सेवा : पर्यटन

काठमाडौं । राष्ट्रिय ध्वजाबाहक कम्पनी नेपाल वायुसेवा निगमले आफ्नो छवि सुधार गर्न जहाज थप्नमा मात्रै ध्यान केन्द्रित गरिरहको छ । तर, निगमले जहाज उडान व्यवस्थित गर्न नसक्दा, आन्तरिक व्यवस्थापन कमजोर हुँदा र टिकेटिङका कमी कमजोरी सुधार गर्न नसक्दा टिकट नपाइने तर जहाज भने खाली उड्ने गरेको तथ्य फेला परेको छ । निगमकाे जहाजकाे फाइल तस्बिर   निगमको जहाजको टिकेटमा अझै सिन्डिकेट कायमै रहेको पाइएको छ । निगमको जहाजको टिकेट ठूला र धेरै विक्री गर्ने तथा निगमका नजिकका एजेन्सी तथा कर्मचारीको मिलेमतोमा ग्रुप होल्डिङ हुने गरेको छ । जसका कारण त्यो ग्रुपका यात्रु नआउँदा अरुले टिकेट नपाउने र जहाज खाली उड्नुपर्ने वाध्यता रहेको छ । नेपालमा उडान गरिरहेका विभिन्न २९ वटा अन्तराष्ट्रिय वायुसेवा मध्येकै एक्लो प्रतिस्पर्धी कम्पनी निगमको ग्रुप होल्डिङ र अनलाइन टिकेट नहुनाकै कारण अहिलेसम्म बचेको शाखा पनि गुम्न सक्ने देखिएको छ । निगमले आफूलाई प्रतिस्पर्धी बनाउनुपर्ने, विदेशी वायुसेवोको तुलनामा स्तरीय सेवा दिनुपर्ने र सहज तथा सरल सेवा सुविधा हुनुपर्नेमा उल्टै निगमको छवि कमजोर पार्ने सेवामा नै अल्झिरहेको छ । निगमको जहाजको टिकट पहिले नै ठूला कम्पनी तथा ग्रुपले होल्ड गर्ने र अन्तिम समयमा मात्रै रद्द गर्ने गरेका कारण यस्तो समस्या आउने गरेको हो । यात्रुले खोजेको बेलामा टिकेट नपाउने तर जहाज भने खाली हुनुको मुख्य कारण नै टिकेल ब्लकमा (एजेन्सीलाई संख्या तोकेर टिकेट दिन) वा होल्डिङ नै भएको पर्यटन व्यवसायीको बुझाई छ । निगमको जहाजले अझै ग्रुप होल्डिङ हुने गरेको र टिकट नपाउने समस्या रहेको गुनासो गर्दै सुधारको अपिल गर्दै पर्यटन व्यवसायी यमबहादुर खड्काले आफ्नो फेसबुक स्टाटस नै राखेका छन् । उनका अनुसार निगमको टिकट जो पहिले आउँछ उसैले पाउने हुनुपर्छ । अहिले होल्डिङ हुने गरेकै कारण पैसा लिएर टिकेट चाहियो भन्दै आउनेले पाउँदैन, होल्डमा रहेको टिकेट रद्द हुन पुग्ने र अन्तमा जहाज खाली हुने गरेको बुझाई पनि उनको छ । निगमको जहाज उडानका आ–आफ्ना सेक्टर हेर्ने एजेन्सीले गर्ने ठूलो ग्रुप होल्डिङ नै अहिलेको मुख्य समस्या हो । जसको कारण त्यो ग्रुपले क्यान्सिल गर्नासाथ जहाज खाली हुन्छ । एउटाको नाममा टिकट होल्ड गर्ने र पछि आफ्ना मान्छे राख्ने गरेकोले यो समस्या भएको हो । सिस्टममा हेर्दा जहाजको सिट प्याक छ, तर टिकट भने पाइदैन । आएका यात्रुले चाहेको बेलैमा नपाएको टिकेट भोली पाउला, पर्सि पाउला, जहाज उड्ने बेलामा खाली होला, लास्ट आवरमा टिकट दिउँला भन्न मिलेन । आएका ग्राहकले मागेको टिकट नपाए जस्को खाली देखिन्छ त्यसैको टिकट दिनुपर्ने टिकेटिङ व्यवसायीको भनाइ छ । निगमको जहाजमा हुने गु्रप होल्डिङ सिस्टम हटाउनुपर्छ र अनलाइन टिकेटिङ गर्नुपर्छ भनेर ट्राभल व्यवसायीको संस्थाले पटकपटक निगमसमक्ष माग राख्ने गरेका छन् । व्यवसायीले आफ्नो हितको लागि मात्रै नभएर निगमकै फाइदाको लागि उठाएको मागप्रतिको वेवास्थाकै कारण निगमले चाहेर पनि सन्तोषजनक सेवा दिन सकेको छैन । वायुसेवा निगमका प्रवक्ता रविन्द्र श्रेष्ठले यो विषयमा आफूलाई थाहै नभएको प्रतिकृया दिए । उनका अनुसार के भएको छ भनेर मैले पनि बुझ्नुपर्छ । बुझेर मात्रै भन्न सक्छु, उनले भने । निगमका कमर्सियल डाइरेक्टर जनक कालाखेतीका अनुसार पहिले ग्रुप होल्डिङको समस्या थियो तर आजकाल त्यस्तो समस्या छैन । उनका अुनसार अहिर्ले निश्चित समयको अवधि दिइएको हुन्छ त्यो समयमा नआए उसले टिकेट नपाउने गरी दिने गरेको बताए । कालाखेतीका अनुसार ग्रुप ल्याउनेले एक साता अगाडि टिकेट बनाइसक्नुपर्ने व्यवस्था गरेर यसलाई सुधार गरिसकेको दाबी गरे । उनका उनुसार न्युनतम १० जनाको ग्रुपले मात्रै होल्डिङ गर्न पाउँछन्, त्यसमा पनि न्युनतम २० देखि २५ प्रतिशत टिकेटको पैसा अग्रिम रुपमा लिने गरिएको छ । यदि सो ग्रुपले रद्द गरेमा उसको २५ प्रतिशतसम्मको पैसा पनि जफत हुने कालाखेतीले बताए । ‘अहिले पीक आवरका लागि यस्तो व्यवस्था गरिएको छैन । हाम्रो जहाज उड्नुपर्यो र पैसा पनि कमाउनुपर्यो भन्ने नै हाम्रो मान्यता छ । कहिलेकाँही यात्रु नै नभएपछि सिट खाली त हुन्छ;- उनले भने  । होल्ड गरेर सिट छैन भन्ने काम अहिले हटिसकेको दाबी उनको छ । ग्रुप होल्डिङको विरुद्ध प्रहरीमा उजुरीसम्म निमगको टिकेट नपाएको भन्दै ग्राहकले नै प्रहरीसमक्ष उजुरी नै गर्न पुगेको भएपनि निगमले अझै ध्यान पुर्याउँन भने सकेको छैन । नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एण्ड एजेन्ट्स (नाट्टा)को गत वार्षिक साधारण सभामा निगमको टिकेट नभएको विषयमा एक जना ट्राभल एजेन्सीले खुलेरै गुनासो गरेका थिए । रस्मिता ट्राभलबाट निगमको टिकेट माग्ने राजु नायकले टिकेट नपाएको र भोलीपल्ट अर्को व्यक्तिले पाएको विषयमा उनले प्रहरीमा उजूरी नै दिन पुगेको पनि एक पर्यटन व्यवसायीले जानकारी दिए । यसरी निगमको बारेमा गुनासो गर्दा पनि अवस्था सुध्रन भने नसकेको व्यवसायीको भनाइ छ । अनलाइन टिकेटिङ नहुँदा समस्या निगमले उडान सुरु गरेको ६ दशक पुग्न लागिसकेको भएपनि अझै अनलाइन टिकेटिङ हुन सकेको छैन । कालाखेतीका अनुसार ई टिकेटिङको व्यवस्थामा नै अहिलेको सेवा चलिरहेको छ । उनका अनुसार निगमले अनलाइनको पनि व्यवस्था गर्न लागेको छ । अहिले परीक्षणको फेजमा छ । उनका अनुसार आगमी जुनदेखि जुलाईसम्ममा अनलाइन टिकेटिङको व्यवस्था भैसक्छ । ट्राभल व्यवसायीले भने पटक पटक अनलाइन टिकेटिङको माग गर्दै निगमसमक्ष ज्ञापनपत्र नै बुझाउने गरेका छन् । तर, निगमले सधै हुन्छ र गर्छौ भनेर टार्ने गरेको उल्लेख छ ।

काठमाडौं । काठमाडौंमा सहरी केवलकार बनाउन पञ्चकन्या इन्डस्ट्रियल ग्रुप, कालिका कन्ट्रक्सन ग्रुप, फ्रान्सेली कम्पनी पोमा सास र काठमाडौं एयर ट्राम एण्ड केवलकारले संयुक्त रुपमा प्रक्रिया अगाडि बढाएका छन् । यी चारवटा कम्पनीले गरेको संयुक्त प्रयासबाट काठमाडौं उपत्यकाको विभिन्न चार वटा स्टेशनबाट केवलबार संचालन गर्न सकिने उल्लेख छ । केवलकार संचालनका लागि करिब साढे १३ अर्ब रुपैयाँको लागत अनुमान गरिएको काठमाडौं एयर ट्राम एण्ड केवलकारका अध्यक्ष श्याम श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ । ‘अहिले सरकारसँग केवलकार निर्माण गर्न अनुमति माग्ने र लगानी जुटाउने काम भइरहेको छ,’ श्रेष्ठले विकास न्युजसँग भने । सरकारी अनुमति पाउनसाथ निर्माण चरणमा जाने गरी तयारी भइरहेको छ । सरकारले निर्माण अनुमति दिएको २ वर्ष भित्रमा काठमाडाै‌मा केवलकार संचालन गर्ने योजना रहेको श्रेष्ठको भनाइ छ । उनका अनुसार जम्मा काठमाडौं भित्र संचालन हुने यस्तो केवलकार २५ देखि ४० किलोमिटरमा हुने उल्लेख छ । २५० वटासम्म गोन्डोला अर्थात केवलकारकाे डिब्बा रहेने छन् । यो केवलकारमा प्रति गोन्डोलाको यात्रु क्षमता १२ जनासम्म हुने छ । काठमाडौंमा संचालन हुने यस्तो केवलकारमा भएको योे लगानी ८ वर्षमा नै फिर्ता हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । हरेक स्टेशनबाट दैनिक एकतर्फि नै २० हजार यात्रुलाई सेवा दिन सक्ने क्षमताको यो केवलरमा दुइतर्फि भने ४० हजार जना रहने उल्लेख छ ।  प्रति यात्रु जार्च ६० रुपैयाँ हुने यस्तो केवलकारमा पर्यटकका लागि भने १ सय देखि १२० रुपैयाँसम्मको प्रस्ताव गरिएको छ । के छ विस्तृत संम्भाव्यता अध्ययन प्रतिवेदनमा ? काठमाडौंकाे सहरि केवलकारको नाममा भएको विस्तृत सम्भाव्यता अध्ययन प्रतिवेदन यस अघि नै फ्रान्सका दुईवटा कन्सल्ट्यान्ट कम्पनीले तयार पारिसकेकाे उल्लेख छ । प्रतिवेदनमा काठमाडौंमा केवलकार सञ्चालनका लागि चारवटा लाइनहरुको पहिचान गरिएको छ । लगनखेल—जमल, टंकेश्वर—गोंगबु, कलंकी—रत्नपार्क र बौद्धनाथ—बिष्णुमति गरी चारवटा लाइनमा केवलकार सञ्चालन गर्न सकिने उल्लेख छ । प्रतिवेदनअनुसार बौद्धनाथदेखि विष्णुमतिसम्म केवलकारको दुरीमा ७ किलोमिटर हुनेछ । यसमा एक एक किलोमिटर दुरीमा ७ वटा स्टेशन हुनेछन् । बौद्धनाथ, चावहिल, भण्डारखाल, डिल्लीबजार, रत्नपार्क, दरबार क्षेत्र र विष्णुमतिमा स्टेशन हुने उल्लेख छ । यी बाहेक अन्य लाइनमा पनि एक एक किमिकाे स्टेशन हुने छन् । काठमाडौं अर्बन केवलकार परियोजनाको डीपीआरका लागि फ्रान्सेली कन्सल्ट्यान्ट कम्पनीसँग भौतिक मन्त्रालयले सन् २०१५ फेबुअरीमा सम्झौता गरेको थियो । एक वर्षभन्दा बढी समय लगाएर कन्सल्ट्यान्ट कम्पनीले सन् २०१६ मा नै प्रतिवेदन बुझाएको थियो । यो प्रतिवेदनमा अहिले निर्माण कम्पनीले सरकारबाट गो अ हेड भन्ने अनुमाति मात्रै पर्खिरहेको पनि श्रेष्ठले बताए । प्रक्रिया अगाडि बढाउने र लगानी जुटाउनेसँगसँगै यो केवलकार परियोजना लागि लागनी जुटाउने र निर्माणका निम्ति आवश्यक प्रक्रिया सँगसँगै अगाडि बढाउने काम भइरहेको पनि श्रेष्ठले जानकारी दिए । उनका अनुसार ठूलो लगानी भएको र एउटैले जुटाउन नसक्ने भएकोले विदेशी लगानीकर्ता र दातृ निकायसमक्ष पनि आग्रह गर्ने काम भइरहेको उनले बताए । नेपाली लगानीकर्ता, फ्रान्सेली लगानीकर्ता, एसियाली विकास बैंक (एडीबी) विश्व बैंक, अन्तर्राष्ट्रिय वित्त निगम (आइएफसी) लगायतलाई सहभागी बनाएर पब्लिक प्राइभेट पार्टनरसीप (पीपीपी) मोडलमा केवलकार निर्माण गर्ने योजनासमेत रहेको उल्लेख छ । केवलकारले यात्रुको ५० देखि ६० प्रतिशत समय बचत गरिदिने हुने, निजी सवारी सञ्चालनको खर्च घट्ने, सवारीको जाम ५० प्रतिशतसम्मले नै घट्ने, प्रदूषण कम गर्ने र वातवरणमैत्री हुने दाबी कम्पनीको छ । सहरीकरणको तीब्र विकाससँगै केवलकार आवश्यकता भएको पनि श्रेष्ठले जानकारी दिए ।

काठमाडौं । नयाँ वायुसेवा कम्पनीले पर्यटन मन्त्रालयका वायुसेवा संचालनको इजाजत (लाइसेन्स) पाएको वर्षोसम्म पनि उडान अनुमति पाउन सकेका छैन । तीन वर्षअगाडि नेपालका वायुसेवालाई युरोपेली युनियन (इयू) अन्र्तगको यूरोपेली आयोगले सूरक्षा सूची (कालोसूचि)मा राखेपछि नेपाली वायुसेवाको उडान अनुमति (एओसी)मै निकै कठीन भएको छ । उड्डयन क्षेत्रको नियमक निकाय नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले नयाँ वायुसेवालाई एओसी दिन निकै झन्झटिलो व्यवस्था गरेको छ भने समयमा काम नै नगरिदिने सरकारी निकायको ढिलासुस्तीले कम्पनीका व्यवसायीक योजना नै प्रभावित हुने गरेका छन् । आन्तरिक उडानका वायुसेवा कम्पनीका अनुसार मन्त्रालयबाट इजाजतपत्र पाएको एक वर्षसम्म हवाई क्षेत्रको नियमक निकायमै अनुमति लिन दौडधूप गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ । पछिल्लो समय डेड दशकदेखि हेलिकोप्टर उडान गरिरहेको श्री एयरलाइन्सले नियमित उडानमा आन्तरिक वायुसेवा प्रयोग गर्न चाहेको छ । यो वायुसेवाले ६ महिना अगाडि नै पर्यटन मन्त्रालयबाट इजाजत लिइसकेको छ । यो वायुसेवाले एओसीका लागि प्राधिकरणमा आवेदन दिएको ६ महिना भैसकेको भएपनि अझै दुईतीन महिना लाग्नसक्ने अवस्था देखिएको छ । इयुको कालोसूचिपछि नेपालमा दर्ता हुने नयाँ वायुसेवाले अनुमति पाउन झन्झटिलो प्रकृया पूरा गर्नुपर्ने र लामो समय लाग्ने गरेको तथा नियमक निकायको ढिलासुस्ती हुने गरेको पनि सम्वन्धित वायुुसेवा कम्पनीको बुझाई छ । प्राधिकरणका लाइसेन्सिङ विभाग प्रमुख राजु श्रेष्ठका अनुसार अनुसार प्रक्रिया पूरा गरेर आउने वायुसेलाई हामीले रोक्दैनौ । सबै प्रक्रिया पूरा नगरे तथा कागजाता नमिलाएसम्म अनुमति दिन पनि सक्दैनौ, उनले भने ।  प्राधिकरणको हवाई उडान सुरक्षा विभागका अनुसार श्री एयरलाइन्सको प्रक्रिया तेस्रो चरणमा पुगेको छ । यो वायुसेवाले हेलिकोप्टरबाट फिक्स विंग्स ( नियमति उडानका पंखा जडिन जहाज) ल्याउन खोजेको छ । यो कम्पनी संचलनमै भएपनि यसले नयाँ सरहको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने भएकोले समय लागेको पनि उड्डयन विभागको भनाइ छ । नेपालमा हवाई उडानको लागि प्राधिकरणबाट उडान अनुमति माग गरेको हेलिकोप्टर सेवा प्रदायक कम्पनी एभरेष्ट हेलिलाई करीब एक वर्ष उडान अनुमति दिएको थियो । पछिल्लो त्यस अघी अल्टिच्यूट हेलिकोप्टरले पनि ६ महिना भन्दा बढीको समय खर्चनु परेको थियो । अहिले नियमित आन्तरिक उडानको अनुमति लिने तयारी गरिरहेको श्री एयरलान्यसले पनि करीब ६ महिनादेखि दौडधूप थालिरहेको छ । यो वायुसेवाले भदौ २२ गते पर्यटन मन्त्रालयबाट लाइसेन्स पाएको थियो । समयमा नै एसोसी पाएको भए ६ महिना भित्रमै जहाज उडान गरिसक्ने योजना रहेको पनि श्री एयरलाइन्सले जानकारी दिएको छ । श्री एयरलायन्सका अनुसार प्राधिरकणका कर्मचारीले समयमा काम नगर्ने, कागजपत्रमा नै अल्झाइरहने । एकैदिनमा हुने कामलाई पनि महिनौ झुलाउने गरेको कारण समयमा नै सेवा विस्तार गर्न नसकिएको गुनासो एयरलाइन्सको छ । पर्यटन मन्त्रालयबाट ६ अगाडि नै इजाजत पाएलगत्तै श्री एयरलाइन्सले एओसीको प्रकृयासुरू गरेको भएपनि यसको काम भर्खरै तेस्रो चरणमै रहेको एयरलाइन्सका कर्पोरेट प्रमुख अनिल मानन्धरले बताए । उनका अनुसार अझै चौथाे र पाँचौ प्रक्रिया बाँकी नै छ । नेपालमा दर्ता हुने नयाँ वायुसेवाले नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले तयार पारेको नियम अनुसार पूर्व आवेदन, औपचारिक आवेदन, कागजपत्र मूल्यांकन, जहाजको परिक्षण उडान तथा निरीक्षण र उडान अनुमति पत्र गरेर विभिन्न पाँच चरण पार गर्नुपर्ने पनि प्राधिकरणको भनाइ छ । यो पाँचवटै चरण पार गरेको अवस्थामा मात्रै नयाँ वायुसेवाले एओसी पाउने प्राधिरणको हवाई उड्डयन सुरक्षा विभागको भनाइ छ । वायुसेवाको उडान योग्यताको लागि आवश्यक सबै प्रकृया पूरा गरेपछि मात्रै अनुमति दिने गरिएको छ । प्राधिकरणले इयुको कालोसूचीमा परेपछि आफ्ना कजोरी लुकाउन वायुसेवा कम्पनीलाई दोष दिने गरेको छ । १७ वर्षको हेलिकोप्टर उडानपछि फिक्स विंग्समा जाँदै नेपालमा श्रीले एमआई १७ नामक ठूला र एएस ३५० बी ३ नामक साना हेलिकोप्टर संचालन गरिरहेको छ । हेलिकोप्टरमा राम्रो सेवा गरेको अनुभवलाई नै जहाजमार्फत अन्तरिक र अन्तराष्ट्रिय उडानमा प्रयोग गर्ने योजना बनेको मानन्धरको भनाइ छ । श्रीले आन्तरिक उडानका लागि ५० सीट क्षमताका सीआर जे २०० नामक तीनवटा जहाज ल्याउने भएको छ । तत्काल दुईवटा यो जहाज ल्याएर उडान संचालन गरिहाल्ने योजना श्रीको छ । काठमाडौं विमानस्थललाई आधार बनाएर माउन्टेन फ्लाइट, भन्द्रपुर, विराटनगर, भैरहवा, नेपालगन्ज र धनगढीसहितका शहरी क्षेत्रका विमानस्थल (ट्रङ्क रुटका) गन्तव्यमा उडान गर्ने योजना यो वायुसेवाको छ । आन्तरिक उडानका यी गन्तव्यमा उडान गर्न सीआरजे २०० नामका जहाजबाट उडान हुन्छ । देशभित्र उडान गर्न ५० र ७० सीटका क्षमतामा जहाज हेरिएको मानन्धरको भनाइ छ । उड्डयन नियम अनुसार कम्तिमा दुईवटा जहाज संचालन गर्नुपर्ने भएकोले एकैपटक दुईवटा र थप एक गरी दुइटै क्षेत्रमा तीनतीन वटा जहाज हुने छ ।