काठमाडौं । इरान र इजरायलबीच चलिरहेको युद्धमा दुवै देशले पैसा पानी झैं खर्च गरिरहेका छन् । तर सबैभन्दा धेरै खर्च इजरायलले गरिरहेको छ । यसले इजरायलको अर्थतन्त्रमा नराम्रो प्रभाव पारेको छ ।
एक रिपोर्टअनुसार यो युद्धमा इजरायलले हरेक दिन करिब ७२५ मिलियन डलर (करिब १०१ अर्ब रुपैयाँ) सैन्य खर्चमा मात्रै खर्च गरिरहेको छ । यो जानकारी ब्रिगेडियर जनरल (रिजर्भ) रीम अमीनाचले दिएका हुन् । उनी पहिले इजरायल डिफेन्स फोर्स (आईडीएफ) का प्रमुखको वित्तीय सल्लाहकार थिए ।
सुरुवाती दुई दिनमै ठूलो खर्च
वाईनेट न्यूजको रिपोर्टअनुसार अमीनाचले बताएका छन् कि युद्धको पहिलो दुई दिनमै इजरायलले करिब १.४५ अर्ब डलर (१९ हजार करोड रुपैयाँभन्दा बढी) खर्च गरिसकेको छ । यसमा आक्रमण र सुरक्षा दुबै खर्च सामेल छन् । यो रकममध्ये ५०० मिलियन डलरभन्दा बढी बमबारी र जेट इन्धनमा खर्च भएको छ भने बाँकी पैसा मिसाइल रोक्ने प्रणाली र सैनिक परिचालनमा खर्च भएको हो ।
खर्च अझै बढ्ने अनुमान
इजरायलले इरानमाथि गरेको पहिलो आक्रमणमा विमान उडाउन र हतियार प्रयोग गर्न मात्रै ५९३ मिलियन डलर खर्च भयो । बाँकी पैसा मिसाइल रोक्ने सिस्टम र रिजर्भ सैनिक बोलाउन खर्च भयो । अमीनाचका अनुसार यो सीधा खर्च मात्रै हो । अप्रत्यक्ष खर्च, जस्तै जीडीपीमा पर्ने असर अझै गणना भएको छैन । वास्तविक खर्च तब मात्र पत्ता लाग्नेछ जब नागरिक सम्पत्तिमा भएको क्षति र काममा आएको कमीलाई पनि जोडिनेछ ।
अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव
युद्धका कारण इजरायलको आर्थिक वृद्धिदरमा नकारात्मक असर परेको छ । वित्त मन्त्रालयले यस वर्षको लागि पहिले नै जीडीपीको ४.९ प्रतिशत घाटा हुने प्रक्षेपण गरेको थियो, जुन करिब २७.६ अर्ब डलर बराबर छ । देशको बजेटमा आपतकालीन कोषका लागि केही रकम राखिएको थियो, तर त्यो रकम गाजामा भएको युद्धमा नै सकिएको छ । अहिले इरानसँगको युद्धका लागि छुट्टै व्यवस्था छैन।
यस युद्धका कारण २०२५ को लागि विकास दरको अनुमान ४.३ प्रतिशतबाट घटाएर ३.६ प्रतिशतमा झारिएको छ । यसको मतलब इजरायलको अर्थतन्त्र पहिले जति तीव्र गतिमा बढ्ने अपेक्षा थियो, त्यो अब घटेको छ ।
इजरायललाई सहयोग आवश्यक
वाशिंगटन पोस्टको रिपोर्ट अनुसार इजरायलसँग मिसाइल रोक्ने उपकरणको आपूर्ति निकै कम हुँदै गएको छ । विश्लेषकहरूको अनुमान अनुसार यदि अमेरिकाबाट सहयोग नभएमा इजरायलको मिसाइल रक्षा प्रणालीले अब १० देखि १२ दिन मात्रै काम गर्नेछ । त्यसपछि प्रणाली नै ठप्प हुने जोखिम छ ।
कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि
इरान-इजरायल युद्धका कारण कच्चा तेलको मूल्यमा पनि निकै वृद्धि भएको छ । रेटिङ एजेन्सी इक्राका अनुसार १३ जुनमा दुबै देशबीच तनाव बढेपछि कच्चा तेलको मूल्य ६४-६५ डलर प्रति ब्यारेलबाट बढेर ७४-७५ डलर प्रति ब्यारेल पुगेको छ । यसले तेल र ग्यास आयात गर्ने देशका लागि चिन्ता थपिदिएको छ । यदि कच्चा तेलको औसत मूल्य प्रति ब्यारेल १० डलरले बढ्यो भने भारतको तेल आयात १३-१४ अर्ब डलरसम्म बढ्न सक्छ । यसले भारतको चालु खाता घाटा (सीएडी) जीडीपीको ०.३ प्रतिशतले बढाउन सक्छ ।
