँदै आफ्नो अडान दोहो¥याइरहेका छन् । निर्वाचनको परिणामले परिवर्तन रोज्छ कि निरन्तरता, त्यो भने आगामी मतदानले तय गर्नेछ । स्थानीयहरूका अनुसार यसपटकको चुनावी माहोल विगतजस्तो चर्को छैन । ठूला सभा, जुलुस र नाराबाजी कम देखिन्छ । तर, सामाजिक सञ्जालमा बहस तातिएको छ । फेसबुक, टिकटक र मेसेन्जर समूहमा उम्मेदवार र दलबारे तीखा टिप्पणीहरू भइरहेका छन् । यसले मतदाताको धारणा निर्माणमा ठूलो भूमिका खेलेको देखिन्छ । नयाँ दलले आशा जगाएका छन् । पुराना दलसँग अनुभव र संरचना छ । तर, अनिर्णित मतदाता भने झुकाव पर्खिरहेका देखिन्छन् । काठमाडौं-५ मा चुनावी प्रतिस्पर्धा त्रिपक्षीय देखिन्छ । यो महासंग्राममा अहिलेसम्म रास्वपा सबैभन्दा बलियो देखिन्छ । अन्य कुरा यथावत रहेको अवस्थामा उसले २८ प्रतिशत मतसहित नेतृत्व गर्ने देखिन्छ । एमाले र कांग्रेस २५-२५ प्रतिशत मतसहित रास्वपालाई पछ्याउने मत विश्लेषणबाट देखिन्छ । यस समीकरणमा १० प्रतिशत अनिर्णित मत निर्णायक हुनेछ । यो मत रास्वपातिर ढल्केमा उसले ठूलो मतान्तरमा विजयी हासिल गर्नेछ भने एमाले र कांग्रेसतर्फ गएमा रास्वपालाई चुनौती बढ्नेछ । तर, यो मत एमाले र कांग्रेस एउटै पार्टीलाई जाने सम्भावना भने न्यून छ । पुराना पार्टीलाई नै यो मत गए पनि विभाजित हुनेछ । यो अवस्थामा भने रास्वपा नै अगाडि हुने देखिन्छ ।  काठमाडौं-५ को मत परिणामले केवल एक सांसद मात्र तय गर्ने छैन, बदलिँदो शहरी मतदाताको मनोविज्ञान पनि उजागर गर्नेछ । काठमाडौं-५ मा नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेल, नेकपा (एमाले) का वरिष्ठ नेता ईश्वर पोखरेल, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सस्मित पोखरेल, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका कल्पना शर्माm राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका पूर्वअध्यक्ष कमल थापा उम्मेदवार छन् ।  निर्वाचनका लागि यस क्षेत्रमा जनता समाजवादी पार्टी नेपालबाट दानिन्द्र जोशी, नेपाल मजदुर किसान पार्टीबाट शोभालाल श्रेष्ठ, राष्ट्रिय जनमोर्चाबाट अशोक बिक्रम जिसी, प्रगति लोकतान्त्रिक पार्टी विष्णु श्रेष्ठ, मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसनबाट मीरा गुरुङ, संयुक्त नागरिक पार्टीबाट स्याम काजी सुनुवार उम्मेदवार बनेका छन् ।  नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (संयुक्त) निमेस खनाल, गतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीबाट नीशा अधिकारी, जय मातृभूमि पार्टीबाट बसन्तराज कुँवर, श्रम संस्कृति पार्टीबाट अमित थापा, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी) बाट ज्ञानेन्द्र प्रजापति, उज्यालो नेपाल पार्टीबाट श्रीराम गुरुङ, त्रिमूल नेपालबाट रमेश तामाङ, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माक्सवादी) (एकल चुनाव चिह्न) बाट युवराज काफ्ले, आम जनता पार्टी (एकल चुनाव चिह्न) बाट कोमल पौडेलले उम्मेदवारी दिएका छन् । स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा क्यामुना मिजार, ढकबहादुर कार्की, धर्म डङ्गोल, प्रभा श्रेष्ठ र रमिता सापकोटा रहेका छन् ।