सेवा : शिक्षा

काठमाडौं । हातमा केही कागजात बोकेका विद्यार्थी लाईनबद्ध छन् । कोही अन्तर्वार्ता दिँदै गरेका त कोही लाइनमा बसिरहेका । अन्तर्वार्ता दिइसकेका विद्यार्थी अर्को साथीसँग अनुभव सेयर गर्दै छन् । माहोल अनौठो थियो । कलेज भित्र विभिन्न स्टल, हरेक स्टलभित्र विद्यार्थीको परीक्षा हुँदै थियो । त्यो परीक्षा कक्षा पास गरेर अर्को कक्षा जान होइन कि विद्यार्थीले आफ्नो भविष्य बनाउने जागिरको थियो । त्यो दृश्य बुधबार दिउँसो तिनकुनेको गैरीगाउँमा रहेको आईएसएमटी कलेजको हो । कलेजले आयोजना गरेको ‘आईएसएमटी जबफेर २०२४’ मा विद्यार्थीले काम र कम्पनीले कामदार खोजिरहेका थिए । हातमा डिग्रीको सर्टिफिकेट हुँदा पनि जागिर पाइँदैन, तपाईं हामी सबैले देखेकोे, भोग्दै आएकै कुरा हो । जागिर नपाएकै कारण दिनहुँ नेपाली युवा परदेश जान विवश छन् । ‘नो अब्जेक्सन लेटर’ (एनओसी) लिएर विदेशमा काम गर्न जाने विद्यार्थीको पनि लर्को छ । तर, कतिपय यस्ता कलेज छन्, जहाँ पढेका विद्यार्थीहरूका लागि स्वदेशमै जागिरको अवसरको खोजी हुन्छ । काठमाडौंको तीनकुनेमा रहेको आईएसएमटी कलेजले बीबीए, बीएचएम, एसएससी आईटी र बीएससी पढेका विद्यार्थीका लागि नेपालका विभिन्न कम्पन्नीसँग समन्वय गरेर विद्यार्थीहरूलाई काम गर्ने अवसर सिर्जना गर्ने गर्छ । त्यसका लागि कलेजले प्रत्येक वर्षमा दुई पटक ‘आईएसएमटी जबफेयर’ गर्ने गर्छ । गुल्मीका युवराज कँडेल मंगलबार रातभर बसको यात्रा गर्दै बुधबार बिहान ४ बजे काठमाडौं आइपुगे । बिहान काठमाडौंमै रहेका उनी आफन्त कहाँ झोला बिसाउँदै सिधै आईएसएमटी कलेज पुगे । जहाँ ‘आईएसएमटी जबफेयर २०२४’ चलिरहेको थियो । युवराज कँडेल, विद्यार्थी । ‘आज अन्तर्वार्ता, जसरी पुग्नै थियो, राती बस चढेर अहिले बल्ल अन्तर्वार्ता दिएँ,’ जब फेयरमा भटिएका युवराजले भने । युवराज आईएसएमटीको बुटवल ब्रान्चमा बीएचएम तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत छन् । उनले कामका लागि सिप्रदी अटोमोबाइल्स कम्पनी, फुडमाण्डू र एयरलाइन्सको जागिरका लागि अन्तार्वार्ता दिएका छन् । उनी सर्टलिस्टमा परेको पनि जानकारी गराइएको छ । ‘म पहिल्यै कामको खोजिमा थिएँ किनकि कमाउँदै पढ्दै गर्नु सकुँ भन्ने चाहना छ, आफ्नै कलेजले थप सहयोग गर्दा खुसी छु, ‘सायद जागिर नै पाउँछु, नभए पनि एउटा अनुभव हुन्छ, हामीले कलेजमै यस्तो सुविधा पाउनु नै ठूलो कुरा हो,’ उनले विकासन्युजसँग भने । नेपालका अधिकांश कलेज विद्यार्थीलाई पढेको प्रमाणपत्र दिन बाहेकेको काममा सक्रिय देखिँदैनन् । तर, आईएसएमटीले आफ्नो कलेजमा पढेका हरेक संकायका विद्यार्थीका लागि पढाइसँगै प्रयोगात्मक पनि गर्ने गर्छ । विद्यार्थी जुन विषयमा पढेको हुन्छ, त्यही विषयमा काम गर्न सहजहोस् भन्ने उद्देश्यले कलेजले यस्ता कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । सुनसरीका सचिन निरौला बिएससीआईटी दोस्रो सेमेस्टरमा अध्ययन गर्दैछन् । उनलाई पनि पढ्दै काम गर्न मन छ । ‘काम गर्दै पढ्दा दोहोरो फाइदा हुन्छ, एउटा त पढेको विषयलाई व्यवहारमा उतार्न सकिन्छ, अर्को काम गर्दा थप अनुभव हुन्छ, त्यसले पढाइमा पनि फाइदा हुन्छ,’ उनले भने । सचिन निरौला, विद्यार्थी । उनले पनि वल्र्डलिंक र बज्र टेक्नोलोजीमा अन्तर्वार्ता दिएर सर्टलिस्टमा परेका छन् । लोकन्थलीमा दाइसँगै बस्दै आएका सचिन बिहान कलेजमा पढ्ने र दिउँसो काम गर्ने योजना बनाइरहेका छन् । यसले आफूलाई टेवा पुग्ने उनको भनाइ छ । उनी कलेजले सर्टिफिकेटमात्र नभई विद्यार्थीलाई कामको अवसर पनि दिने भन्दै खुसी व्यक्त गर्छन् । आईएसएमटी कलेजका बिजनेश डेभलपमेन्ट हेड बासुदेव वस्ती यस्ता कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई जागिर खोज्न र बजार धाउन नपर्ने मात्र नभइ भविष्य बनाउन पनि सहज हुने बताउँछन् । ‘कलेजले विद्यार्थीको लागि डिग्रीको सर्टिफिकेट मात्र नभई उनीहरूले अध्ययन गरेको पाठ्यक्रमका आधारमा जागिर खोज्ने ठाउँ पनि खोजी दिन्छ, यस्ता कार्यक्रमले विद्यार्थीलाई जागिर खोज्न बजारमा विभिन्न कम्पनी खोज्न तथा धाउन पर्दैन, कलेजले यस्ता कम्पनीको खोजी गरी समन्वय गरिदिन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘यसले विद्यार्थीलाई ठूलो टेवा पुग्छ ।’ कलेजले सञ्चालन गरेको कार्यक्रममा सौरभ ग्रुप, सिप्रदी, बज्र टेक्नोलोजी, मेरियट होटेल जस्ता विभिन्न २१ वटा कम्पनीले आ–आफ्नो स्टल राखेर आवेदन दिएका विद्यार्थीसँग अन्तर्वार्ता लिएका छन् । जसमा आईएसएमटी कलेजका २५० वटा विद्यार्थी सहभागी भएका छन् । बासुदेव वस्ती, बिजनेश डेभलपमेन्ट हेड, आईएसएमटी कलेज । ‘कम्पनीका प्रतिनिधि कलेजमा आएर विद्यार्थीको क्षमता हेर्दै लिस्ट बनाउँदै अन्तर्वार्ता लिएका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘कतिपय कम्पनीले आफ्नो आवश्यकताअनुसार आजै अन द स्पोर्ट नै सेलेक्ट गर्नुहुन्छ, कतिलाई सर्टलिस्ट गरेर फाइनलका लागि कम्पनीमै बोलाउने कुरा गरेको छ ।’ कलेजले हरेक वर्षको दुई पटक कलेजमा जबफेयर कार्यक्रम गर्ने गर्छ । सिप्रदी कम्पनीका आकर्षण महर्जन आईएसएमटी कलेजले आयोजना गर्ने यस्ता कार्यक्रमले कम्पनीलाई पनि फाइदा हुने बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘यसो गर्दा कम्पनीले पनि खोजेजस्तो मान्छे पाउँछ र विद्यार्थीलाई पनि सजिलो हुन्छ । ’ ‘राम्रो विद्यार्थीले पनि नेपालमा रोजगार नपाउँदा विदेसिनु परेको छ, दक्ष र क्षमतावान हुँदा पनि अवसर नपाइ विद्यार्थीले विदेश जान नपरोस, नेपालमा पनि अवसर छ भन्ने सन्देश दिन पनि यस्ता कार्यक्रमले सघाउ पुग्छ,’ उनले भने ।

जलेश्वर । महोत्तरी जिल्लामा चिसो बढेपछि यहाँका सामुदायिक विद्यालय बन्द हुन थालेका छन् । चिसो स्याँठ, बाक्लो हुस्सु र शीतलहरले जनजीवन प्रभावित हुन थालेपछि जिल्लाका पालिकाले सामुदायिक विद्यालयले बन्द गर्ने निर्णय गरेका हुन् । जिल्ला सदरमुकाम जलेश्वर, मनरासिस्वा , भङ्गहा, गौशाला, बर्दिबास नगरपालिका सहित पिपरा, एकडारा, सोनमा र सम्सी गाउँपालिकाले आफ्ना क्षेत्रका सम्पूर्ण विद्यालय बन्द गरेका छन् । जिल्ला शिक्षा तथा समन्वय एकाइ महोत्तरीका प्रमुख राजदेव यादवले चिसोबाट जनजीवन प्रभावित हुन थालेपछि विद्यालयमा पठनपाठन बन्द गरेको बताए । उनका अनुसार बर्खे बिदाबाट कट्टा हुनेगरी चारदेखि आठ दिनसम्मका लागि विद्यालय बन्द भएका हुन् । रासस

काठमाडौं । अहिले मस्यौदा निर्माणको क्रममा रहेको १६औँ पञ्चवर्षिय आवधिक योजनाले आगामी पाँच वर्षभित्रमा ५ वर्ष उमेर समूह वा सोभन्दामाथिको साक्षरतादर शतप्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य अघि सारेको छ । १६औँ आवधिक योजनाको मस्यौदामाथि सोमबार र मङ्गलबार भएको छलफलमा आयोगले शिक्षा क्षेत्रको यस्तो अवधारणा अघि सारेको हो । आयोगका अनुसार ५ वर्ष र सोभन्दा माथिको साक्षरता दर अहिले ७६.२ प्रतिशतमात्रै छ । १६औँ योजना सकिने मिति अर्थात् आर्थिक वर्ष २०८५÷८६ सम्ममा यसलाई शतप्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य तय गर्न लागिएको छ । यसैगरी, १६औँ योजनाले शिक्षण सिकाइमा सबै विद्यालयमा इन्टरनेटको पहुँच पुर्याउने लक्ष्य समेत अघि सारेको छ । अहिले सहरी क्षेत्रका विद्यालयमा शिक्षण सिकाइमा इन्टरनेटको पहुँच पुगे पनि अधिकांश विद्यालयमा शिक्षण सिकाइका लागि इन्टरनेटको पहुँच पुग्न सकेको छैन । यस्तो दर हाल ३५.९ प्रतिशत रहेकोमा ५ वर्षमा शतप्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य आयोगले निर्धारण गर्न लागेको हो । यद्यपि, मस्यौदामा समेटिएका यी लक्ष्यमाथि अन्तिम टुङ्गो नलागेको आयोगका सदस्य डा.रमेशचन्द्र पौडेलले बताए । पौडेलकाअनुसार मस्यौदा माथिको छलफल अन्तिम चरणमा पुगेको छ । मस्यौदा माथि विभिन्न क्षेत्रबाट आएका सुझावहरु समेत समेटेर आयोगले आवधिक योजनालाई अन्तिम रुप दिइनेछ । शिक्षा क्षेत्रको कुल बजेट १७ प्रतिशत शिक्षा क्षेत्रमा हाल सरकारले कुल बजेटको १०.९५ प्रतिशत बजेट विनियोजन गरेको छ । आगामी पाँच वर्षमा आयोगले शिक्षा क्षेत्रको बजेटलाई बढाएर १७ प्रतिशत बनाउने लक्ष्य लिएको छ । १६औँ योजनाको मस्यौदामा उल्लेख भए अनुसार हाल प्रारम्भिक बालविकास र शिक्षाको अनुभव सहित कक्षा १ मा भर्ना हुने बालबालिकाको संख्या ७६.९ प्रतिशत छ । पाँच वर्षमा यसलाई बढाएर शतप्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य तोक्न लागिएको छ । यसैगरी आधारभुत तह कक्षा १–८ मा पूरा गर्ने दर ७७.१ प्रतिशत रहेकोमा यसलाई ९१ प्रतिशत पुर्याउने र माध्यमिक तहको कक्षा १२ सम्म पुग्ने दर ३५.६ प्रतिशत रहेकोमा ५० प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य तोक्न लागिएको छ । त्यस्तै, उच्च शिक्षा प्राविधिक विषयमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको हिस्सा हाल २०.७२ प्रतिशत रहेकोमा यसलाई बढाएर आव २०८५÷८६ सम्म ३० प्रतिशत पुर्याउने १६ औँ योजनाको मस्यौदामा उल्लेख छ । स्वास्थ्य क्षेत्रका के–के विषय समेटिँदैछन् ? आयोगमा स्वास्थ्य हेर्ने सदस्य डा आरपी विच्छाको अध्यक्षतामा सोमबार र मंगलबार छलफल भएको थियो । छलफलमा प्रस्तुत मस्यौदा अनुसार पाँच वर्षे आवधिक योजनामा गम्भीर प्रकृतिका रोगको विश्वसनीय विशिष्ट स्वास्थ्य उपचार स्वदेशमा नै हुनसक्ने गरी स्वास्थ्य प्रणालीको सुदृढीकरण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । सबै नागरिकमा स्वास्थ्य बीमा र्पुयाउने लक्ष्यसहित आयोगले स्वास्थ्य सेवालाई सर्वव्यापाी, पहुँचयुक्त र समतामुलक बनाउने लक्ष्य राखेको सदस्य डा विच्छाले जानकारी दिए । उनका अनुसार १६औँ योजनामा विद्यमान स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको समग्र पुनरावलोकन गरी समयानुकूल संशोधन एवम् परिमार्जन गरी सबै नागरिकलाई स्वास्थ्य बीमामा आवद्ध गराउने लक्ष्य सरकारले लिने भएको छ । विशेषज्ञ र विशिष्टिकृत स्वास्थ्य सेवालाई समेत स्वास्थ्य बीमामा समेट्ने लक्ष्य योजनामा समेटिएको छ । जिल्ला स्तरका अस्पतालको स्तरोन्नति गरी न्यूनतम विशेषज्ञ सेवा उपलब्ध गराउने र सबै प्रदेशमा प्रेषण अस्पताल निर्माणको लक्ष्य समेत १६औं योजनाले तय गर्ने भएको छ । मातृ मृत्युदर प्रतिएक लाख जीवित जन्ममा एक सय ५१ रहेकोमा अबको ५ वर्ष भित्र ८५ पुर्याउने १६औं योजनाको लक्ष्य छ । सडक दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने व्यक्तिको सङ्ख्या प्रतिएक लाखलाई ६.२ मा झार्ने लक्ष्य रहेको छ । अहिले यो आँकडा ९.५ जना छ । आगामी पाँच वर्षमा पूर्ण खोप लगाउने बालबालिकाको सङ्ख्या ९५ प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य तय गर्न लागिएको छ । यो तथ्याङ्क अहिले ८० प्रतिशत रहेको छ । अहिले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा नविकरण दर ३९ प्रतिशत रहेकोमा पाँच वर्षभित्र यो ९० प्रतिशत लैजाने लक्ष्य छ । ३० मिनेटको दूरीमा स्वास्थ्य संस्था भएका घरधुरी ७७ रहेकोमा यसलाई बढाएर ८६ पुर्याउने १६औँ योजनाको लक्ष्य छ । पाँच वर्ष मुनिका बच्चा मध्ये जन्म दर्ता गरिएका बालबालिका शतप्रतिशत र्पुयाउने सरकारको लक्ष्य छ । अहिले यो ६३ प्रतिशत मात्र छ । आयोगले आगामी माघ मसान्तभित्र १६औँ योजनालाई अन्तिम रुप दिने गरी तयारी तीव्र बनाएको छ । आयोगका प्रवक्ता यमलाल भुसालका अनुसार सातै प्रदेशमा पुगेर प्रदेश सरकार र स्थानीय तहको समेत सुझाव समेटिएको छ । यसबाहेक निजी क्षेत्रसहित सबै क्षेत्रका विषय विज्ञहरु समेतको सुझाव लिएर योजनाको काम भइरहेको छ । रासस