काठमाडौं । भृकुटीमण्डपमा जारी ‘नेपाल फर्मा एक्स्पो २०२६’ मा स्वदेशी तथा विदेशी कम्पनीहरूले औषधि उत्पादनमा प्रयोग गरिने प्रविधि, कच्चा पदार्थ लगायतका सामग्री प्रदर्शन गरिरहेका छन् । भारत लगायतका बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू सहभागी भइ विभिन्न सामग्री प्रदर्शन गरिरहेका छन् भने नेपालमा रहेका सप्लायर्स कम्पनीले पनि विभिन्न देशबाट आयात गरेका उपकरणहरू प्रदर्शन गरिरहेका छन् ।   एक्स्पोमा सहभागी नेपाली औषधि उद्योग व्यवसायी, औषधि क्षेत्रमा रुचि राख्नेहरूले औषधि क्षेत्रमा विश्व बजारमा आएका परिवर्तनबारे चासो लिइरहेका छन् । एक्स्पो आयोजना गरिरहेको नेपाल औषधि उत्पादक संघ (एपोन)का महासचिव सन्तोष बरालका अनुसार एक्स्पोमा २ सय स्टल राखिएकोमा १ सय ५३ कम्पनीले सहभागिता जनाएका छन् । जसमा २४ जना नेपाली औषधि उत्पादक कम्पनीहरू छन् ।  सन्तोष बराल । यहाँ नेपाली औषधिले प्रयोग गरिरहेका चिजमात्र प्रदर्शनीमा रहेको नेपाल औषधि उत्पादक संघका महासचिव सन्तोष बरालले बताए । औषधि उद्योगमा प्रयोग हुने नयाँ प्रविधि भनेको मोवाइल जस्तै रहेको उनी बताउँछन् ।  उनी भन्छन्, ‘मोबाइल जसरी अपग्रेड हुँदै जान्छ, त्यस्तै प्रविधि पनि अपग्रेड हुँदै जाने हो । प्रविधिमा ल्याव, मेसिन सबै चिजको स्तर बढेर आउँछ । आज ए छ भने भोलि बी, सी भएर बढ्दै जान्छ । आजको प्रविधि भोलि विकसित भई अझ राम्रो स्तरमा पुग्ने हो ।’  हरेक वर्ष प्रविधिमा फेरबदल भइरहने हुनाले लगानीकर्ताले पनि प्रत्येक वर्ष लगानी गर्दै जानुपर्ने बरालले जानकारी दिए ।  ‘यहाँ आज जुन मेसिन देख्नुभएको छ, अबको चार पाँच वर्षपछि फेरि नयाँ ढाँचामा आउँछ, यसलाई व्यवसायीहरूले प्रयोगमा ल्याउन सक्नुपर्छ,’  उनले भने । कुन कम्पनीले के राखेको छ ? टेक्नोएलमर कम्पनी औषधि उत्पादन गर्दा प्रयोग हुने उपकरण तथा ल्याब इन्स्ट्रुमेन्ट सप्लायर्स गर्ने कम्पनी हो टेक्नोएलमर । यसले विशेषगरी औषधि उद्योग, विश्वविद्यालय र अनुसन्धान प्रयोगशालाका लागि उपकरण र मेसिन आपूर्ति गर्ने काम गर्छ ।  जारी प्रदर्शनीमा विभिन्न देशबाट आयात गरिएका नयाँ प्रविधि राखिएको छ ।    विगतका वर्षजस्तै एक्स्पोमा सहभागिता जनाउँदै आएको यो कम्पनीले विश्वका विभिन्न देशमा बनेका नयाँनयाँ उपकरण प्रदर्शनीमा राखेको टेक्नोएलमर कम्पनी प्राइभेट लिमिटेडका निर्देशक ईश्वर श्रेष्ठले  जानकारी दिए । ‘हामीले औषधि उद्योगलाई आवश्यक पर्ने उपकरण प्रदर्शनी गरिरहेका छौं,’ उनी भन्छन्, हामीले विभिन्न देशबाट प्रविधि आयात गरी नेपाली औषधि उद्योगलाई विक्रीवितरण गर्दे आएका छौं । यो पटक पनि विभिन्न उपकरण प्रदर्शनीमा राखेका छौं, जुन बारेमा नेपाली औषधि उद्योगी व्यवसायीले चासोका साथ हेरिरहेका छन् ।’ ईश्वर श्रेष्ठ । टेक्नोएलमर कम्पनीले राखेका विभिन्न प्रविधिमध्ये एक हो, एचपीएलसी मेसिन । जसले गुणस्तर नियन्त्रण गर्ने काम गर्छ ।  कम्पनीले उत्पादन गरेका सबै औषधिहरूको जाँच यो मेसिनबाट गरिन्छ । यो कम्पनी नेपालका प्रायः सबैजसो उद्योगहरूले  प्रयोग गरिरहेका छन् ।  ‘यो फर्माको मुख्य मेसिन हो, यो हुनैपर्छ, कुनै कच्चा पदार्थ थप्नुपर्यो, आरएण्डीका लागि छुट्टै मोलिक्युल प्रयोग गर्न चाहने हो भने पनि यही मेसिनको आवश्यकता पर्छ, ’ निर्देश श्रेष्ठले भने । ग्लोबल नेपाल एशोसिएट  विभिन्न देशबाट औषधि उद्योगका लागि सामग्री आयात गर्ने अर्को कम्पनी हो, ग्लोबल नेपाल एसोसिएट । यो कम्पनीले पहिलो पटक स्मार्ट क्यामरा प्रदर्शनीमा राखेको छ । विश्वका औषधि उद्योगले यो क्यामेराको प्रयोग गरिसकेका छन् । तर नेपाली औषधि उद्योगमा त्यति प्रयोगमा आएको पाइँदैन । नेपालमा प्रयोगमा नआएको यो प्रविधिको आवश्यकता के हो ? कसरी यसको प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा ग्लोबल नेपाल एशोसियसनले एक्सपोमा जानकारी गराउने काम गरिरहेको ग्लोबल नेपाल एशोसिएटका निर्देशक कृष्ण शाहीले बताए ।  कृष्ण शाही । उनी भन्छन्, ‘औषधि उद्योगलाई आवश्यक पर्ने थुप्रै प्रविधि हामीले ल्याएका छौं, हामीसँग भएका अधिकांश प्रविधि नेपाली औषधि उद्योगमा प्रयोग भइरहेका छन् तर स्र्माट क्यामेराबारे व्यवसायीले पहिलो पटक जान्ने बुझने अवसर पाउनुभयो । आशा छ यो प्रविधि पनि अब नेपाली औषधि उद्योगले प्रयोगमा ल्याउनेछन् ।’  यो अमेरिकन प्रविधिलाई २०/२५ लाख मूल्य पर्ने शाहीले जानकारी दिए । यो क्यामेराले कुनै पनि औषधिको नमुना जाँच गरी गुणस्तर पुगे/नपुगेको छुट्याउने काम गर्छ ।  रेल्को फर्मा क्याम्प प्राइभेट कम्पनी, गुजरात भारतको गुजरातमा रहेको रेल्को फर्मा क्याम्प प्राइभेटले औषधि बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ प्रदर्शनीमा राखेको छ । एक्स्पोमा सहभागी औषधि उद्योगी, औषधि सम्बन्धी चासो राख्ने व्यक्तिलाई कम्पनीले कच्चा पदार्थ भारतमा कसरी बनाउँदै आएको छ भने कस्ता कस्ता कच्चा पदार्थ बाहिरबाट ल्याउनुपर्छ भन्ने बारेमा बुझाइरहेको छ ।  कम्पनीका निर्देशक शम्भु चौधरीले गुजरातमा रहेको यो कम्पनीले नेपालमा दर्ता प्रक्रिया सुरु गरिसकेकाले अब नेपाली औषधिको सहजताका लागि नेपालमै कच्चा पदार्थ बनाउने तयारी गरिरहेको बताए । शम्भु चौधरी । ‘नेपालका कुनै पनि औषधि उद्योगले कच्चा पदार्थ आयात गर्दा आजको भोलि आइपुग्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘नेपाल आइपुग्न २२ देखि २५ दिन समय लाग्छ । यो समयमा कच्चा पदार्थ नष्ट भयो भने यसको क्षति उद्योग कम्पनीले नै बेहोर्नुपर्छ । अल्कोहलबाहेक सबै कच्चा पदार्थ आयातमा निर्भर रहेको औषधि उद्योगको सहजताका लागि नेपालमै उत्पादन गर्ने योजना गरेका छौं ।’  उनले नेपालमा कच्चा पदार्थ उत्पादन गर्दा नेपाली उद्योगीलाई सहज हुने र नयाँ प्रविधिको पहुँच पनि हुने दाबी गरे।