काठमाडौं । लेक मिशिगनको किनारमा रहेको एउटा आणविक पावर प्लान्टले इतिहास रच्न खोज्दैछ । अमेरिकामा पहिलो पटक एउटा रिएक्टर पुनः सञ्चालनमा आउने प्रयास गर्न लागेको हो ।
साउथ हेभन नजिकको पालिसेड्स प्लान्टलाई पुनः सञ्चालन गर्न गरिएको प्रयास एक ऐतिहासिक घटना हो जसले अन्य बन्द भएका रिएक्टरहरूलाई फेरि सञ्चालनमा ल्याउने मार्ग देखाउन सक्छ ।
तर पालिसेड्सलाई सुरक्षित रूपमा पुनः सञ्चालन गर्नका लागि ठूला मर्मतकार्य आवश्यक छ, जसले पुराना प्लान्टहरूलाई पुनर्जीवन दिनका लागि उद्योगले सामना गर्नुपर्ने चुनौतीहरू प्रष्टाउन सक्छ ।
पालिसेड्सले सन् १९७१ मा अमेरिकामा प्रारम्भिक रिएक्टर निर्माणको लहरमा कमर्सियल अपरेसन सुरु गर्यो । यो प्लान्ट २०२२ मा स्थायी रूपमा बन्द भयो । पछिल्ला वर्षहरूमा सस्ता प्राकृतिक ग्यास र नवीकरणीय ऊर्जासँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन भएकाले बन्द भएका दर्जनौं रिएक्टरमध्ये यो एक हो ।
प्लान्टका मालिक होल्टेक इन्टरनेशनलले आणविक नियामक आयोग (एनआरसी) को स्वीकृतिको अधीनमा यो गृष्म ऋतुमा पालिसेड्स पुनः सञ्चालन गर्ने आशा राखेको छ । यो पुनः सञ्चालन गर्न यसले ऊर्जा विभागबाट १.५ अर्ब डलरको ऋण ग्यारेन्टी, कृषि विभागबाट १.३ अर्ब डलर र मिशिगन राज्यबाट ३० करोड डलर अनुदान पाएको छ ।
सोमबार ऊर्जा विभागले लगभग ५७ मिलियन डलरको ऋण रकम जारी गर्न स्वीकृति दियो, जसले ट्रम्प प्रशासनले वाशिङ्टनमा बाइडन प्रशासनअन्तर्गत सुरु गरिएका परियोजनाहरूका लागि संघीय कोषमा देखिएको अशान्ति र अनिश्चितताको बीचमा यस परियोजनालाई समर्थन गरेको संकेत गर्छ ।
तर होल्टेक पालिसेड्सका पुराना स्टीम जेनेरेटरहरूको ठूलो मर्मत सामना गरिरहेको छ जसले एनआरसीले भनेको तालिकामा ढिलाइ गराउन सक्छ । होल्टेकले नियामकहरूलाई खुलासा गरेको छ कि यसको निरीक्षणहरूले १९९० मा स्थापना गरिएका प्लान्टका दुई जेनेरेटरहरूमा क्षतिग्रस्त ट्यूबहरू फेला पारेको छ ।
यी ट्यूबहरू सार्वजनिक स्वास्थ्यको सुरक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण घटक हुन् । एनआरसीका अनुसार आणविक प्लान्टमा कुनै ट्यूब फुटेमा, रेडियोधर्मी सामग्री वातावरणमा चुहिन सक्ने जोखिम रहन्छ ।
‘एनआरसीलाई स्टीम जेनेरेटर ट्यूब फुटेर ज्यान जोखिममा कि भन्ने डर छ,’ २००६ देखि २०१३ सम्म पालिसेड्समा इन्जिनियरिङ निर्देशकको रूपमा कार्यरत एलन ब्लाइन्डले भने ।
अहिले सेवानिवृत्त भएका ब्लाइन्ड आणविक ऊर्जा समर्थन गर्छन् तर उद्योगमा दशकमै पाएको अनुभवको आधारमा पालिसेड्स प्लान्टको अवस्थाको बारेमा चिन्तित छन् ।
एनआरसीका प्रवक्ता स्कट बर्नेलका अनुसार पालिसेड्स हाल सुरक्षित अवस्थामा छ किनकि प्लान्ट बन्द र डिफ्युल गरिएको छ, जसकारण स्टीम जेनेरेटरहरू प्रयोगमा छैनन् ।
होल्टेकका अध्यक्ष केली ट्राइसले सीएनबीसीलाई बताएअनुसार कम्पनीले जेनेरेटरहरूको ‘पूर्ण विश्लेषण’ गरेको छ र ‘तिनीहरू पूर्ण रूपमा मर्मतयोग्य छन् ।’ कम्पनीले एनआरसीलाई मर्मत योजना समीक्षाको काम अगस्ट १५ भित्र सम्पन्न गर्न अनुरोध गरेको छ, तर संघीय नियामकहरू कम्पनीको तालिकामा आशङ्कित छन्।
स्टीम जेनेरेटर मर्मत
पालिसेड्सजस्ता आणविक प्लान्टहरूमा रिएक्टरद्वारा तातो बनाइएको पानी जेनेरेटरहरूमा रहेका ट्यूबहरूबाट बग्छ, जसले ट्यूबहरू बाहिरको पानी उम्लेर बाफमा परिणत गराउँछ र यो बाफले टर्बाइनहरूलाई घुमाएर ग्रिडका लागि विद्युत् उत्पादन गर्छ ।
रिएक्टरमा घुम्ने रेडियोधर्मी पानी र जेनेरेटरहरूमा उम्लिने सफा पानी आपसमा सम्पर्कमा आउँदैनन् । तर कुनै ट्यूब फुटेमा दूषित पानी सफा पानीसँग मिसिन्छ र बाफ निकाल्ने भल्भहरूबाट रेडियोधर्मी सामग्री वातावरणमा चुहिन सक्ने जोखिम रहन्छ ।
हलटेकका निरीक्षणहरूले अक्टोबर २०२४ मा एनआरसीसँगको कम्पनीको फाइलिङ अनुसार पालिसेड्समा एक हजारभन्दा बढी स्टीम जेनेरेटर ट्युबहरूमा एक हजार ४०० भन्दा बढी क्र्याकिङका संकेतहरू फेला पारे ।
हलटेकले ट्युबहरू मर्मत गर्न ‘स्लीभिङ’ नामक प्रविधि प्रयोग गर्दैछ, जसमा उच्च गुणस्तरको मिश्र धातु हालेर क्षतिलाई सिल गर्न विस्तार गरिन्छ ।
‘हामीले प्रयोग गरिरहेको मर्मत प्रविधि, जसलाई स्लीभिङ भनिन्छ, यो विश्वभरका लगभग १० वटा प्लान्टहरूमा गरिएको छ र केही प्लान्टहरूमा प्रत्येक आउटेजमा गरिन्छ, त्यसैले यो नयाँ वा अद्वितीय प्रविधि होइन,’ ट्राइसले भने, ‘यो सामान्य मर्मत प्रविधि हो र हामी यो समयमै र तालिकाअनुसार सम्पन्न हुने अपेक्षा गर्छौं ।’
हलटेकको मर्मत योजना यो गर्मीमा निरीक्षण र परीक्षणपछि सुरु हुने तालिका छ । हलटेकले आफ्नो तालिकाअनुसार ट्युब मर्मत अघि बढाउन सक्छ । मर्मतले आवश्यकताहरू पूरा गर्छ कि गर्दैन भन्ने निर्णय भने एनआरसीले गर्नेछ ।
तर जनवरी १४ को बैठकमा एनआरसी शाखा प्रमुख ब्लूमले हलटेकको दाबीहरूमा असहमति जनाएका थिए ।
एआई ऊर्जा आवश्यकता बढ्दै जाँदा न्यूक्लियर फ्यूजनमा अमेरिका चीनसँग पछाडि
