विश्व

काठमाडौं । माइक्रोसफ्टले बुधबार ‘मेजराना वान’ नामक आफ्नो पहिलो क्वान्टम कम्प्युटिङ चिप घोषणा गरेको छ । कम्पनीले करिब दुई दशकको अनुसन्धानपछि यो उपलब्धि हासिल गरेको हो । तर माइक्रोसफ्टका अनुसार मेजराना वान बनाउनको लागि पूर्ण रूपमा नयाँ पदार्थको अवस्था निर्माण गर्नुपर्‍यो, जसलाई कम्पनीले ‘टोपोलोजिकल अवस्था’ भनेर परिभाषित गरेको छ । टोपोलोजिकल अवस्था भन्नाले भौतिकशास्त्रमा एउटा विशेष प्रकारको पदार्थको अवस्थालाई जनाउँछ, जुन यसको भौगोलिक संरचनाअनुसार परिभाषित हुन्छ ।याे सामान्य पदार्थको अवस्था ठाेस, ग्यास, तरल, प्लाज्माभन्दा भिन्न नयाँ प्रकारको पदार्थको अवस्था हो । माइक्रोसफ्टको क्वान्टम चिपले आठ टोपोलोजिकल क्युबिटहरू प्रयोग गर्छ, जसमा इन्डियम आर्सेनाइड नामक सेमिकन्डक्टर र एल्युमिनियम नामक सुपरकन्डक्टर प्रयोग गरिएको छ । नयाँ पदार्थको अवस्था विकास गर्न निकै चुनौती माइक्रोसफ्टले एक ब्लगमा लेखेअनुसार उचित सामग्री विकास गरी अनौठा कणहरू र तिनीहरूको सम्बन्धित टोपोलोजिकल पदार्थ अवस्था बनाउन निकै चुनौतीपूर्ण छ, जसले गर्दा धेरै क्वान्टम अनुसन्धानहरू अन्य प्रकारका क्युबिटहरूमा केन्द्रित भएका छन् । टोपोलोजिकल पदार्थ बुझ्न र क्वान्टम कम्प्युटिङ चिप निर्माण गर्न यसको प्रयोग गर्न माइक्रोसफ्टले निकै दुःख गर्नुपर्‍यो । माइक्रोसफ्टका टेक्निकल फेलो क्रिस्टा स्वोरेले भनिन्, ‘विडम्बनापूर्ण कुरा के हो भने हामीलाई यी सामग्रीहरू बुझ्न क्वान्टम कम्प्युटरकै आवश्यकता छ । जब हामीले ठूलो स्तरको क्वान्टम कम्प्युटर निर्माण गर्छौं, तब अझ उत्कृष्ट गुणहरू भएका नयाँ सामग्रीहरू भविष्यका कम्प्युटरहरूका लागि भविष्यवाणी गर्न सक्नेछौं ।’ मेजराना वान : क्वान्टम कम्प्युटिङको भावी दिशा प्राकृतिक विज्ञान जर्नल नेचरमा प्रकाशित नयाँ अनुसन्धानपत्रले मेजराना वान चिपको विस्तृत वर्णन गरेको छ । प्रविधि विज्ञहरू विश्वास गर्छन् कि भविष्यमा क्वान्टम कम्प्युटरहरूले त्यस्ता समस्याहरू समाधान गर्नेछन्, जुन क्लासिकल कम्प्युटरहरूका लागि असम्भवजस्तै छन् । अहिलेको कम्प्युटरहरूमा बिट्स ‘अन’ वा ‘अफ’ हुन्छन्, तर क्वान्टम कम्प्युटरहरू क्युबिट्स प्रयोग गर्छन्, जसले दुवै अवस्थाहरू एकैसाथ सञ्चालन गर्न सक्छन् । माइक्रोसफ्टको क्वान्टम रणनीति गुगल र आईबीएमजस्ता ठूला कम्पनीहरू साथै आअनक्यू र रिगेट्टी कम्प्युटिङजस्ता साना कम्पनीहरूले पनि क्वान्टम प्रोसेसर विकास गरिरहेका छन् । तर माइक्रोसफ्ट मेजराना वान चिपलाई आफ्नै अज्यूर क्लाउड सेवामार्फत सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध गराउने छैन । यसको सट्टा कम्पनी एक मिलियन क्युबिट्स भएको चिप निर्माण गर्ने दीर्घकालीन लक्ष्यतर्फ अघि बढ्ने जनाइएको छ । माइक्रोसफ्ट अन्य कम्पनीहरूमा भर नपरी मेजराना वानको कम्पोनेन्टहरू स्वयम् अमेरिकाभित्रै उत्पादन गरिरहेको छ । माइक्रोसफ्टका कार्यकारी उपाध्यक्ष जेसन जान्डरले भने, ‘हामी केही सय क्युबिट्ससम्म पुग्न चाहन्छौं, त्यसपछि मात्र व्यावसायिक प्रयोगबारे सोच्नेछौं ।’ क्वान्टम प्रविधिमा लगानीकर्ताहरूको चासो यद्यपि अहिले अनुसन्धानमै केन्द्रित भए पनि लगानीकर्ताहरू क्वान्टम प्रविधिप्रति निकै आकर्षित छन् । आईअनक्यूको सेयर मूल्य २०२४ मा २३७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । रिगेट्टी कम्प्युटिङको सेयर १५०० प्रतिशतले बढेको छ । यी कम्पनीहरूले मात्र तेस्रो त्रैमासिकमा १४.८ मिलियन डलर आम्दानी गरेका थिए । जनवरी २०२५ मा माइक्रोसफ्टले ‘अब क्वान्टमको लागि तयार हुने वर्ष हो’ भनेर ब्लग पोस्ट गरेपछि लगानीकर्ताहरूको रुचि अझै बढेको छ । भविष्यमा क्वान्टम कम्प्युटिङ र एआईको संयोजन माइक्रोसफ्टले अज्यूर क्वान्टम क्लाउड सेवामार्फत विकासकर्ताहरूलाई आईअनक्यू र रिगेट्टीका क्वान्टम चिपहरूमा प्रयोग गर्न अनुमति दिएको छ । भविष्यमा माइक्रोसफ्टको आफ्नै क्वान्टम चिपहरू २०३० भन्दा अगाडि अज्यूर क्लाउडमार्फत सार्वजनिक हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । क्वान्टम कम्प्युटिङलाई स्वतन्त्र प्रविधिभन्दा पनि अन्य क्षेत्रमा उपयोग गर्न सकिन्छ। माइक्रोसफ्टको एआई व्यवसाय जसले वार्षिक १३ बिलियन डलरभन्दा बढी राजस्व उत्पन्न गर्छ, क्वान्टम कम्प्युटिङबाट फाइदा लिन सक्छ । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)

काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले खतरामा पारेको वा पहिले नै लागू गरेको व्यापक करले मुद्रास्फीति, बजार विकृति र विश्वव्यापी मन्दीसमेत निम्त्याउने खतरा रहेको भन्दै चीनले मङ्गलबार विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लुटीओ) मा विरोध जनाएको छ । जनवरी २० मा सत्तामा फर्केपछि ट्रम्पले विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीनलाई अमेरिका प्रवेश गर्ने उत्पादनमा थप १० प्रतिशत कर लगाइएको घोषणा गरेका थिए । ट्रम्पले गत हप्ता स्टील र आल्मुनियममा २५ प्रतिशत नयाँ कर लगाउने कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरेका थिए । ‘आयातित कारहरूमा थप अमेरिकी कर दर करिब २५ प्रतिशत हुनेछ,’ अप्रिल २ को आसपास सार्वजनिक गर्ने शुल्कको बारेमा नयाँ जानकारी दिँदै उनले मङ्गलबार भने । विश्व व्यापार सङ्गठनका लागि चीनका राजदूत ली चेङगाङले विश्व व्यापार सङ्गठनको निर्णय लिने ‘जनरल काउन्सिल’को यस वर्षको पहिलो बैठकमा भने, ’विश्वले करका लागि शृङ्खलाबद्ध झट्काको सामना गरिरहेको छ ।’ अमेरिकाले विश्व व्यापार सङ्गठनको नियमको ठाडो उल्लङ्घन गर्दै चीनलगायत आफ्ना व्यापारिक साझेदारहरूमाथि एकतर्फी र स्वेच्छाचारी रूपमा कर लगाएको वा धम्की दिएको छ। चीनले यस्ता कदमको कडा विरोध गर्दछ। उनले भने, ‘यी करसम्बन्धी निर्णयले आर्थिक अनिश्चितता बढाउँछ, विश्वव्यापी व्यापारमा बाधा पुर्याउँछ, र घरेलु मुद्रास्फीति, बजार विकृति वा विश्वव्यापी मन्दीको जोखिम पनि बढाउँछ।’ लीले अमेरिकी एकपक्षीयताले नियममा आधारित बहुपक्षीय व्यापार प्रणालीलाई ध्वस्त पार्ने खतरा रहेको बताए ।

काठमाडौं । डीपसीकका संस्थापक लिआङ वेनफेङलाई पश्चिमी मिडियामा कतिपयले ‘चीनको साम अल्टम्यान’ भनेर उल्लेख गरेका छन् । तर सिलिकन भ्यालीका समकक्षीभन्दा फरक लिआङले सार्वजनिक रूपमा निकै कम उपस्थिति जनाएका छन्। लिआङको टोलीमा देशका प्रमुख विश्वविद्यालयबाट ग्र्याजुएट गरेका युवा छन्, तर उनीहरू पनि कम चिनिन्छन् । चिनियाँ सरकारी मिडियाका अनुसार टोलीमा १४० जनाभन्दा कम सदस्यहरू छन्, यद्यपि यसको पछिल्लो आर वान रिसनिङ मोडेलमा प्रकाशित अनुसन्धानपत्रमा करिब २०० जनाको नाम उल्लेख छ । डीपपसीकको चर्चित एआईका पछाडिका मानिसहरू को हुन् र यो स्टार्टअप कसरी अस्तित्वमा आयो भन्ने बारे संक्षिप्त रूपमा जानकारी गराउने प्रयास यहाँ हुँदैछ । लिआङ वेनफेङ हालैका साताहरूमा डीपसीकको च्याटबट विश्वव्यापी एप चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुगेपछि लिआङ मिडियामा व्यापक रूपमा चर्चित भएका छन् । गत महिना उनले आफ्नो जन्मस्थल चीनमा ‘नायकजस्तो स्वागत’ पाएको खबर छ । उनलाई चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली छ्याङले आयोजना गरेको गोलमेच बैठकमा देखिएको थियो र यसै हप्ताको सुरुमा राष्ट्रपति सी जिनपिङद्वारा आयोजित एक गोप्य बैठकमा पनि उपस्थित भएको बताइएको छ । ४० वर्षीय लिआङ प्रायः मिडियाबाट टाढा रहन्छन् । उनले केवल दुई पटक मात्र चिनियाँ मिडिया आउटलेट ‘थर्टी सिक्स केआर’लाई अन्तर्वार्ता दिएका छन्– एक पटक जुलाई सन् २०२३ मा र अर्को पटक पनि २०२३ मै । यी अन्तर्वार्ताहरूले उनलाई एक आदर्शवादी नेताका रूपमा चित्रण गर्छन्, जसले ‘आर्टिफिसियल जनरल इन्टेलिजेन्स’ (एजीआई) हासिल गर्ने लक्ष्य राखेका छन्– यस्तो एआई जसले मानव क्षमताको नक्कल गर्न सक्छ– र उनी चीनलाई प्रविधि नवप्रवर्तनकर्ताको रूपमा स्थापित गर्न चाहन्छन् । १९८५ मा जन्मिएका लिआङ दक्षिणी चीनको झानजियाङ सहरमा हुर्किए । उनी एक उत्कृष्ट विद्यार्थी थिए, विशेष गरी उनले गणितमा असाधारण प्रतिभा देखाउँथे । हाई फ्लायर फण्ड म्यानेजर २०१५ मा लिआङले आफ्ना कलेजका साथी जिन सुसँगै हाई–फ्लायर एसेट म्यानेजमेन्ट स्थापना गरे, जुन एक क्वान्टिटेटिभ हेज फन्ड हो । हेज फन्ड एक प्रकारको निजी लगानी कोष हो, जसले उच्च प्रतिफल प्राप्त गर्ने उद्देश्यले विभिन्न लगानी रणनीतिहरू अपनाउँछ । सु झेजियाङ विश्वविद्यालयको चू कोचेन अनर्स कलेजका स्नातक हुन्, जुन विश्वविद्यालयका उत्कृष्ट विद्यार्थीहरूको चयन गर्छ । उनले ‘रोबोट अटोनोमस नेभिगेसन एन्ड मेसिन लर्निङ’मा आफ्नो पीएचडी पूरा गरेका थिए । त्यस्तै, हाई–फ्लायरका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) झेङझे लु पनि लिआङ र सुजस्तै झेजियाङ विश्वविद्यालयका स्नातक हुन् । पछि उनले लन्डन स्कूल अफ इकोनोमिक्सबाट मास्टर्स डिग्री प्राप्त गरे । २०२३ मा लुले भनेका थिए, ‘हामीले अलग एउटा नयाँ टोली स्थापना गरेका छौं, जुन ‘दोस्रो स्टार्टअप’ बराबर हो ।’ र यिनै टोलीले पछि डीपसीकको रूपमा विकास गर्‍यो । डीपसीक पछाडिको मुख्य मस्तिष्कहरू २०२३ मा हाई–फ्लायरले डीपसीकलाई एक स्वतन्त्र कम्पनीका रूपमा छुट्यायो, जसले लगानीभन्दा पर गएर एजीआई हासिल गर्न केन्द्रित हुन थाल्यो । डीपसीकको टोलीमा मुख्य रूपमा चीनका प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयहरू– जस्तै सिङ्ह्वा विश्वविद्यालय र पेकिङ विश्वविद्यालयका स्थानीय इन्जिनियरिङ, कम्प्युटर विज्ञान र एआई स्नातकहरू छन् । टोलीका केही सदस्यहरू अमेरिकी विश्वविद्यालयका स्नातक हुन्, जसले पहिला एनभीडीया र माइक्रोसफ्टमा अनुभव प्राप्त गरिसकेपछि चीनको बढ्दो एआई उद्योगमा फर्किन रोजेका छन् । एक प्रमुख विशेषता भनेको डीपसीकले कम अनुभव भएका युवाहरूलाई प्राथमिकता दिन्छ । ‘हामी अनुभवभन्दा मौलिक क्षमता, सिर्जनात्मकता र उत्साहलाई महत्त्व दिन्छौं,’ लिआङले २०२३ मा भनेका थिए । २०२४ मा उनले भनेका थिए, ‘शीर्ष ५० एआई प्रतिभा अहिले चीनमा नभए पनि हामी आफ्नै प्रतिभा विकास गर्न चाहन्छौं ।’ डीपसीकमा युवा प्रतिभा आकर्षित हुनुको अर्को कारण उच्च पारिश्रमिक र स्वतन्त्र कार्यसंस्कृति हो, जुन अन्य ठूला प्रविधि कम्पनीहरूमा भेट्न कठिन छ । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)