हर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानी नाकाबन्दी : कुन देशका जहाजले पाए अनुमति ? को अझै अलपत्र ?
काठमाडौं । इरानले हर्मुज जलडमरूमध्य (स्ट्रेट अफ होर्मुज) मा गरेको ‘डी फ्याक्टो’ (अघोषित) नाकाबन्दीले इतिहासकै गम्भीर विश्वव्यापी तेल आपूर्ति अवरोधको डर पैदा गरेको छ, जबकि मध्यपूर्वको द्वन्द्व तेस्रो हप्तामा प्रवेश गरेको छ । द्वन्द्व सुरु हुनुअघि दैनिक १०० भन्दा बढी जहाजहरू आवतजावत गर्ने यस मार्गमा फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि हालसम्म मात्र २१ वटा ट्याङ्करहरूले यात्रा गरेका छन् । एस एण्ड पी ग्लोबल मार्केट इन्टेलिजेन्सका अनुसार यो नाकाबन्दीले ढुवानी यातायातलाई नगण्य (थोरै मात्र) बनाएको छ । धेरैजसो जहाजहरू हर्मुज बाहिरै रोकिएका देखिन्छन् भने खाडीका जहाजहरूमा हजारौं नाविकहरू अलपत्र परेका छन् । कतिपयले वैकल्पिक बन्दरगाहहरूमा छरिने विकल्पहरू पनि खोजिरहेका छन् । सामुद्रिक गुप्तचर संस्था ‘विन्डवार्ड’को आइतबारको प्रतिवेदन अनुसार ओमानको खाडीमा करिब ४०० जहाजहरू सञ्चालनमा देखिएका थिए, जहाँ चेकपोइन्ट नजिक जहाजहरूको ठूलो लाइन पर्खिरहेको थियो । छनोटपूर्ण अनुमति र सुरक्षित यात्रा इरानले जलडमरूमध्यमा कडा नियन्त्रण कायम राखे तापनि केही थोरै संख्यामा अन्य जहाजहरूले विभिन्न परिस्थितिमा सो मार्ग पार गरेका छन् । सामुद्रिक विश्लेषकहरूका अनुसार यसले तेहरानले वार्तामार्फत केही गैर–इरानी तेल कार्गोहरूलाई छनोटपूर्ण रूपमा सुरक्षित यात्राको अनुमति दिइरहेको बुझिन्छ । युद्ध सुरु भएदेखि यो महत्त्वपूर्ण ऊर्जा मार्ग प्रयोग गर्ने केही देशहरूको अवस्था यस्तो छ : चीन तेहरानले चीनसँग सम्बन्धित जहाजहरूलाई लक्षित गर्नबाट धेरै हदसम्म जोगिएको छ । विन्डवार्डका अनुसार खाडीमा सञ्चालित दर्जनौं जहाजहरूले आफ्नो अटोमेटिक आइडेन्टिफिकेसन सिस्टम (एआईएस)मार्फत गन्तव्य प्रसारण गर्दा चिनियाँ स्वामित्व वा चालक दलको उपस्थिति उल्लेख गरेका थिए । विन्डवार्डका विश्लेषकहरूले गत हप्ताको प्रतिवेदनमा भनेका छन्, ‘यो ढाँचाले अनौपचारिक पहुँच फिल्टरको सम्भावनालाई संकेत गर्दछ, जहाँ चिनियाँ स्वामित्व वा चालक दल भएको संकेत गर्ने जहाजहरूले तटस्थता देखाउन वा वर्तमान द्वन्द्वमा निशाना बन्नबाट बच्न खोजिरहेका हुन सक्छन् ।’ बेइजिङले कच्चा तेल र कतारी तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) वाहकहरूलाई जलडमरूमध्यबाट जान दिन इरानसँग वार्ता गरिरहेको बताइएको छ । युद्ध सुरु भएदेखि इरानले चीनलाई लाखौं ब्यारेल कच्चा तेल पठाउन जारी राखेको छ । लोयड्स लिस्ट इन्टेलिजेन्सका अनुसार मार्च १ देखि १५ सम्म चीनसँग सम्बन्धित जम्मा ११ वटा जहाजहरू हर्मुज जलडमरूमध्य भएर गएका थिए, जसमा अधिकांश सामान्य कार्गो जहाजहरू थिए । यसै महिनाको सुरुमा चिनियाँ सरकारी स्वामित्वको ‘कोस्को शिपिङ’ले मध्यपूर्वका बन्दरगाहहरूका लागि सबै नयाँ बुकिङहरू स्थगित गरेको थियो । यति हुँदाहुँदै पनि चिनियाँ सम्बद्धता देखाउँदैमा सधैं सुरक्षित यात्राको ग्यारेन्टी भने हुँदैन । मार्च १२ मा ‘चिनियाँ मालिक’ भनी प्रसारण गरिरहेको एउटा चिनियाँ स्वामित्वको जहाज संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) को जेबेल अलीतर्फ जाँदै गर्दा छर्राले लागेर क्षतिग्रस्त भएको थियो । ग्रीस एथेन्सस्थित डायनाकम ट्याङ्कर्स म्यानेजमेन्टद्वारा सञ्चालित ग्रीक जहाज मालिकहरू यो मार्ग परीक्षण गर्ने पहिलो मुख्यधारका अपरेटरहरूमध्ये परेका छन् । डायनाकमद्वारा व्यवस्थित लाइबेरियाको झण्डा भएको ‘सेनलोङ’ ट्याङ्करले मार्च ८ को आसपास जलडमरूमध्य पार गरेको थियो, जसले करिब १० लाख ब्यारेल साउदी कच्चा तेल मुम्बई पुर्याएको थियो । भारत भारतीय विदेश मन्त्री एस। जयशंकरले तेहरानसँगको प्रत्यक्ष वार्तालाई फलदायी भनी वर्णन गरेका छन् । उनले फाइनान्सियल टाइम्सलाई भने, ‘म अहिले उनीहरूसँग कुरा गरिरहेको छु र मेरो कुराकानीले केही नतिजाहरू दिएको छ ।’ भारतीय ढुवानी निगम अन्तर्गत एलपीजी बोकेका दुईवटा भारतीय जहाजहरूलाई पनि आवतजावत गर्न अनुमति दिइएको थियो । यद्यपि कच्चा तेल र ग्यास बोकेका करिब २२ वटा जहाजहरू अझै पनि सुरक्षित यात्राको पर्खाइमा जलडमरूमध्यमा लङ्गर हालेर बसिरहेका छन् । पाकिस्तान र टर्की सोमबार मात्रै अबु धाबीबाट कच्चा तेल बोकेको पाकिस्तानको झण्डा भएको ‘एफ्राम्याक्स’ ट्याङ्कर आफ्नो स्थान प्रसारण गर्दै सो मार्ग पार गर्ने पहिलो प्रमाणित गैर–इरानी कार्गो जहाज बनेको छ । टर्कीका अधिकारीहरूले पनि इरानी बन्दरगाहमा रोकिएपछि एउटा टर्कीको स्वामित्वको जहाजलाई यात्रा अनुमति दिइएको पुष्टि गरेका छन्, तर अन्य १४ वटा टर्कीका जहाजहरू अझै अनुमतिको पर्खाइमा छन् । ‘अनियमित’ आक्रमण र मार्ग परिवर्तन तेहरानले जहाजहरूमा छिटपुट आक्रमण जारी राखेका कारण हर्मुज जलडमरूमध्य विश्वव्यापी ऊर्जा प्रवाहका लागि प्रभावकारी रूपमा बन्द नै रहेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार खाडीमा जहाजहरूमा भएका आक्रमणहरू ‘अनियमित’ देखिएका छन् र यसमा कुनै निश्चित ढाँचा छैन । यसको उद्देश्य कुनै खास देश वा जहाजको प्रकारलाई लक्षित गर्नु भन्दा पनि अन्यौल र अवरोध सिर्जना गर्नु रहेको देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक संगठन (आईएमओ) का अनुसार यूएईको फुजैराह बन्दरगाह, इराकको खोर अल जुबैर बन्दरगाह र ओमानको खाडी नजिकमा कम्तीमा १६ वटा जहाजहरूमा आक्रमण भएको छ । जहाज मालिकहरूले वैकल्पिक मार्गहरू, आकस्मिक बन्दरगाहहरू वा स्थलमार्ग यातायात सञ्जालहरू सुरक्षित गर्न संघर्ष गरिरहेका छन् । युद्ध सुरु हुँदा हर्मुज जलडमरूमध्यका बन्दरगाहहरूका लागि हिँडेका ८१ वटा कन्टेनर जहाजहरूमध्ये ४३ वटाले अन्य खाडी बन्दरगाहहरूमा बाटो मोडेका छन् भने बाँकी यो क्षेत्रबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिएका छन् । कार्गोहरूलाई अहिले जलडमरूमध्य बाहिरका बन्दरगाहहरू विशेष गरी यूएईको फुजैराह र खोर फक्कान तथा ओमानको सोहारमा पठाइएको छ र त्यहाँबाट ट्रक मार्फत गन्तव्यसम्म पुर्याइँदैछ । (सीएनबीसीबाट अनुदूति तथा सम्पादित) क्युबातर्फ ट्रम्पको नजर, अर्को द्वन्द्व सुरु गर्ने संकेत खार्ग टापु : अमेरिका–इरान द्वन्द्वको नयाँ ‘कुरुक्षेत्र’ के इरानले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ इजरायल र अमेरिकाका लागि मात्र बन्द गर्न सक्छ ? युद्धको रापबीच इरान–चीन तेल ‘कनेक्सन’ : हर्मुजको अवरोध छिचोल्दै करोडौं ब्यारेल बेइजिङतिर मध्यपूर्व द्वन्द्व : एसियामा इन्धन संकट, चारदिने कार्यसप्ताह र विद्यालय बन्द इरानको भविष्य मोज्तबा खामेनेईको हातमा, के उनले सत्ता चलाउन सक्लान् ? मध्यपूर्वको रापमा विश्व अर्थतन्त्र : केन्द्रीय बैंकहरूको ‘अग्निपरीक्षा’ र मुद्रास्फीति बढाउने जोखिम इरान : शून्यमा सत्ता, संकटमा शासन खाडी संकट गहिरिँदै : बीमा कम्पनीहरू पछि हट्दा विश्व ऊर्जा बजार त्रसित इरान र इजरायल : मित्रतादेखि कट्टर दुश्मनीसम्म, यस्तो छ नालीबेली
घट्यो सुनचाँदीको मूल्य
काठमाडौं । नेपाली बजारमा बुधबार (आज) सुनचाँदीको मूल्य घटेको छ । सुन तोलामा २ हजार २०० र चाँदी १८५ रुपैयाँले बढेको हो । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज छापावाल सुनको मोल प्रतितोला ३ लाख ७ हजार ७०० र त्यति नै परिमाणको सेतो धातुको मूल्य ५ हजार १५० कायम भएको छ । हिजो मंगलबार एक तोला छापावाल सुन ३ लाख ९ हजार ९०० र एक तोला चाँदी ५ हजार ३३५ कारोबार भएको थियो । गत सोमवार छापावाल सुनको मोल प्रतितोला रु ३ लाख ९ हजार ५०० कायम भएको थियो भने एक तोला चाँदीको मूल्य ५ हजार २६५ निर्धारण भएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार आज अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एक औंस सुन पाँच हजार र त्यति नै परिमाणको चाँदी ८२ अमेरिकी डलरमा कारोबार भइरहेको छ।
निर्वाचन सम्पन्न भएपछि प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले गरिन् पशुपतिनाथमा रुद्राभिषेक पूजा
काठमाडौं । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले बुधबार (आज) बिहान पशुपतिनाथको दर्शन गरी रुद्राभिषेक पूजा गरेकी छन् । प्रधानमन्त्री कार्कीले निर्वाचन शान्तिपूर्ण रुपमा सम्पन्न भएपछि आराध्यदेव पशुपतिनाथलाई धन्यवादस्वरूप उक्त पूजा गरेकी हुन् । मुलुकलाई शान्ति तथा स्थायित्वको मार्गमा अग्रसर गराउन सबैतर्फबाट साथ र सहयोग प्राप्त भएकोमा आफू कृतज्ञ रहेको भन्दै उनले आगामी दिनमा मुलुक थप उन्नतिको मार्गतर्फ अग्रसर होस् भनी कामना पनि गरिन् । मुलुकभर सबै नेपालीबीच एकता, सद्भाव र आत्मीयताको भावना बलियो बन्दै जाओस् भनी उनले पुकारा पनि गरिन् । संकृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री अनिलकुमार सिन्हा, पशुपति क्षेत्र विकास कोषका सदस्य सचिव प्रकाशमणि शर्मा, कार्यकारी निर्देशक सुवास जोशीलगायत पनि उपस्थित थिए ।
आगामी साताभित्र नयाँ सरकार बन्छ, म पर्सीसम्म बिदा हुन्छु : अर्थमन्त्री खनाल
काठमाडौं । अर्थमन्त्री रामेश्वर प्रसाद खनालले आगामी साताभित्र नयाँ सरकार बन्ने बताएका छन् । नागरिक लगानी कोष को ३६औं वार्षिकोत्सवका अवसरमा बोल्दै उनले प्रतिनिधि सभा निर्वाचन सम्मन्न भइसकेको र निर्वाचित प्रतिनिधिहरु पनि आइसकेको अवस्थामा अब आगामी साताभित्र नयाँ सरकार बन्ने बताएका हुन् । उनका अनुसार निर्वाचन आयोगले छिट्टै प्रमाणपत्र वितरण सम्पन्न गर्ने र त्यसपछि नयाँ सरकार गठनको प्रक्रिया अघि बढ्नेछ । ‘म पनि अब केही समयमै जिम्मेवारीबाट विश्राम लिने तयारीमा छु, भोली वा पर्सी बिदा हुन्छु होला,’ उनले भने ।
नेपालीले करको ठूलो भार बेहोरिरहेका छन्, दोहोर कर हटाउनै पर्छ : अर्थमन्त्री खनाल
काठमाडौं । अर्थमन्त्री रामेश्वर प्रसाद खनालले अवकाश कोषमा लाग्दै आएको दोहोरो कर हटाउन आवश्यक रहेको बताएका छन् । नागरिक लगानी कोष को ३६औं वार्षिकोत्सवका अवसरमा बोल्दै उनले कर प्रणालीमा समानता र नीतिगत सहजता आवश्यक रहेको औंल्याए । उनले दोहोरो करको विषय आफ्नो कार्यकालमा समाधान गर्न नसकेको स्वीकार गर्दै आगामी अर्थमन्त्रीलाई यसबारे जानकारी गराएर जाने बताए । ‘ठूलो करको भार नेपाली करदाताले भोगिरहेका छन्, यसमा नीतिगत सुधार अपरिहार्य छ,’ उनले भने । खनालले नागरिक लगानी कोषको स्थापना तत्कालीन अन्तरिम सरकारको अवधिमा भएको स्मरण गर्दै त्यतिबेला स्थापना भएका धेरै वित्तीय संस्थाहरू समयसँगै कमजोर वा विलय भए पनि कोष भने सुदृढ रूपमा अघि बढ्दै ३६औं वर्षसम्म आइपुगेको उल्लेख गरे । उनले कृषि विकास बैंक लाई पटक–पटक उद्धार गर्नुपरेको प्रसंग उल्लेख गर्दै अहिले मात्र केही सुधारको अवस्थामा पुगेको बताए । आगामी राजनीतिक प्रक्रियाबारे बोल्दै उनले आगामी साताभित्र नयाँ सरकार गठन हुने संकेत गरेका छन् । उनका अनुसार निर्वाचन आयोगले छिट्टै प्रमाणपत्र वितरण गर्ने र त्यसपछि नयाँ सरकार गठनको प्रक्रिया अघि बढ्नेछ । ‘म पनि अब केही समयमै जिम्मेवारीबाट विश्राम लिने तयारीमा छु,’ उनले भने । अर्थतन्त्रका सन्दर्भमा उनले प्रतिस्पर्धालाई सकारात्मक रूपमा अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए । ‘प्रतिस्पर्धा भयो भनेर गुनासो गर्नु उपयुक्त हुँदैन, खुला प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ, बन्द प्रतिस्पर्धा हुुनु हुँदैन, ’उनले भने । खनालले बैंक तथा वित्तीय संस्थामा हाल तरलता प्रचुर रहेको उल्लेख गर्दै निक्षेपको विकल्पका रूपमा दीर्घकालीन कोष विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए । सरकारले १५–२० वर्ष अवधिका दीर्घकालीन फण्ड जारी गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइसकेको जानकारी पनि उनले दिए। ब्याजदर अत्यधिक घटेर ऋणात्मक हुन नदिन बुढीगण्डकी जस्ता ठूला आयोजना अघि बढाउने तयारी भइरहेको बताउँदै उनले यस्ता परियोजनाले निक्षेप परिचालनलाई सहज बनाउने विश्वास व्यक्त गरे । साथै, ठूला आयोजना कार्यान्वयनमा रहेका केही नीतिगत बन्देज हटाइएको र बाँकी रहेका अवरोधहरू पनि क्रमशः फुकाउनुपर्ने आवश्यकता उनले औंल्याए । अर्थमन्त्री खनालले वर्तमान आर्थिक सूचकहरू सकारात्मक देखिए पनि वास्तविक अर्थतन्त्रमा अझै चुनौती कायम रहेको बताए । विशेषगरी मध्यपूर्वमा भइरहेको द्वन्द्वले थप जोखिम सिर्जना गरेको उल्लेख गर्दै उनले सावधानीपूर्वक आर्थिक व्यवस्थापन आवश्यक रहेको धारणा राखे ।
सुरेन्द्र पाण्डे भन्छन् : नोट अफ डिसेन्टलाई थन्क्याइयो, एमाले सीमित व्यक्तिको क्याल्कुलेसनबाट चल्यो
काठमाडौं । नेकपा एमालेका नेता सुरेन्द्र पाण्डेले पार्टीभित्र उठाइएका असहमति र सुधारका प्रस्तावहरूलाई बेवास्ता गरिएको आरोप लगाउँदै पार्टी सीमित व्यक्तिको निर्णय र क्याल्कुलेसनबाट चलिरहेको टिप्पणी गरेका छन् । पाण्डेले ‘पार्टीका कुरा बैठकमा गर्ने कि सामाजिक सञ्जालमा ?’ भन्ने प्रश्न उठाउँदै आफूहरूले पार्टीका आधिकारिक फोरम र बैठकहरूमा पटक–पटक सुधारका ठोस मार्गचित्र प्रस्तुत गर्दा पनि त्यसलाई वेवास्ता गरिएको गुनासो गरेका हुन् । उनले ती सुझाव र असहमतिका आवाजलाई गम्भीर रूपमा लिनुको सट्टा ‘नोट अफ डिसेन्ट’ को कुनामा सीमित गरिएको उनको धारणा छ । उनका अनुसार बैठकहरू सुधार र बहसको थलो बन्नुपर्नेमा केवल औपचारिकता पूरा गर्ने र निर्देशन दिने माध्यममा सीमित हुँदा पार्टीभित्र विवेकभन्दा अहङ्कार हावी हुने अवस्था सिर्जना भएको छ । पाण्डेले अब एमाले बन्द कोठामा हुने षड्यन्त्र वा सीमित व्यक्तिको निर्णयबाट नभई आम कार्यकर्ताको भावना र आधुनिक कार्यपद्धतिका आधारमा सञ्चालन हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । पछिल्लो समय एमालेका शीर्ष नेताहरुले सामाजिक सञ्जालमा एकअर्काबीच टिप्पणी तथा अलोचना गरिरहेका छन् । पार्टीका महासचिव शंकर पोखरेल, उपमहासचिव योगेश भट्टराई, नेता गोकुल बास्कोटा र शेरबहादुर तामाङले लेखेका/बोलको स्टाटस तथा भिडियोहरू केही दिनअघिदेखि सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनिरहेका छन् ।
