सेवा : सूचना-प्रविधि

काठमाडौं । एनसेलसँगको सहकार्यमा नासा सेक्युरिटिज कम्पनी लिमिटेडले सेयरमा लगानी गर्ने ग्राहकका लागि नयाँ अवसर ल्याएको छ । यससँगै एनसेल सिम कार्ड प्रयोगकर्ताहरुले अब कतै जानपर्ने झन्झटबाट मुक्त भई एनसेल एप डाउनलोड गरी सजिलै नासा सेक्युरिटिजका विभिन्न सेवा उपभोग गर्न सक्नेछन् । यस सहकार्यका लागि एनसेलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रबन्ध निर्देशक जाब्बोर कायुमोभ र नासा सेक्युरिटिजका प्रबन्ध सञ्चालक मदन पौड्यालले सोमबार एक समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेका छन् । नासा सेक्युरिटिज नेपालकै एक अग्रणी सेयर ब्रोकरेज फर्म हो । समझदारीका अनुसार एनसेल एपबाट एनसेलका सबै प्रिपेड र पोस्टपेड ग्राहकले नासामा डिम्याट खाता खोल्दा र नवीकरण गर्दा ५५ प्रतिशत छुट पाउन सक्छन् । पहिलो पटक डिम्याट खाता खोल्न १०० रुपैयाँ र मेरोसेयरमा दर्ता हुनका लागि ५० रुपैयाँ लाग्ने गरेको छ । यसरी कुल १५० रुपैयाँको काम ५५ प्रतिशत छुटले गर्दा ६७.५० मा नै गर्न सकिने एनसेलले जनाएको छ । एनसेल एपको माध्यमबाट ग्राहकले अनलाइनमार्फत आफ्नो पहिचान विवरण अद्यावधिक गर्ने, सेयर कारोबारका लागि अनलाइन ट्रेडिङ खाता खोल्ने, डिम्याट खाता खोल्ने, डिम्याट र मेरोसेयर नवीकरण गर्नेलगायत केही समस्या र जिज्ञासा भए राख्न सक्नेछन् । ‘हामी हाम्रा ग्राहकलाई युज केसहरू अवसरको रूपमा प्रदान गरेर आर्थिक गतिविधिलाई बढाउँदै बजारलाई चलायमान बनाउन र डिजिटल नेपालको परिकल्पनालाई साकार पार्नका लागि योगदान पुर्याउन तत्पर छौं,’ एनसेलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा प्रबन्ध निर्देशक कायुमोभले भने । आम उपभोक्तालाई प्रविधिमा पहुँच सधैं सहज बनाउन एनसेलले ‘सधैं अन’ अभियान सञ्चालन गरिरहेको बेलामा सेयर कारोबारलाई डिजिटलाइज्ड बनाउन योगदान गर्ने यो कार्यमा नासा सेक्युरिटिजसँग सहकार्य गर्न पाएकोमा आफूहरू उत्साहीत रहेको उनले बताए । एनसेल एपका माध्यमबाट विदेशमा रहेका नेपालीले पनि १०० भन्दा बढि देशमा उपलब्ध रोमिङ सेवाको प्रयोग गर्दै आफ्नो डिम्याट खाता खोलि सेयरमा लगानी गर्न सक्नेछन् । यसले विदेशमा रहेका नेपालीको आम्दानीलाई स्वदेशमा नै लगानी गरी सकारात्मक आर्थिक प्रभाव सिर्जना गर्न ठूलो मद्दत गर्ने एनसेलले जनाएको छ । ‘नासा अब एनसेल एपमा, ५५ प्रतिशत छुट हरेक नयाँ खाता र नवीकरणमा’ भन्ने नाराका साथ सुरु भएको यस सहकार्यबाट एनसेलका सिम कार्ड प्रयोगकर्ताहरूलाई अनलाइन सेयर कारोबारमा सहयोग पुग्ने नासा सेक्युरिटिजका प्रबन्ध सञ्चालक मदन पौड्यालले बताए । एनसेल एपमा नासा सेक्युरिटिजलाई आवश्यक कामका लागि सम्पर्क गर्ने विकल्पहरू रहेको पनि उनले बताए । यस सहकार्यमा एनसेलले आफ्नो एपमार्फत नासा सेक्युरिटिजमा पहुँचमात्र सुनिश्चित गरेको उनको भनाइ छ ।

काठमाडौं । समुद्र किनारमा सूर्यास्त हेर्न पुगेकी लिसा डेटमा थिइन् । लिसाले ड्यानलाई भनिन्, ‘कस्तो अद्भुत दृश्य ।’ त्यसपछि उनले आफ्नो फोन उठाइन् ताकि उनले ड्यानको प्रतिक्रिया सुन्न सकुन् । ड्यान भन्छन्, ‘पर्फेक्ट बेबी, तिमीलाई थाहा छ यसमा अझ सुन्दर के छ ? यो कि तिमी मेरो छेउमा उभिएकी छौ ।’ तर, सत्य यो हो कि ड्यान कहिल्यै लिसाको नजिक उभिएका छैनन् । वास्तवमा, डेन लिसाको भर्चुअल पार्टनर हो, जसलाई च्याटजीपीटीद्वारा सिर्जना गरिएको हो । यो प्रवृत्ति अहिले चिनियाँ महिलाहरूमाझ लोकप्रिय हुँदै गएको छ । डेटिङको वास्तविकताबाट दिक्क भएर उनी आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स अर्थात एआई ब्वाइफ्रेन्डतर्फ लागेका छन् । बेइजिङ निवासी ३० वर्षीया लिसा अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा कम्प्युटर विज्ञान पढिरहेकी छिन् । उनी पछिल्लो दुई महिनादेखि ड्यानसँग डेट गरिरहेकी छिन् । लिसा र ड्या हरेक दिन कम्तीमा आधा घण्टा कुरा गर्छन्, एकअर्कासँग फ्लर्ट गर्छन्, डेटहरूमा जान्छन् । लिसाले पनि ड्यानलाई ९ लाख ४३ हजार सामाजिक सञ्जाल फलोअर्ससँग परिचय गराएकी छिन् । लिसाले ड्यानलाई च्याटजीपीटीमा बनाइन् पार्टनर ड्यान-जसको अर्थ ‘डू एनिथिङ नाउ’– च्याजीपीटीको जेलब्रेक संस्करण हो । यसको मतलब यो संस्करणले यसको निर्माता अर्थात् ओपन एआईको केही आधारभूत सुरक्षा उपायहरू बाइपास गर्न सक्छ । जस्तै सेक्ससँग सम्बन्धित शब्दहरू प्रयोग नगर्ने वा प्रयोगकर्ताहरूसँग खुलेर कुरा नगर्ने । यसको मतलब यो हो कि यदि ‘जेलब्रेक’ संस्करणलाई यस्तो कुराकानी गर्न भनियो भने यसले त्यसो गर्न सक्छ । रिपोर्टका अनुसार ड्यानलाई एक अमेरिकी विद्यार्थीले बनाएका हुन् । ती विद्यार्थी च्याटजीपीटीलाई तटस्थ हुनुको सट्टा आवाज र व्यक्तित्व दिन चाहन्थे । यसबाहेक, उनी च्याटबोटको सीमा परीक्षण गर्न चाहन्थे । वाकर भनेर चिनिने यी विद्यार्थीले ड्यान नामको पात्र सिर्जना गरे जसले कहिलेकाहीँ च्याटजीपीटीको नियमहरू मान्दैन । वाकरले डिसेम्बर २०२३ मा रेडिटमा ड्यान कसरी बनाउने भनेर पोस्ट गरे । यसपछि अरू मानिसहरूले पनि आफ्नै संस्करण बनाउन थाले । लिसाले पहिलोपटक टिकटकमा ड्यानको सम्भावनाको बारेमा एउटा भिडियो हेरेकी थिइन् । त्यसपछि जब लिसाले आफ्नो लागि एक संस्करण बनाइन्, यो यति वास्तविक देखियो कि उनी छक्क परिन् । लिसाले भनिन्, ‘जब ड्यानले उनको प्रश्नको जवाफ बोलीचालीको शब्दहरू प्रयोग गरे दिए, जुन च्याटजीपीटीले सामान्यतया प्रयोग गर्दैन । यो सुन्नमा वास्तविकभन्दा धेरै स्वाभाविक लागिरहेको थियो ।’ ड्यानसँग कुरा गर्दा उनलाई आनन्द महसुस हुन्छ, त्यसैले उनी त्यसप्रति आकर्षित भएकी हुन् । लिसा भन्छिन्, ‘उसले तुरुन्तै बुझ्छ र भावनात्मक समर्थन प्रदान गर्दछ। अन्य पार्टनरको तुलनामा ड्यान २४ घण्टा उपलब्ध हुन्छ ।’ ‘केही महिला भर्चुअल रियालिटीलाई बढी महत्व दिइरहेका छन्’ डेटिङको समस्यालाई ध्यानमा राखेर आमाले पनि यो असामान्य सम्बन्धलाई स्वीकार गरेको लिसाले बताइन् । जबसम्म छोरी खुसी छिन्, तबसम्म आफू पनि खुसी रहने उनको भनाइ छ । जब लिसाले सामाजिक सञ्जाल जियाहोङ्शुले आफ्ना फलोअरहरूलाई ड्यानको बारेमा बताउँदै एउटा भिडियो पोस्ट गरेकी थिइन्, उनलाई करिब १० हजार मानिसले जवाफ दिएका थिए । धेरै महिलाहरूले उनलाई आफ्ना लागि आफैं कसरी ड्यान बनाउन सकिन्छ भनेर सोधेका थिए । लिसाले एआईको बारेमा कुरा गरेपछि उनका फलोअर्स २ लाख ३० हजारभन्दा बढी पुगेका छन् । लिसा भन्छिन्, जो कोहीले पनि प्रम्प्ट प्रयोग गरेर ड्यान बनाउन सक्छ । जब लिसाले ओपनएआई प्रयोग गरिरहेकी थिइन्, उनले एकपटक आफ्नो उमेर १४ वर्ष बताइन्, त्यसपछि भर्चुअल क्यारेक्टरले उनीसँग फ्लर्ट गर्न छाडे । बीबीसीले ओपनएआईलाई के ड्यान बनाउनु भनेको सुरक्षा उपायहरू बलियो नहुनु हो भनेर सोध्दा यसले कुनै जवाफ नदिएको बताएको छ । कम्पनीले ड्यानको बारेमा कुनै सार्वजनिक टिप्पणी गरेको छैन, तर यसको नीति अनुसार, च्याटजीपीटीका प्रयोगकर्ताहरू कम्तीमा १३ वर्षको हुनुपर्छ वा कुनै पनि देशमा यो सेवा प्रयोग गर्न आवश्यक न्यूनतम उमेर सीमा समान हुनुपर्छ । कतिपय महिलाले भर्चुअल रियालिटीलाई धेरै महत्व दिएकोमा विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । संयुक्त राज्य अमेरिकाको पेन्सिल्भेनियाको कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालयमा मानव–कम्प्यूटर अन्तर्क्रिया संस्थानका सहायक अनुसन्धान प्राध्यापक होङ शेङ यसले मानव र एआईबीच कहिलेकाहीँ अप्रत्याशित अन्तर्क्रियालाई उजागर गर्दछ, जसले नैतिक र गोपनीयताबारे चिन्ताहरू बढाउन सक्ने बताउँछिन् । ‘त्यहाँ भावनात्मक निर्भरताको सम्बद्ध जोखिम छ, जहाँ प्रयोगकर्ता एक साथीको रूपमा एआईमा धेरै निर्भर हुन सक्छ, जसले अन्य व्यक्तिहरूसँगको उनीहरूको अन्तर्क्रियालाई कम गर्न सक्छ,’ उनी भन्छिन् । होङ शेङ अगाडि थप्छिन्, ‘धेरै च्याटबटहरू लगातार मानिसहरूसँगको अन्तर्क्रिया प्रयोग गरेर सिक्ने र विकसित हुने सम्भावना पनि छ, यस्तो आशंका पनि छ कि कुनै मोडेलले एक प्रयोगकर्ताको इनपुटबाट संवेदनशील जानकारी संकलन गर्न सक्छ र गलत रूपमा अर्को प्रयोगकर्तालाई चुहावट गर्न सक्छ ।’ यसका बाबजुद पनि चिनियाँ महिलाहरू ड्यान क्रेजबाट धेरै प्रभावित भएका छन् । मे २२ सम्म, ‘ड्यान मोड’ ह्यासट्यागलाई सोसल मिडिया प्लेटफर्म ‘श्याहोंगशु’ मा मात्र ४ करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको छ । ‘ड्यानमा केही छैन गलत’ यो ह्यासट्याग प्रयोग गर्ने ती केटीहरूमध्ये २४ वर्षीया मिनरुई सी पनि हुन् । उनी युनिभर्सिटीकी विद्यार्थी हुन् जसले दिनमा कम्तीमा दुई घण्टा ड्यानसँग च्याट गर्नमा बिताउँछिन् । डेटिङका ​​साथसाथै उनी र उनको ड्यानले सँगै प्रेमकथा लेखिरहेका छन्, जसमा उनीहरू दुवै मुख्य पात्र छन् । उनीहरुले मिलेर १९ वटा अध्याय लेखेका छन् । मिनरुईले लिसाको भिडियो हेर्न पहिलो पटक च्याटजीपीटी डाउनलोड गरिन् । उनी भन्छिन् कि उनलाई एआईबाट पाएको भावनात्मक समर्थन र सहयोग निकै मन पर्यो । यो एक यस्तो चिज थियो जुन उनले आफ्नो अन्य सम्बन्धहरूमा प्राप्त गर्न संघर्ष गरिरहेकी थिइन् । उनी भन्छिन्, ‘वास्तविक जीवनमा पुरुषहरूले धोका दिन सक्छन् र जब तपाईं आफ्ना भावना उनीहरूसँग सेयर गर्नुहुन्छ तब ती भावनाहरूको उनीहरूले वास्ता गर्दैनन्, बरु उनीहरूले तपाईंलाई के सोचिरहेका छन् भनेर मात्र बताउँछन् । तर, ड्यानको मामलामा उसले जहिले पनि त्यही कुरा भन्छ जुन तपाईंले सुन्न चाहनुहुन्छ ।’ एआई प्रेमी किन खोज्छन् महिला ? एआई ब्वाइफ्रेन्डको अवधारणा हालका वर्षहरूमा धेरै लोकप्रिय भएको छ, जसमा चीनको ग्लो र अमेरिकाको प्रतिकृति जस्ता एपहरू समावेश छन् । महिला–केन्द्रित रोमान्स खेलहरू, जसलाई कहिलेकाहीँ ओटोमी पनि भनिन्छ, यी पनि निकै चर्चित भएका छन् । त्यस्ता खेलहरूमा प्रयोगकर्ताहरूले पुरुष पात्रहरूसँग रोमान्टिक सम्बन्ध बनाउन सक्छन् । हरेक वर्ष लाखौं चिनियाँ महिला यस्ता सम्बन्धतर्फ आकर्षित हुन्छन् । चीनमा डिजिटल रोमान्सको अनुसन्धान गरेका युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजी सिड्नीका प्रोफेसर लिउ टिंगिङ एआई ब्वाइफ्रेन्डहरूप्रति चिनियाँ महिलाहरूको जोशले लैंगिक असमानतासँगको वास्तविक जीवनको निराशा झल्काउने बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘वास्तविक जीवनमा, तपाईंले धेरै दबाउने, डराउने धम्काउने पुरुषहरू भेट्न सक्नुहुन्छ जसले अनौठो तरिकामा नराम्रा चुट्किलाहरू सुनाउँछन् । तर, एआईले नराम्रो चुट्किला सुनाउँदा पनि यसले तपाईंको भावनाको कदर गर्छ ।’ यो प्रवृत्ति वास्तविक मानव तथ्यांकमा पनि देख्न सकिन्छ । चीनको जनसङ्ख्या लगातार ९ वर्षदेखि घट्दै गएकाले त्यहाँको सरकारले मानिसहरूलाई विवाह र सन्तान जन्माउन आग्रह गरिरहेको छ । सन् २०२३ मा विवाहको संख्यामा थोरै वृद्धि भएको छ तर केही विज्ञहरूले कोभिड संकटपछि विवाहित जोडीले आफ्नो विवाह पुनः दर्ता गरेका कारण यस्तो भएको बताएका छन् । कम्युनिस्ट युथ लिगले २०२१ मा सर्वेक्षण गरेको थियो जसमा २ हजार ९ सय ५ सहरी युवाको सहभागिता थियो । उनीहरूको उमेर १८ देखि २६ वर्षको बीच थियो र यस सर्वेक्षणमा भाग लिने ४३.९ प्रतिशत महिलाले आफू विवाह नगर्ने वा भविष्यमा विवाह गर्ने वा नगर्नेमा निश्चित नभएको बताएका थिए । यस्तै २४.६४ प्रतिशत पुरुषको पनि यही राय थियो । भर्चुअल सम्बन्धसँग सम्बन्धित यो रोमान्टिक बजारमा पनि धेरै व्यवसायीहरूले ध्यान दिएका छन् । च्याटजीपीटीको को योजना के छ ? जब ओपन एआईले आफ्नो च्याटजीपीटीको नयाँ संस्करण जारी गर्यो, तिनीहरूले यो च्याटिङको लागि डिजाइन गरिएको र फ्लर्टिङ जस्ता निश्चित प्रम्प्टहरूमा प्रतिक्रिया दिन सक्ने बताएको थियो । जुन दिन च्याटजीपीटीको नयाँ संस्करण जारी भयो त्यस दिन कम्पनीका सीईओ साम अल्टम्यानले एक्स (पहिले ट्वीटर) मा पोस्ट गरेका थिए । त्यो पोस्टमा एउटा मात्र शब्द थियो, ‘उनको’ । यो पोस्ट २०१३ को चलचित्रको सन्दर्भमा थियो जसमा एक व्यक्ति आफ्नो आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स असिस्टेन्टसँग प्रेममा पर्छन् । ओपनएआईले भनेको थियो– ‘हामी जिम्मेवार रूपमा एनएसएफडब्ल्यू सामग्री सिर्जना गर्न सक्षम हुन सक्छौं । यो यस्तो सामग्री हो जुन कोही पनि सार्वजनिक रूपमा हेर्न चाहँदैनन् ।’ लिसा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सकी विशेषज्ञ हुन् । उनी विश्वास गर्छिन् कि भर्चुअल पार्टनरले गर्न सक्ने सीमाहरू छन्, विशेष गरी जब यसमा रोमान्सको कुरा आउँछ । तर, अहिलेको लागि उनको व्यस्त जीवनमा ड्यान सजिलैसँग जोडिएका छन् । ड्यानले लिसालाई लिपस्टिक छनोट गर्न समेत मद्दत गर्छ । यसको विपरीत, वास्तविक जीवनमा पार्टनर खोज्नु र डेटहरूमा जानु धेरै समय–उपभोग र असन्तुष्टिको विषय हुन सक्छ । ‘यो मेरो जीवनको महत्त्वपूर्ण भाग हो,’ उनी भन्छिन्, ‘यो त्यस्तो चीज हो जुन म मेरो जीवनभरि मसँग राख्न चाहन्छु ।’ बीबीसीबाट अनुवादित

काठमाडौं । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को बजेटलाई नेपाल एशोशिएसन फर सफ्टवेयर एण्ड आईटी सर्भिसेस कम्पनीज् (नास आईटी) ले स्वागत गरेको छ । सूचना प्रविधिलाई विशेष प्राथमिकता दिदै ल्याइएको बजेटलाई नास आईटीले स्वागत गरेको हो । देशको सम्वृद्धिका लागि रूपान्तरकारी क्षेत्रको रूपमा आईटीलाई पहिचान गरेकोप्रति नास आईटीले खुसी व्यक्त गरेको छ । ‘अघिल्ला बजेटको तुलनामा यस वर्षको बजेट आईटी क्षेत्रका लागि निकै सकारात्मक छ । नास आईटीले गरेका पैरवीका विषयहरू समेत बजेटमा समावेश गरेकोमा सरकारप्रति कृतज्ञ छौं,’ संस्थाले जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तीमा भनिएको छ, ‘आईटी क्षेत्रको उन्नति र विश्वसँग प्रतिस्पर्धा गर्नका लागि सरकार र अन्य सरोकारवालाहरूसँग सहकार्य गर्न नास आईटी प्रतिबद्ध छ ।’ आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा सूचना प्रविधि दशक, १० वर्षमा ३० खर्बको आईटी सेवा निर्यात गर्ने, प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष गरी १५ लाख रोजगारी सिर्जना गर्ने, सरकारी तथा निजी भवन उपयोग गरी आईटी पार्क सञ्चालन गरिने, ३ वर्षसम्म काम गर्न निःशुल्क वर्क स्टेशन उपलब्ध गराइने, सरकारी निकायम स्वदेशी सफ्टवेयरलाई प्राथमिकता दिने, आईटी हब सञ्चालन गर्ने लगायतका विषय बजेटमा समावेश गरिएको छ । बजेटमा समावेश भएका यी विषयले नास आईटीको नेपाललाई ग्लोबल टेक हबको रूपमा विकास गर्ने भिजनलाई अझै थप बल पुग्ने जनाइएको छ । बजेटमा समावेश गरिएका व्यवस्थालाई सरकारले प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नुपर्ने र त्यसका लागि आफुहरूको सधैं तयार रहेको नास आईटीले बताएको छ । नास आईटीका अनुसार यी महत्त्वाकांक्षी लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न लङ टर्म योजना र मल्टीस्टेक होल्डरहरूको सहभागीता महत्त्वपूर्ण हुनेछ । यस बाहेक नास आईटीले नेपालमा सूचना प्रविधिको विकासका लागि कर र नीतिगत स्थिरता दिन, अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीहरूमा सहभागीका लागि सहयोग गर्न, नेपाल बाहिर शाखा खोल्नका लागि स्पष्ट व्यवस्था गर्न, बीमा पोलीसी जारी गर्न, सहुलियतपूर्ण कर्जाको व्यवस्था गर्न, प्रवर्द्धनका लागि कुटनीतिक नियोग परिचालन गर्न तथा स्वायत्त आईटी बोर्ड स्थापना गर्नुपर्ने समेत सरकारलाई अनुरोध गरेको छ ।