काठमाडौ । चीनले भारतमा आईफोन उत्पादन गर्ने कारखानाहरू रोक्न खोजिरहेकाे अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । ताइवानको फक्सकनले एप्पलका लागि आईफोन बनाउँछ ।
यसले भारतस्थित आफ्ना कारखानाहरूमा चिनियाँ कामदार पठाउन बन्द गर्न लागेको रेस्ट अफ वर्ल्ड रिपोर्टले जनाएकाे छ ।
उसो त चीन र भारतबीचको सम्बन्ध राम्रो छैन । चीनले भारतलाई आफ्नो उत्पादन प्रभुत्वको सम्भावित प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा हेर्छ । भारतमा फोन उत्पादन गर्न आवश्यक पर्ने मेसिनहरू पनि चीनबाट पठाइँदैनन् । यसमा चिनियाँ सरकार संलग्न रहेको विश्वास गरिन्छ।
जसले भारतमा आईफोन उत्पादन गर्ने एप्पलको योजनालाई असर गर्न सक्ने विश्लेषकहरू बताउँछन् । एप्पल चीनमाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्न चाहे पनि यो निकै मुस्किल हुने देखिन्छ ।
एप्पलले चीन बाहिर आफ्नो आईफोन उत्पादन अन्य देशहरूमा विस्तार गर्न चाहन्छ । यसको एउटा प्रमुख कारण अमेरिका र चीनबीचको बढ्दो तनाव हो । यसबाहेक चीनको शून्य-कोभिड नीतिका कारण एप्पलले केही समस्याहरूको सामना गर्नुपरेको थियो । त्यसैले एप्पलले भारतमा आफ्ना केही सबैभन्दा उन्नत आईफोन मोडेलहरू उत्पादन गर्न सुरु गर्यो । यसको उद्देश्य दशकौंदेखि चीनमाथिको निर्भरता कम गर्नु थियो । चीन एप्पलको लागि दोस्रो ठूलो बजार पनि हो ।
भारतमा कर्मचारीको संख्या बढ्यो
फक्सकनले सन् २०१९ मा तमिलनाडुस्थित आफ्नो प्लान्टमा आईफोन उत्पादन गर्न थालेको थियो । सुरुमा यहाँ पुराना मोडलहरू उत्पादन गरिन्थ्यो । २०२२ मा फक्सकनले आफ्नो भारतीय कारखाना र कर्मचारी संख्या विस्तार गर्न थालेको थियो । एप्पलको उद्देश्य भारतमा पनि नयाँ मोडलका आईफोनहरू उत्पादन गर्नु थियो । फक्सकनको तमिलनाडु र कर्नाटकमा दुईवटा प्लान्टहरू छन्, जहाँ हजारौं मानिसहरू काम गर्छन् ।
यद्यपि भारतमा आईफोन उत्पादन अझै पनि चिनियाँ कामदार, केही ताइवानी कामदार र चीनबाट आयात गरिएका प्रमुख मेसिनहरूमा निर्भर छ । फक्सकन र यसका उपकरण आपूर्तिकर्ताहरूले उत्पादन र मेसिनरी मर्मत गर्न सयौं प्रबन्धक, इन्जिनियर र प्राविधिकहरूलाई भारत पठाएका छन् ।
यद्यपि फक्सकनका चिनियाँ कर्मचारीहरूलाई भारत जानबाट रोक लगाइएको जनाइएको छ । भिसा र विमान टिकट भएकाहरूलाई पनि यात्रा गर्नबाट रोक लगाएको रेस्ट अफ वर्ल्ड रिपोर्टले जनाएकाे छ । भारतमा पहिले नै रहेका केही चिनियाँ कामदारहरूलाई निश्चित मितिअघि नै चीन फर्कन भनिएको छ । यो निर्देशन कर्मचारीहरूलाई मौखिक रूपमा दिइएको थियो ।
ताइवानी कामदारहरूलाई भारत पठाउने योजना
यो समस्या समाधान गर्न फक्सकनले ताइवानी कर्मचारीहरूलाई भारत पठाउने योजना बनाइरहेको छ । ताइवानी कामदारहरूलाई भारत यात्रा गर्न कुनै प्रतिबन्ध छैन । यसबाहेक चीनमा अवस्थित फक्सकनका कारखानाहरूमा पनि अधूरा आईफोनहरूको उत्पादन बढाइएको छ ।
प्रारम्भिक चरणको आईफोन उत्पादन भारतमा सार्ने फक्सकनको योजना धेरै हदसम्म सफल भएको छ । तमिलनाडु प्लान्टले २०२४ मा पहिलो पटक नवीनतम आईफोन प्रो मोडल एसेम्बल गरेको थियो । एप्पलले मार्च २०२४ मा समाप्त हुने आर्थिक वर्षमा भारतमा लगभग १४ अर्ब डलर बराबरका आईफोनहरू एसेम्बल गरेको थियो । यो उत्पादन फक्सकन, पेगाट्रोन र भारतको टाटा समूहद्वारा सञ्चालित प्लान्टहरूमा गरिएको थियो ।
चीनमाथिको निर्भरता घटाउँदै कम्पनीहरू
चीन र पश्चिमी देशहरू बीच बढ्दो व्यापार तनावका कारण लामो समयदेखि चीनमा निर्भर रहेका धेरै विश्वव्यापी कम्पनीहरूले अब आफ्नो उत्पादन दक्षिण एसिया वा दक्षिण पूर्वी एसियाका देशहरूमा स्थानान्तरण गरिरहेका छन् । चीनको शून्य कोभिड नीतिहरूले यो प्रवृत्तिलाई अझ तीव्र बनाएको छ ।
चीन र भारतबीच लामो समयदेखि तनावपूर्ण सम्बन्ध रहँदै आएको छ । सीमा विवाद र सैन्य गतिरोध यी तनावका प्रमुख कारणहरू हुन् । दुई देशबीच आर्थिक प्रतिस्पर्धा पनि छ ।
प्रिन्सटन विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता काइल चान विश्वास गर्छन् कि भारतमा उत्पादनको यो परिवर्तनले चीन चिन्तित हुन सक्छ । चीनले भारतलाई भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी र लोकतान्त्रिक विकल्पको रूपमा हेर्दै आएको छ ।
