एआईको विश्वव्यापी मागले चीनको निर्यातमा २७ प्रतिशत उछाल
काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) सम्बन्धी उत्पादनको विश्वव्यापी माग तीव्र बनेसँगै चीनको निर्यात जुन महिनामा वार्षिक आधारमा २७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । अपेक्षाभन्दा राम्रो मानिएको यो वृद्धिले चीनको व्यापार अधिशेष पनि उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ । चीनको भन्सार प्रशासनका अनुसार मे महिनामा १९.४ प्रतिशतले बढेको निर्यात जुनमा थप तीव्र हुँदै २७ प्रतिशत पुगेको हो । आयात पनि जुनमा ३६ प्रतिशतले बढेको छ । यो मे महिनाको २७.४ प्रतिशत वृद्धिभन्दा उच्च हो । विश्लेषकहरूले इरानसँगको द्वन्द्वका कारण विश्व बजारमा आयात लागत बढेकाले आयातको मूल्य पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको बताएका छन् । जुन महिनामा चीनले एक खर्ब २५ अर्ब ६० करोड अमेरिकी डलर बराबरको व्यापार अधिशेष हासिल गरेको छ । यो मे महिनाको एक खर्ब पाँच अर्ब ४० करोड डलरको तुलनामा उल्लेखनीय वृद्धि हो । क्यापिटल इकोनोमिक्सका चीन अर्थतन्त्र प्रमुख जुलियन इभान्स–प्रिचार्डले एआई प्रविधिको तीव्र विस्तारका कारण सेमिकन्डक्टरको मूल्य बढ्नु व्यापार वृद्धिको प्रमुख कारण रहेको बताए । उनका अनुसार त्यसबाहेक पनि चिनियाँ उत्पादनप्रति अन्तर्राष्ट्रिय बजारको माग बलियो नै रहेको देखिन्छ । विशेषगरी विद्युतीय सवारीसाधन (इभी), सेमीकन्डक्टर, इलेक्ट्रोनिक उपकरण तथा अन्य प्रविधिमूलक वस्तुको निर्यातमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ । एआईको विस्तारसँगै विश्वभर सेमिकन्डक्टर र उच्च प्रविधियुक्त उपकरणको माग बढेपछि चीनका उद्योगहरूले त्यसको प्रत्यक्ष लाभ लिइरहेका छन् । निर्यात क्षेत्रको मजबुतीले लामो समयदेखि सुस्त रहेको चीनको रियल स्टेट, घरेलु उपभोग र लगानीमा आएको कमजोरीको प्रभाव केही हदसम्म कम गर्न सहयोग पुगेको विश्लेषण गरिएको छ । भन्सार तथ्याङ्कअनुसार चालु वर्षको जनवरीदेखि जुनसम्म चीनको निर्यात वार्षिक आधारमा १७.६ प्रतिशत र आयात २६.६ प्रतिशतले बढेको छ । चीनसँगको बढ्दो व्यापार घाटालाई लिएर अमेरिका र युरोपेली मुलुकहरूले चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन् । उच्च भन्सार महसुललगायतका अवरोध पार गर्न चिनियाँ कम्पनीहरूले युरोपलगायत अन्य क्षेत्रमा उत्पादन केन्द्र विस्तार गरिरहेका छन् । साथै चीनले दक्षिणपूर्वी एसिया, ल्याटिन अमेरिका र अफ्रिकी बजारमा पनि निर्यात उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ । बीएनपी पारिबास सेक्युरिटिज (चीन) का वेई लीले आगामी महिनाहरूमा निर्यात वृद्धि कायम रहने सम्भावना भए पनि यसको गति क्रमशः केही कमजोर हुन सक्ने बताए । उनका अनुसार अटोमोबाइल र एआईसँग सम्बन्धित उत्पादनको निर्यात विश्वव्यापी माग तथा विभिन्न देशका नियामकीय नीतिमा निर्भर रहनेछ । जुन महिनामा दक्षिणपूर्वी एसियातर्फ चीनको निर्यात करिब ३५ प्रतिशतले बढेको छ भने युरोपेली सङ्घ (इयु) तर्फ १८ प्रतिशत र ल्याटिन अमेरिकातर्फ २८ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको छ । अमेरिकातर्फको निर्यात पनि वार्षिक आधारमा करिब १४ प्रतिशतले बढेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार गत वर्ष अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उच्च भन्सार महसुल लागू गरेपछि आएको गिरावटको आधार प्रभावका कारण पनि पछिल्लो वृद्धि देखिएको हो । चीनले बुधबार अप्रिल–जुन त्रैमासिक आर्थिक वृद्धिदर सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेको छ । चिनियाँ नेतृत्वले यस वर्ष ४.५ देखि ५ प्रतिशतसम्म आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने लक्ष्य राखेको छ । गत साता अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आइएमएफ) ले चीनको यस वर्षको आर्थिक वृद्धिदरको अनुमान ४.६ प्रतिशतमा पुर्याएको थियो भने सन् २०२७ मा ४.१ प्रतिशत वृद्धि हुने प्रक्षेपण गरेको छ । यद्यपि सरकारले अटोमोबाइल र घरेलु उपकरणमा ‘ट्रेड–इन अनुदानजस्ता कार्यक्रममार्फत उपभोक्ता खर्च बढाउने प्रयास गरिरहे पनि सुस्त आर्थिक गतिविधिका कारण धेरै चिनियाँ उपभोक्ता अझै ठूलो मूल्यका वस्तु खरिद गर्न सावधानी अपनाइरहेका छन् ।
७ वर्षमै बेजोसकी पूर्वपत्नीले गरिन् २६ अर्ब डलरभन्दा बढी दान
काठमाडौं । अमेजनका संस्थापक जेफ बेजोसकी पूर्वपत्नी तथा अर्बपति समाजसेवी म्याकेन्जी स्कटले अमेरिकामा युवाको मानसिक स्वास्थ्यका क्षेत्रमा काम गर्ने गैरनाफामूलक संस्था एक्टिभ माइन्ड्सलाई २० मिलियन अमेरिकी डलर (३ अर्ब बढी रुपैयाँ) दान गरेकी छन् । यो उक्त संस्थाको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सहयोग रकम हो । कुनै पनि सर्त नराखी प्रदान गरिएको यो अनुदान अमेरिकामा किशोर–किशोरीहरूबीच मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या बढिरहेका बेला आएको हो । फर्च्युन पत्रिकाका अनुसार करिब प्रत्येक पाँचमध्ये एक अमेरिकी किशोरले आत्महत्यासम्बन्धी विचारको अनुभव गरेका छन् । स्कटको यो सहयोगले मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा ‘नयाँ युगको सुरुवात’गर्ने लक्ष्य राखिएको एक्टिभ माइन्ड्सले जनाएको छ। प्राप्त रकम युवाहरूलाई मानसिक स्वास्थ्यका विषयमा खुला रूपमा कुरा गर्न प्रोत्साहित गर्ने, यससँग जोडिएको सामाजिक कलंक कम गर्ने तथा अमेरिका भरका विद्यालय, कलेज र समुदायमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्न प्रयोग गरिनेछ । संस्थाका अनुसार युवामाझ मानसिक स्वास्थ्य सेवाको माग तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला र धेरै परोपकारी संस्थाहरू आर्थिक दबाबमा रहेका समयमा यो सहयोग प्राप्त भएको हो। यो अनुदान कुनै पनि सर्तबिना उपलब्ध गराइएको भएकाले एक्टिभ माइन्ड्सले सबैभन्दा आवश्यक क्षेत्रमा रकम परिचालन गर्न सक्नेछ । यसअन्तर्गत क्याम्पसस्तरीय कार्यक्रम विस्तार, युवा नेतृत्व विकासका लागि तालिम तथा समुदायसम्म पहुँच बढाउने कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइनेछ । संस्थाले स्कटको योगदानलाई आफ्नो इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो दान भन्दै यसले परिवर्तनकारी प्रभाव पार्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ । संस्थाका अनुसार यस सहयोगले प्रत्येक युवाले मानसिक स्वास्थ्यलाई समग्र कल्याणको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा बुझ्ने भविष्य निर्माण गर्न मद्दत गर्नेछ । अमेरिकामा किशोरहरूको मानसिक स्वास्थ्यप्रति बढ्दो चिन्ताका बीच आएको यो सहयोगलाई निकै महत्वपूर्ण मानिएको छ । फर्च्युनको रिपोर्टअनुसार करिब पाँचमध्ये एक अमेरिकी किशोरले आत्महत्यासम्बन्धी सोच अनुभव गरेका छन् । यसले मानसिक स्वास्थ्य शिक्षा विस्तार, प्रारम्भिक चरणमै सहयोग उपलब्ध गराउने तथा साथी–सहयोग (पीयर सपोर्ट) सञ्जाललाई सुदृढ बनाउने आवश्यकता झनै बढाएको छ । २६ अर्ब डलरभन्दा बढी दान म्याकेन्जी स्कटको अनुमानित नेटवर्थ करिब ३५.८ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ । सन् २०१९ यता उनी विश्वकै प्रभावशाली समाजसेवीमध्ये एक मानिन्छिन् । उनले आफ्नो परोपकारी अभियान ‘यिल्ड गिभिङ मार्फत २ हजार ७०० भन्दा बढी गैरनाफामूलक संस्थालाई २६ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी सहयोग प्रदान गरिसकेकी छन् । उनले विशेषगरी कुनै सर्त नराखी अनुदान दिने अभ्यासलाई प्राथमिकता दिँदै संस्थाहरूलाई आफ्नै आवश्यकता र प्राथमिकताअनुसार रकम खर्च गर्ने स्वतन्त्रता दिँदै आएकी छन् । यो पछिल्लो सहयोगले पनि मानसिक स्वास्थ्यका क्षेत्रमा स्कटको निरन्तर प्रतिबद्धतालाई झल्काएको छ । यस वर्षको सुरुमै उनले मानसिक स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने अन्य संस्थाहरूलाई पनि ठूलो रकम सहयोग गरेकी थिइन्, जसले सामाजिक चुनौती समाधानमा समुदाय–आधारित पहललाई सशक्त बनाउने उनको दीर्घकालीन रणनीतिलाई थप बल पुगेको छ ।
अमेरिकाले लगातार आफ्ना प्रतिबद्धता तोडेकाले सम्झौता संकटमा : इरान
काठमाडौं । इरानले अमेरिका लगातार आफ्ना प्रतिबद्धता उल्लंघन गरिरहेको आरोप लगाउँदै दुई देशबीचको सम्झौता संकटमा परेको जनाएको छ । इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बकाईले अमेरिकी दबाबका कारण इरान स्ट्रेट अफ होर्मुजमा यातायात व्यवस्थासम्बन्धी विषयमा ओमानसँग सहमतिमा पुग्न नसकेको बताएका छन् । सोमबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बकाईले गत शनिबार इरान र ओमानका विदेशमन्त्रीबीच बैठक भएको जानकारी दिए । उनका अनुसार मस्कटमा भएको वार्तामा हर्मुजसँग सम्बन्धित विषय, विशेषगरी सम्झौतापत्रको धारा ५ मा केन्द्रित छलफल भएको थियो । बकाईले भने, ‘ओमानमाथि अमेरिकाले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा दिएको दबाबका कारण मस्कटमा अपेक्षित प्रगति हुन सकेन, जसप्रति हामी दुःखी छौं ।’ उनले अमेरिकाले सम्झौता ज्ञापनका १४ वटा धारालाई तोडमोड गरेर प्रस्तुत गरेको आरोप लगाउँदै भने, ‘अब यो दस्तावेज संकटको चरणमा प्रवेश गरिसकेकोमा कुनै शंका छैन । इरानले कहिल्यै आफ्ना प्रतिबद्धता उल्लंघन गर्ने पहल गरेको छैन। लगातार आफ्ना वाचा तोड्ने देश अमेरिका हो ।’ बकाईका अनुसार अमेरिका आफ्नो प्रतिबद्धता तोड्न यति हतारिएको थियो कि सम्झौता ज्ञापनको धारा ५ मा उल्लेख गरिएको एक महिनाको समयसीमा पनि पूरा हुन दिएन । उनले अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) का महानिर्देशकलाई इरानका आणविक केन्द्रहरूमा पहुँच दिन गरिएको अनुरोध पनि स्वीकार नगर्ने स्पष्ट पारे ।
