जलविद्युत मात्र होइन, अब इप्पान ग्रीन हाइड्रोजन र सोलारमा पनि केन्द्रित हुने
काठमाडौं । स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान) को २४ औं वार्षिक साधारण सभाबाट नवनिर्वाचित कार्यसमितिले पद तथा गोपनीयताको शपथ ग्रहण गर्दै औपचारिक रूपमा कार्यभार सम्हालेको छ । पदभार ग्रहण गरेपछि अध्यक्ष मोहनकुमार डाँगीले आफ्नो कार्यकालका लागि ‘हाम्रो ऊर्जा, हाम्रो भविष्य ः लगानीको सुरक्षा र नीतिगत सुनिश्चितता’ भन्ने मूल नारा सार्वजनिक गरे । उनले ‘इप्पान भिजन २०२९’ लाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्ने र निजी क्षेत्रलाई ऊर्जा उत्पादनमा मात्र सीमित नराखी प्रसारण, वितरण, व्यापार र आन्तरिक खपतमा पनि सहभागी गराउन पहल गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । अध्यक्ष डाँगीले विद्युत् विधेयक र वन विधेयक लगायतका कानुनहरूमा रहेका जटिलता हटाउन सरकार र संसदीय समितिहरूसँग सक्रिय संवाद गर्ने बताए । संस्थालाई प्राविधिक रूपमा बलियो बनाउन नेपाल सरकारका पूर्व सचिवहरूको संयोजकत्वमा ७ देखि ९ सदस्यीय प्राविधिक विज्ञ सल्लाहकार समिति गठन गरिने उनको कार्ययोजनामा उल्लेख छ । संस्थागत सुधारको पाटोमा इप्पानलाई पूर्ण रूपमा डिजिटलाइज गर्ने घोषणा गरिएको छ । आगामी अधिवेशनदेखि सदस्यहरूले अनलाइनमार्फत मतदान गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाइने र प्रत्येक सदस्यलाई आफ्नो डाटा हेर्न युजर नेम र पासवर्ड प्रदान गरिने अध्यक्ष डाँगीले जानकारी दिए । इप्पानको आफ्नै अत्याधुनिक भवन निर्माणका लागि कोष संकलन गरिने र जग्गा दान गर्ने दाताहरूको सम्मानमा हल तथा कोठाहरूको नामाकरण गरिने योजना अघि सारिएको छ । साथै अबको प्राथमिकता केवल जलविद्युत्मा मात्र नभई सौर्य ऊर्जा, ग्रीन हाइड्रोजन, ब्याट्री स्टोरेज र बायोग्यासमा पनि केन्द्रित हुने उनले बताए । सम्बोधनका क्रममा अध्यक्ष डाँगीले निर्वाचनका क्रममा देखिएका वैचारिक भिन्नताहरू समाप्त भएको घोषणा गर्दै अबको कार्यकालमा सम्पूर्ण ऊर्जा उद्यमीहरू एकताबद्ध भएर अगाडि बढ्ने बताए । उनले संस्थापक अध्यक्ष स्वर्गीय प्रभाकर शम्शेर जबरालगायत सम्पूर्ण अग्रजहरूको योगदानको कदर गर्दै उनीहरूलाई अभिनन्दन गर्ने कार्यक्रमसमेत सार्वजनिक गरे । नयाँ नेतृत्व र १७ बुँदे महत्त्वाकांक्षी कार्ययोजनाले नेपालको ऊर्जा क्षेत्रमा निजी क्षेत्रको भूमिकालाई थप सशक्त बनाउने र लगानीकर्ताहरूको मनोबल उच्च राख्ने विश्वास डाँगीको छ । निवर्तमान अध्यक्ष गणेश कार्कीलाई मुख्य सल्लाहकारको जिम्मेवारी दिइएको छ । इप्पानको नयाँ कार्यसमितिले लियो शपथ, डाँगीले सम्हाले नयाँ नेतृत्व
सिमेन्ट २०० र डन्डीको मूल्य २९ रुपैयाँ घट्यो, बिटुमिनको हाहाकार
काठमाडौं । बजारमा सिमेन्ट र डन्डीको मूल्य घटेको छ । निर्माण क्षेत्रमा प्रयोग हुने मुख्य सामग्रीहरू डन्डी र सिमेन्टको माग नभएपछि मूल्य पनि घटेको हो । नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघका महासचिव शिवहरि घिमिरेका अनुसार प्रतिबोरा करिब ८०० रुपैयाँ पुगेको सिमेन्ट अहिले घटेर ६०० रुपैयाँको हाराहारी कायम भएको छ । प्रतिकेजी ११५ रुपैयाँसम्म पुगेको डन्डीको मूल्य अहिले ८६ रुपैयाँमा झरेको छ । बिटुमिनको मूल्य भने उल्टो बढेको पाइएको छ । पहिले ७४ रुपैयाँ रहेको बिटुमिन हाल बढेर १६० रुपैयाँ प्रतिलिटर पुगेको छ । निर्माण कार्य ठप्प हुनु र मागमा कमी आउनु नै मूल्य घट्नुको मुख्य कारण रहेको व्यवसायीहरूको बुझाइ छ । तर, मूल्य घटे पनि बजारमा निर्माण कार्य भने ठप्प जस्तै रहेको उनीहरूको भनाइ छ । नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघका महासचिव घिमिरेका अनुसार हाल देशमा निर्माणको काम १२ प्रतिशत मात्र भइरहेको छ । असार मसान्त नजिकिएकाले केही ठेक्काहरूको म्याद थप गर्न वा कागजी प्रक्रिया मिलाउनका लागि मात्र थोरै मात्रामा काम देखिने गरेको उनले बताए । ‘बजारमा माग नै नभएकाले उद्योगीहरूले मूल्य घटाउन बाध्य भएका हुन्,’ घिमिरेले भने । सामान्यतया यो समय सिमेन्ट र डन्डीको मूल्य बढ्ने र खपत बढी हुने सिजन भए पनि यस वर्ष आयोजनाहरूमा काम हुन नसक्दा बजार सुस्ताएको छ । यस्तै, नेपाल जग्गा तथा आवास विकास महासंघका अध्यक्ष विष्णुप्रसाद घिमिरे निर्माण सामग्रीको मूल्य घट्नु रियल एस्टेट क्षेत्रका लागि सकारात्मक संकेत भएको बताउँछन् । ‘डन्डी र सिमेन्टको मूल्य घट्दा घर निर्माण लागत कम हुन्छ, जसले अन्ततः रियल एस्टेट व्यवसायलाई फाइदा पुग्छ,’ उनले भने । तर, यो गिरावट केही समयका लागि मात्र हो कि दीर्घकालीन हो भन्ने कुराले विशेष अर्थ राख्ने उनको तर्क छ । हाल हाउजिङ र अपार्टमेन्टभन्दा पनि व्यक्तिगत व्यवसायीहरूले बनाएका घरहरूको बिक्री राम्रो रहेको घिमिरेले जानकारी दिए । भूकम्प प्रतिरोधी मापदण्ड पालना गरेर बनाइएका घरहरूमा ग्राहकको आकर्षण बढेको उनको अनुभव छ । घिमिरेले अब व्यक्तिगत रूपमा घर बनाएर बेच्ने प्रक्रियालाई निरुत्साहित गर्दै कम्पनीमार्फत व्यावसायिक रूपमा रियल एस्टेट कारोबार गर्नुपर्नेमा जोड दिए । ‘सरकारले उचित नियम बनाएर कम्पनीमार्फत मात्र घरजग्गाको काम गर्ने व्यवस्था मिलाए यो क्षेत्र अझ व्यवस्थित र सुरक्षित हुन्थ्यो,’ उनले विकासन्युजसँग भने । यसैगरी, अर्घाखाँची सिमेन्टले पनि अहिले सिमेन्टको मूल्य घटेको बताएको छ । कम्पनीका सेल्स हेड शंकर ढकालका अनुसार अहिले ओपीसी सिमेन्ट भाउ प्रतिबोरा ५ सय ९६ रुपैयाँ र पीपीसी सिमेन्ट ७ सय ६ रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ । उनले भने,‘ सिमेन्टको मूल्य अहिले बोरामा एक सय रुपैयाँले घटेको छ । बजारमा पहिलाको जस्तो माग छैन् । माग धेरैनभएपछि मूल्य घटाउनुपरेको हो । ’ बिटुमिनको हाहाकार सडक निर्माणमा अत्यावश्यक मानिने बिटुमिन (अलकत्रा) को अभावका कारण विकास निर्माणका आयोजनाहरू प्रभावित हुन पुगेका छन् । प्रतिकेजी १६० देखि १६५ रूपैयाँ रहेको बिटुमिनको मूल्य पुनः बढ्ने संकेत देखिएको छ । व्यवसायीहरूका अनुसार केही समयअघि यसको मूल्य प्रतिकेजी १८० देखि १८२ रूपैयाँसम्म पुगेको थियो । हाल बजारमा बिटुमिनको नयाँ मौज्दात अर्थात् स्टक नभएको र फाइनान्स कम्पनीहरूले नयाँ रेट दिन नसकेका कारण आपूर्ति ठप्प जस्तै छ । पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धिसँगै ढुवानी भाडा पनि अत्यधिक बढेको छ । डिजेल र पेट्रोलको मूल्य बढेका कारण ढुवानी व्यवसायीहरूले ढुवानी शुल्क बढाउँदा बिटुमिनको लागत मूल्य झनै महँगो पर्न गएको नेपाल बिटुमिन तथा ब्यारेल उद्योगले जनाएको छ । सिमेन्ट र डन्डी जस्ता निर्माण सामग्रीको मूल्यमा केही गिरावट आए पनि बिटुमिनको मूल्य भने उच्च नै रहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । भारतको आफ्नै समस्या र निर्यातमा असर नेपालले मुख्य रूपमा भारतबाट बिटुमिन आयात गर्दै आएकोमा हाल भारतमै यसको अभाव देखिन थालेको नेपाल बिटुमिन तथा ब्यारेल उद्योगले जनाएको छ । भारतले आफ्नै देशको माग धान्न नसक्ने अवस्था आएमा नेपालतर्फको निर्यात पूर्ण रूपमा बन्द हुन सक्ने चिन्ता व्यवसायीहरूले गरेका छन् । भारतमा पनि सडक निर्माणको चापका कारण बिटुमिन आपूर्तिमा ढिलाइ भइरहेको नेपाल बिटुमिन तथा ब्यारेल उद्योगले बताएको छ । चालु आर्थिक वर्षको अन्त्य (असार) नजिकिँदै गर्दा निर्माण व्यवसायीहरूलाई काम सक्नै पर्ने दबाब छ । धेरै ठेक्काहरू तोडिने अवस्थामा पुगेका कारण निर्माण व्यवसायीहरू महँगो मूल्य तिरेर वा उधारोमा भए पनि बिटुमिन खोजिरहेके निर्माण व्यवसायीहरुको गुनासो छ । कतिपय व्यवसायीले ‘कन्स्ट्रक्सन होलिडे’ घोषणा गरी काम रोकेका कारण पनि बजार थप प्रभावित भएको बताइएको छ । नेपालमै बिटुमिन उत्पादन वा रिफाइनरी प्लान्ट स्थापना गर्ने विषयमा पनि चर्चा भइरहेको छ ।
विश्वकै पहिलो ‘ट्रिलियनियर’ मस्क : मिहिनेतको कमाइ कि नीतिगत होल ?
काठमाडौं । चर्चित व्यवसायी एलन मस्क विश्वकै पहिलो ‘ट्रिलियनियर’ (१ हजार अर्ब डलर सम्पत्ति भएको व्यक्ति ) बनेका छन् । उनको स्पेस–एक्स कम्पनीले प्रारम्भिक सेयर निष्कासन (आईपीओ) जारी गरेसँगै मस्कको नेटवर्थले यो ऐतिहासिक र अकल्पनीय उचाइ छोएको हो । फोर्ब्सका अनुसार गत जुन १२ मा मस्कको सम्पत्तिले यो सीमा पार गरेको थियो । हाल उनको नेटवर्थ १.११ खर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ । यो सम्पत्ति कति धेरै हो भने अहिले मस्क एक्लैसँग संसारको तल्लो तहमा रहेका ४६ प्रतिशत जनसंख्या (करिब ३ अर्ब ८० करोड मानिस) सँग भएजति बराबरको सम्पत्ति छ । तर, मस्कले आखिर यो सबै सम्पत्ति कसरी कमाए त ? के यो केवल उनको मिहिनेत र आविष्कारको प्रतिफल हो? अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था अक्सफामको पछिल्लो विश्लेषण र विभिन्न रिपोर्टहरूका अनुसार मस्कको यो विशाल साम्राज्य एक व्यक्तिको उद्यमशीलताको जगमा मात्र उभिएको छैन । यसको पछाडि धनीहरूलाई मात्र फाइदा पुर्याउने अमेरिकी कर प्रणाली, सरकारी अनुदानको दुरुपयोग र राजनीतिक पहुँचको ठूलो हात छ । अक्सफाम अमेरिकाका आर्थिक न्याय विभागका वरिष्ठ निर्देशक नबिल अहमद भन्छन्, ‘एलन मस्क ट्रिलियनियर बन्नु भनेको कुलीनतन्त्रको नयाँ पराकाष्ठा हो र लोकतन्त्रका लागि यो एक कालो दिन हो ।’ मस्कको यो अथाह सम्पत्तिको रहस्यलाई मुख्य तीनवटा बुँदामा यसरी विश्लेषण गरिएको छ। १. कर छली र कानुनी छिद्रको भरपुर फाइदा मस्कको अधिकांश सम्पत्ति टेस्ला, स्पेस–एक्स, स्टारलिंकजस्ता कम्पनीहरूको सेयरमा आधारित छ । अमेरिकी कर कानुनअनुसार सेयरको मूल्य जतिसुकै बढे पनि त्यो सेयर बिक्री नगरेसम्म त्यसमा कर लाग्दैन । नाम मात्रैको कर: सन् २०१४ देखि २०१८ को बीचमा मस्कको सम्पत्ति करिब १३.९ अर्ब डलरले बढ्यो, तर उनले संघीय आयकर जम्मा ४५ करोड ५ लाख डलर मात्र तिरे । यो उनको वास्तविक आम्दानीको जम्मा ३ प्रतिशत मात्र हो । सेयर धितो राखेर ऋण: मस्कले आफ्ना व्यक्तिगत खर्च र नयाँ लगानीका लागि सेयर बेच्दैनन् ताकि कर तिर्नु नपरोस् । बरु, उनी त्यही सेयर धितो राखेर बैंकबाट अर्बौं डलर ऋण लिन्छन्, जसमा कुनै कर लाग्दैन । कम्पनीले पनि कर नतिर्ने: अक्सफामको रिपोर्ट अनुसार मस्कको विद्युतीय गाडी निर्माता कम्पनी टेस्लाले सन् २०२५ मा ४.८ अर्ब डलर नाफा कमायो, तर अमेरिकी सरकारलाई संघीय आयकर शून्य तिर्यो । मतलब उसले एक डलर पनि आयकर तिरेन । विगत तीन वर्षमा टेस्लाले औसतमा जम्मा ०.४७ प्रतिशत मात्र कर तिरेको छ, जबकि त्यहाँको नियमअनुसार कम्पनीहरूले २१ प्रतिशत कर तिर्नुपर्छ । २. जनताको पैसाबाट मस्कलाई फाइदा, मजदुरको भने शोषण एलन मस्क अमेरिकी सरकारको बलियो आडबिना कहिल्यै ट्रिलियनियर बन्न सक्ने थिएनन् । उनका सबैजसो ठूला कम्पनीहरू सरकारी अनुदान, कर छुट र सरकारी ठेक्काको भरमा टिकेका छन् । विगत दुई दशकमा मस्कका कम्पनीहरूले अमेरिकी सरकारबाट कम्तीमा ३८ अर्ब डलर बराबरको ठेक्का, ऋण र अनुदान पाएका छन् । नासाबिना स्पेस–एक्स असम्भव : स्पेस-एक्सलाई यो उचाइमा पुर्याउन अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी (नासा) र रक्षा मन्त्रालयले दिएको अर्बौं डलरको ठेक्काले मुख्य भूमिका खेलेको छ । सरकारी अनुदानमा टेस्लाः पर्यावरणमैत्री र नवीकरणीय ऊर्जाका नाममा सरकारले दिने अनुदान र उपभोक्तालाई मिल्ने कर छुटका कारण टेस्लाका गाडीहरू लोकप्रिय र कम्पनी बलियो भएको हो । मजदुरमाथि अन्यायः कम्पनीहरूले सरकारी पैसाबाट अर्बौं कमाए पनि मस्कले मजदुरको अधिकार र पारिश्रमिकमा भने कञ्जुस्याइँ गर्ने गरेका छन् । टेस्लाले अन्य गाडी कम्पनीको तुलनामा मजदुरलाई कम ज्याला दिने गरेको र मजदुर युनियन गठन गर्न नदिएको आरोप छ । ३. असीमित पैसाको बलमा राजनीतिक र आर्थिक सत्ता कब्जा मस्कले आफ्नो धन र सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूर्व ट्वीटर) को शक्तिको प्रयोग गरेर राजनीति र नीति–निर्माणमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गरिरहेका छन् । चुनावमा भारी लगानीः सन् २०२४ को अमेरिकी चुनावमा मस्कले रिपब्लिकन उम्मेदवारहरू र उनीहरूका संगठनहरूलाई २९ करोड डलरभन्दा बढी चन्दा दिएका थिए । स्वार्थको द्वन्द्व : अमेरिकी सरकारको ‘सरकारी दक्षता विभाग’ (डज) मा मस्कको संलग्नतापछि उनकै कम्पनीहरूलाई फाइदा पुग्ने गरी ठूला सरकारी ठेक्काहरू मिलेको रिपोर्टहरूले देखाएका छन् । पब्लिक सिटिजन नामक संस्थाका अनुसार मस्कले नेतृत्व गरेको सरकारी सुधारको दायरामा परेका ७० प्रतिशतभन्दा बढी एजेन्सीहरू सिधै मस्ककै व्यापारिक स्वार्थसँग जोडिएका छन् । सन् २०२६ मा आइपुग्दा मस्क ट्रिलियनियर बन्नुले विश्वमा बढ्दै गएको आर्थिक असमानताको डरलाग्दो रूप देखाउँछ । आजको समयमा संसारका प्रत्येक ४ मध्ये १ जना मानिसले पेटभरि खान पाइरहेका छैनन्, तर अर्कोतर्फ एकै व्यक्तिसँग खर्बौं डलर थुप्रिएको छ। अक्सफाम अमेरिकाकी कर्पोरेट जवाफदेहिता निर्देशक इरित तामिर भन्छिन्, ‘मस्कको यो अकल्पनीय सम्पत्ति उनको कडा मिहिनेत वा प्रतिभाको उपज नभई यो त कर्पोरेट लोभ, शोषण र त्रुटिपूर्ण प्रणालीको प्रत्यक्ष प्रतिफल हो ।’
