काठमाडौं । गएको पुस १८ गते एक कार्यक्रममा नेपाल राष्ट्र बैंकका गभर्नर डा. चिरञ्जीवि नेपालले भनेका थिए–‘निक्षेप बढाउन नसक्ने हो चुप लागेर बस्नुस्, निक्षेप नबढाई कर्जा लगानी नगर्नुस नत्र कारवाही गर्न बाध्य हुनेछौं ।’
अधिकांश बाणिज्य बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) उपस्थित कार्यक्रममै गभर्नर नेपालले चेतावनीयुक्त भाषण गरेका थिए । त्यतिबेला बैंक तथा वित्तीय संस्थाले १ खर्ब ६ अर्ब निक्षेप संकलन गरेर १ खर्ब ६७ अर्ब कर्जा लगानी गरिसकेका थिए ।
गभर्नरको चेतावनीपछि बैंकहरुले अझै आक्रमक रुपमा कर्जा लगानी बढाएको देखिन्छ । गभर्नरले चेतावनी दिदा बैंंकले क्षमता भन्दा ६२ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ बढी लगानी गरेको राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेका तथ्याँकले देखाएको छ ।
गत पुससम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाले १ खर्ब ६० अर्ब १६ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेर २ खर्ब २२ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन् । राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आवको ६ महिनाको वित्तीय विवरणमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप १३.७ र कर्जा लगानी १७.२ प्रतिशत बढेको छ । ६ महिनामा निक्षेप भन्दा कर्जा लगानी साढे ३ प्रतिशत बढी छ ।
हालसम्म कुल निक्षेप परिचालन २५ खर्ब ३५ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । कर्जा लगानी २२ खर्ब ८ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ छ ।
निक्षेपको तुलनामा कर्जा लगानी बढेपछि अहिले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक र नेपाल बैंकबाहेक अधिकाँश वाणिज्य बैंकको कर्जा/निक्षेप तथा पुँजी (सीसीडी रेसियो) ८० प्रतिशत नजिक छ । लगानीयोग्य पुँजी नभएपछि केही बैंकले कर्जा विस्तारलाई रोकेका छन् ।
केन्द्रीय बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाहित कर्जाको विस्तार निक्षेप वृद्धिको तुलनामा उच्च रहदैँ आएको जानकारी दिएको छ । विप्रेषण आप्रवाहमा आएको कमीको कारण निक्षेप वृद्धि सामान्य रहने देखिएको छ । निक्षेप परिचालनको अवस्थालाई दृष्टिगत गरी कर्जा प्रवाह गर्न राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई निर्देशन दिएको छ । निक्षेपअनुसार मात्र कर्जा लगानी गरे हाल देखिएको वित्तीय असन्तुलन आगामी दिनमा सुधार आउने केन्द्रीय बैंकको अनुमान छ ।
समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाहमा ०.५ प्रतिशतले ह्रास भई ३ खर्ब ४० अर्ब ५४ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह ५.७ प्रतिशतले बढेको थियो । समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको निक्षेप ६.९ प्रतिशत बढेको छ । अघिल्लो वर्र्षको सोही अवधिमा यस्तो निक्षेप ७.२ प्रतिशतले बढेको थियो ।
२०७४ पुसमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको कुल निक्षेपमा संस्थागत निक्षेपको अंश ४४.३ प्रतिशत छ । अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यस्तो निक्षेपको अंश ४७.६ प्रतिशत थियो ।
समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबाट निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा ११.९ प्रतिशत बढेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कर्जा १२.९ प्रतिशत विस्तार भएको थियो । निजी क्षेत्रतर्पm प्रवाहित कर्जामध्ये समीक्षा अवधिमा वाणिज्य बैंकको कर्जा प्रवाह ११.५, विकास बैंकको १६.६ र वित्त कम्पनीको ४.२ प्रतिशत बढेको छ ।
समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको लगानीमा रहिरहेको कर्जामध्ये ६१.३ प्रतिशत कर्जा घर जग्गाको धितोमा भएको छ । यस्तै १४.५ प्रतिशत कर्जा चालू सम्पतिको धितोमा प्रवाह भएको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो धितोमा प्रवाहित कर्जाको अनुपात क्रमशः ६०.६ र १४.३ प्रतिशत रहेको थियो ।
समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाहित आयात कर्जा ५०.५ प्रतिशत अर्थात ३२ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँले वृद्धि भई ९७ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कर्जा ६.४ प्रतिशतले बढेको थियो ।
समीक्षा अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबाट प्रवाहित हायर पर्चेज कर्जा ७.० र ओभरड्राफ्ट कर्जा ९.६ प्रतिशत बढेको छ । समीक्षा अवधिमा रियल स्टेट कर्जा (व्यक्तिगत आवासीय घर कर्जा समेत) ९.५ प्रतिशतले बढेको छ ।
उत्पादनशील क्षेत्रतर्पm लगानी तथा निर्यात विस्तारमा समेत सहयोग पुर्याउन राष्ट्र बैंकबाट सहुलियत दरमा प्रदान गरिने पुनरकर्जाको उपयोग समीक्षा अवधिमा बढेको छ । पुस मसान्तमा १३ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ पुनरकर्जा लगानीमा रहेको छ ।
भूकम्प पीडितहरूलाई बढीमा २ प्रतिशतसम्मको ब्याजदरमा आवासीय घर निर्माण कर्जा प्रदान गर्न यस बैंकबाट बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुलाई शून्य ब्याजदरमा पुनरकर्जा सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था अन्तर्गत पुस मसान्तसम्ममा १ अर्ब १२ करोड पुनरकर्जा उपयोग भएको छ ।
पुसमसान्तसम्ममा सरकारबाट ५.० प्रतिशत ब्याज अनुदानमा प्रवाह गरिने कृषि तथा पशुपंक्षी व्यवसाय कर्जा ६२०३ जनाले उपयोग गरेका छन् । यस अन्तर्गत ६ अर्ब ९१ करोड कर्जा बक्यौता र ३३ करोड ७३ लाख रुपैयाँ ब्याज अनुदान प्रदान गरिएको छ ।
