सुनको किस्तीमा राखेर हिराले सजाएर कोही कसैले पार्टीलाई बहुमत दिँदैन : कल्याण गुरुङ
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य तथा वातावरण तथा जलवायु परिवर्तन सरोकार विभागका प्रमुख कल्याण गुरुङले संसदमा बहुमत हासिल गर्न पार्टीले अब ढिलो नगरी उम्मेदवार घोषणा गरेर मतदातामाझ जानुपर्ने स्पष्ट सन्देश दिएका छन् । उनले भने, 'आरामदायी क्षेत्रको अल्छी पारा तोडेर निरन्तर कडा परिश्रम नगरेसम्म बहुमत असम्भव रहेको गुरुङले बताएका छन् ।' गुरुङका अनुसार संविधानले व्यवस्था गरेको निर्वाचन प्रणालीअनुसार प्रतिनिधिसभाका १६५, प्रदेशसभाका ३३० र ७५३ स्थानीय तहमा सबै उम्मेदवारको नाम तत्कालै सार्वजनिक गरेर मैदानमा उत्रिनु नै बहुमतको पहिलो शर्त हो । करिब दुई वर्ष कार्यकाल बाँकी छँदै उम्मेदवार घोषणा गर्दा खर्च बढ्ने भन्ने बुझाइलाई उनले अल्छीहरूको बहाना र क्षणिक भ्रम भन्दै खारेज गरेका छन् । 'सुनको किस्तीमा राखेर हिराले सजाएर कोही कसैले पार्टीलाई बहुमत दिँदैन, कांग्रेसको आफ्नै पौरख र निरन्तर मेहनतले मात्र बहुमत आउने हो,' गुरुङले कटाक्ष गरेका छन् । उनका अनुसार यदि आगामी चुनावमा पार्टीले बहुमत ल्याउने हो भने पुरानो ढिला–सुस्तीको संस्कार तोडेर अग्रगामी सोचसहित अघि बढ्ने हो भने चाँडै उम्मेदवार घोषणा गर्नु सरल, सहज र प्रभावकारी बन्नेछ ।
हिमाल आरोहणबाट ६४ करोड बढी राजस्व सङ्कलन, सगरमाथाबाट ५५ करोड हुँदा अन्य हिमालबाट कति ?
फुङ्लिङ (ताप्लेजुङ) । पछिल्लो समयमा हिमाल आरोहण गर्नेहरू सङ्ख्या बढ्दै गएको छ । पर्यटन विभागका अनुसार गत वर्ष नेपालका विभिन्न हिमाल तथा पिक आरोहणबाट ६३ करोड ८२ लाख ९४ हजार ९७९ रुपैयाँ सङ्कलन भएको जनाएको छ । ताप्लेजुङमा अवस्थित विश्वको तेस्रो अग्लो कञ्चनजङ्घा हिमालमा गत मार्च १ देखि अप्रिल २१ सम्ममा २६ पुरुष र १५ महिला गरी ४१ जनाले आठ हजार ५५६ मिटर उचाइको प्रमुख चुचुरोमा सफलतापूर्वक पाइला टेकेका छन् । सो आरोहणबाट १ करोड ९७ हजार ४६० राजस्व सङ्कलन भएको छ । सङ्खुवासभा जिल्लामा रहेको मकालु हिमाल सोही समयमा ६६ आरोहीले सफल आरोहण गरेका छन् । यसबाट १ करोड ६२ लाख ६९ हजार ४८० सङ्कलन भएको छ । विश्वको अग्लो सगरमाथा हिमालमा ३०२ र ७२ महिला गरी ३७४ जनाले सफल आरोहण गरेका थिए । यसबाट ५५ करोड ४९ लाख ९० हजार २७८ राजस्व सङ्कलन भएको छ। यस याममा २३ हिमाल तथा पिकको सफल आरोहण गरिएको थियो । जसमा छ सय ७८ पुरुष र एक सय ९१ महिला गरी आठ सय ६९ नेपाली तथा विदेशीले नेपालका हिमाल तथा पिकको सफल आरोहण गरेको पर्यटन विभागको तथ्याङ्क छ । यसबाट रु ६३ करोड ८२ लाख ९४ हजार ९७९ राजस्व सङ्कलन भएको विभागले जनाएको छ । नेपालको हिमालको पारिपट्टि चीनको तिब्बत क्षेत्र छ । अरू बाँकी हिमाल चीन, भारत, पाकिस्तान, भूटान र ताजकिस्तानमा पर्छन् । यो हिमालमा अग्लाअग्ला चुलीहरू छन् । विश्वको १० सबैभन्दा अग्ला हिउँ चुचुरा यही हिमालमा छन् । हिमालमा भएको के–२ भन्ने चुचुरो पाकिस्तानमा छ । नवौं चुचुरो नाङ्गा पर्वत पनि पाकिस्तानमा छ । अरू संसारको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो सगरमाथादेखि लिएर अन्नपूर्ण–१ सम्म आठवटा नेपालमा छन् । हिमालका चुचुरा सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा, ल्होत्से, मकालु, चोयू, धवलागिरि, मनास्लु र अन्नपूर्ण–१ नेपालमा छन् । यी सबै आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला छन्, तर ती हिमाल अहिले हिमरेखा सर्दै जाने क्रम बढेसँगै हिमलहरू नाङ्गिँदै जाने क्रम बढ्दै गएको छ । हिमरेखा सर्दै हिमालय क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव तीव्र बन्दै गएको तथ्य विभिन्न अध्ययन र स्थानीय अनुभवले पुष्टि गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड), वातावरण वैज्ञानिक र स्थानीय समुदायको अनुभवबाट प्राप्त तथ्याङ्कले नेपालको हिमाली भूगोल परिवर्तनको चपेटामा परेको देखाउँछ । इसिमोडले सन् २०२१ मा सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदन स्टेटस अफ ग्लेसियर्स इन द हिन्दू कुश हिमालयन रिजनअनुसार ताप्लेजुङस्थित कञ्चनजङ्घा क्षेत्रमा हिमरेखा प्रत्येक वर्ष औसत ६.५ मिटरले माथि सर्दै गएको छ । सोही अवधिमा सो क्षेत्रमा रहेका हिमतालको सङख्या पनि उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको छ । पन्ध्र वर्षअघि २७ वटा हिमताल रहेकामा अहिले ४९ पुगेका छन् । यसबाट जलवायु परिवर्तनले हिमाली क्षेत्रको भौगोलिक स्वरूप र पर्यावरणीय संरचनामा कति ठूलो प्रभाव पारेको छ भन्ने बुझ्न सकिन्छ । जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई मापन गर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण अध्ययन इसिमोडको हिमालयन वाटर सिक्युरिटी (२०२२) प्रतिवेदनले पनि नेपालमा प्रतिदशक तापक्रम ०.३ देखि ०.५ डिग्री सेल्सियसले वृद्धि भएको देखाएको छ । यस तापक्रम वृद्धिले हिमनदी पग्लने दरलाई अझ तीव्र बनाएको, हिमरेखामाथि सर्ने प्रक्रिया छिटो भएको र हिमाली क्षेत्रका बासिन्दाको जीवन, खेतीपाती, पशुपालन तथा खानेपानी स्रोतहरूमा सीधा असर परेको देखिएको छ । तत्काल जलवायु अनुकूलन तथा दीर्घकालीन रणनीतिहरू अपनाइएन भने हिमनदीहरूको ह्रास अझ तीव्र हुने र यो समग्र जलस्रोत प्रणाली, जैविक विविधता र खाद्य सुरक्षामा दीर्घकालीन सङ्कटको कारक बन्न सक्ने विभिन्न प्रतिवेदनहरूले देखाएको छ ।
सुन प्रतितोला २ लाख पाँच हजार ९०० रुपैयाँमा कारोबार
काठमाडौं । मंगलबार पनि सुनको मूल्यले नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ। मंगलबार प्रतितोला ६०० रुपैयाँले बढी सुनको मूल्य २ लाख पाँच हजार ९०० रुपैयाँ पुगेको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले जनाएको छ । सोमबार प्रतितोला २ लाख पाँच हजार ३०० रुपैयाँमा कारोबार भएकाे थियो । यसैगरी, मंगलबार चाँदीको मूल्यले पनि नयाँ रेकर्ड बनाएको छ । सोमबार प्रतितोला दुई हजार ४७० रुपैयाँमा कारोबार भएको चाँदी मंगलबार प्रतितोला १५ रुपैयाँले बढ्दै दुई हजार ४८५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको महासंघले जनाएको छ ।
१७ वर्षीय कन्टेन्ट क्रियटर यादव बने ‘ग्लोकल टिन हिरो नेपाल २०२५’
काठमाडौं । धनुषाका १७ वर्षीय अभियन्ता तथा कन्टेन्ट क्रिएटर कृष यादवले गोल्छा ग्रुपले प्रस्तुत गरेको ग्लोकल टिन हिरो नेपाल २०२५ को उपाधि प्राप्त गरेका छन् । ललितपुरको द प्लाजामा आइतबार आयोजित समारोहमा ग्लोकलले यादवलाई यो सम्मान प्रदान गरेको हो । ग्लोकल टिन हिरो नेपाल पहलले शैक्षिक क्षेत्रभन्दा बाहिर असाधारण उपलब्धि हासिल गरेका किशोर–किशोरीलाई सम्मान गर्दै उनीहरूको प्रतिभा र सिर्जनशीलतालाई उजागर गर्ने काम गर्दै आएको छ । यस वर्षको प्रतिस्पर्धामा यादवसहित शीर्ष ६ जना अन्तिम प्रतिस्पर्धीहरू थिए, जसमा मानुषी न्यौपाने (स्याङ्जा), निश्चल ढुङ्गाना (कपिलवस्तु), अक्सफोर्ड आचार्य (जुम्ला), रेनुका सिंह (सर्लाही) र सफल पौडेल (रूपन्देही) समावेश थिए । कृष यादव सामाजिक विषयप्रति जिज्ञासु कन्टेन्ट क्रिएटर हुन् । उनले सार्वजनिक बहस सञ्चालन, वृत्तचित्र निर्माण, अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व, नीतिगत अभियानमा स्थानीय सरकारसँग सहकार्यलगायतका गतिविधि गर्दै आएका छन् । युट्युब र डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत हजारौं दर्शक र प्रयोगकर्तासम्म पुग्ने कार्यक्रमको निर्माण तथा सह–नेतृत्वमार्फत उनले युवालाई संवाद, आलोचनात्मक सोच र नेतृत्वमा सशक्त बनाउँदै आएका छन् । पुरस्कार विजेताको छनोट निर्णायक समितिले उपलब्धि, सिर्जनात्मकता, सामाजिक प्रभाव र कार्यको दिगोपनाका आधारमा गरेको थियो । निर्णायक टोलीमा कोका–कोला नेपालकी कन्ट्री डाइरेक्टर चन्द्रिका कालिया, डब्लुडब्लुएफ नेपालका डा. घनश्याम गुरुङ, गोल्छा ग्रुपकी निर्देशक सीमा गोल्छा, उद्योग वाणिज्य महासंघका पूर्व अध्यक्ष सुरज वैद्य र युरोपेली संघका चार्ज डी’अफेयर्स थोमस मिलरसमेत थिए । कार्यक्रममा कूटनीतिज्ञ, राजनीतिज्ञ, शिक्षाविद्, उद्यमी, युवा नेता, कलाकारसहित विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहेको थियो । यस वर्षको कार्यक्रम गोल्छा ग्रुपको शीर्षक साझेदारीमा सञ्चालन गरिएको हो भने युरोपियन युनियन, भारतको दूतावास, प्लान इन्टरनेसनल लगायतका संस्थाहरू रणनीतिक साझेदारका रूपमा जोडिएका थिए ।
हिमालयन ८०–२० योजनाले १६.१६ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने
काठमाडौं । हिमालयन क्यापिटल योजना व्यवस्थापक रहेको हिमालयन म्युचुअल फण्ड अन्तर्गतको प्रथम बन्दमुखी सामूहिक लगानी कोष 'हिमालयन ८०–२०' ले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ का लागि १६.१६ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेको छ । भदौ १३ गते क्यापिटलको ७४औं सञ्चालक समितिको बैठकले योजनाका इकाईधनीहरूलाई करसहित १६.१६ प्रतिशत दरको रु १६ करोड १६ लाख नगद लाभांश वितरण गर्ने निर्णय गरेको हो । योजनाले यसपटक प्रदान गर्ने लाभांश प्रक्षेपण भन्दा ६ प्रतिशत बढी र अनुमानित आन्तरिक प्रतिफल दर बराबर रहेको छ । अघिल्लो वर्ष पनि प्रक्षेपणभन्दा बढी लाभांश वितरण गरेको यस योजनाले छोटो अवधिमै लगानीकर्तामाझ उत्कृष्ट अवसरको रूपमा विश्वसनीयता स्थापित गर्न सफल भएको छ । निकट भविष्यमा खुलामुखी योजना सञ्चालन गर्ने तयारीमा रहेको हिमालयन क्यापिटलले हिमालयन ८०–२० योजनामार्फत आगामी वर्षहरूमा पनि इकाईधनीलाई आकर्षक प्रतिफल प्रदान गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
हाँसोभित्र लुकेको कुटनीति : पुटिन, मोदी र सी जिनपिङको तिआनजिन संवाद
काठमाडौं । कहिलेकाहीँ एउटा तस्बिरले कुनै पनि विज्ञप्ति वा शिखरसम्मेलनको घोषणाभन्दा धेरै कुरा भन्नसक्छ। चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ, भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र रसियाका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन तिआनजिनमा एकसाथ हासिरहेको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेको छ । सिधा हेर्दा यो तीन नेताबीचको सामान्य र सहज कुराकानीजस्तो देखिन्छ । तर विज्ञहरूको भनाइमा यसको भित्री अर्थ भने धेरै जटिल छ— यसले उनीहरूबीचको प्रतिस्पर्धा र विश्व राजनीतिभित्र बदलिँदै गएको शक्ति सन्तुलनलाई झल्काउँछ । भारतका पूर्वराजदूत गौतम बम्बावालेले सीएनबीसीसँग कुराकानी गर्दै भने, ‘ड्रागन र हात्ती अझै नाचिरहेका छैनन् । उनीहरू कोठाको विपरीत छेउमा बसेर एकअर्कालाई मात्र हेरिरहेका छन् र सम्बन्धका परिणाम के हुने हो भनेर अनुमान गर्न खोजिरहेका छन् । यो सम्बन्धलाई पुनः मार्गमा ल्याउन समय लाग्छ ।’ मुख्य अवरोध स्पष्ट छ । भारत–चीन सीमा विवाद २०२० को झडपपछि अझै समाधान भएको छैन । पाकिस्तानसँग चीनको साझेदारी आर्थिकमात्र नभई सैन्य उपकरण र जासुसी सहकार्यसम्म फैलिएको छ । जुन भारतसँगको सम्बन्धलाई गहिरो बनाउन बाधक बनेको छ । यसै सन्दर्भमा यसपटकको शाङ्घाई सहयोग संगठन (एससीओ) को आकार र महत्त्व बढ्दै छ, तर युरेसिया ग्रुपका जेरेमी चानले भने झैं ठूलो देखिनुले सधैं अर्थपूर्ण हुने चाहिँ होइन । चानले भने, ‘एससीओलाई सामान्यतया सुरक्षा संगठन भनिन्छ, तर यसले वास्तविक सैन्य मामिलामा ध्यान दिएको छैन । युक्रेन वा गाजाजस्ता पछिल्ला विश्वव्यापी संघर्षहरूमा पनि एससीओ प्रायः अनुपस्थित नै रह्यो ।’ बैठकको समय पनि महत्त्वपूर्ण थियो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भन्सार बढाउँदा र विश्वबजार अस्थिर बनाउँदा चीनले एससीओलाई ग्लोबल साउथतर्फ आफ्नो पहुँचलाई देखाउने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ । चानका अनुसार ट्रम्पले शिखर सम्मेलनलाई ‘नयाँ जीवन’ दिएका छन्, जसले चीनलाई वाशिङ्टनभन्दा भरपर्दो कुटनीतिक भागीदारको रूपमा आफैलाई प्रस्तुत गर्ने अवसर दिएको छ । सोमबार ट्रम्पले ट्रूथ सोसलमा लेख्दै भारतले अमेरिकी सामानमा भन्सार शून्य पुर्याउने प्रस्ताव गरेको दाबी गरे । उनले भारतसँगको सम्बन्धलाई ‘एकतर्फी’ भन्दै अमेरिकालाई भारतको सबैभन्दा ठूलो ग्राहक भने । यसैबीच उक्त तस्बिरले अमेरिकी सञ्चारमाध्यममा पनि चासो पाएको छ । द न्यूयोर्क टाइम्सले यसलाई ‘हालै मस्कोले पुनर्जीवित गर्ने आशा व्यक्त गरेको त्रिकोणीय सम्बन्धको हाँसोमय झलक’ भनेर वर्णन गर्दै मोदी–पुटिनबीचको आत्मीयता विशेष गरी एकै गाडीमा यात्रासम्म पुगेको कुरा उल्लेख गर्यो । बहुध्रुवीयता, फरक परिभाषा लगानीकर्ताहरूका लागि द स्टेक्स महत्त्वपूर्ण छ । एससीओमा विश्वको करिब आधा जनसंख्या प्रतिनिधित्व गर्ने अर्थतन्त्रहरू छन् जुन ऊर्जा र व्यापार प्रवाहका लागि केन्द्रमा छन् । भन्सारले आपूर्ति श्रृंखला धम्क्याउँदा र बजारले विभाजनका संकेत खोजिरहँदा यस्ता शिखरसम्मेलनलाई नयाँ गठबन्धनको संकेतका लागि नजिकबाट हेरिन्छ चाहे ठोस परिणाम सीमित किन नहोस् । भारतका लागि तस्बिरको महत्त्व छ । मोदी–सी वार्तालाई अमेरिकालाई दिएको सन्देशको रूपमा व्याख्या गरिएको छ, जसले भारतले वाशिङ्टनसँग सम्बन्ध गहिराउँदै चीन र रसियासँग संवाद खुला राख्ने संकेत गरेको देखिन्छ । तर एससीओको सैन्य परेड बहिष्कार गरेर भारतले सम्बन्ध सुधारको सीमा पनि देखाएको छ । चानका अनुसार भारतले यस अवसरलाई वाशिङ्टनलाई अप्रत्यक्ष सन्देश दिन प्रयोग गरिरहेको छ कि त्यससँग बेइजिङ मात्र होइन, मस्कोसँग पनि रणनीतिक विकल्प छन् । टोकियोबाट सीधा आएका मोदीले बैठक सकेलगत्तै फर्किएको कुरा पनि अमेरिकासँग एशियामा भारतको निरन्तर साझेदारीलाई देखाउँछ । शिखर सम्मेलनको केन्द्रमा ‘बहुध्रुवीयता’ विषयमा बहस थियो । चान भन्छन्, ‘भारत र चीनले बहुध्रुवीयतालाई फरक–फरक ढंगले बुझ्छन् ।’ उनका अनुसार बेइजिङको दृष्टिमा यो अमेरिकी प्रभुत्व घटाएर चीनलाई एशियाको प्रमुख शक्ति बन्ने अवसर दिने प्रणाली हो । तर भारतका लागि बहुध्रुवीयता भनेको प्रभाव धेरै मुलुकमा समान रूपमा बाँडिनु हो । यसैबीच रसियाका लागि एससीओ त्यस्ता थोरै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमध्ये एक हो जहाँ पुटिन बचाउको भूमिकामा छैनन् । यसले पश्चिमी प्रतिबन्धका बाबजुद एशियाली साझेदारहरूसँगको मस्कोको गहिरो सम्बन्धलाई देखाउँछ। एउटै तस्बिरले यी सबै कुरा समेट्छ । हाँसोले मेलमिलाप देखाए पनि वास्तविकता भने धेरै जटिल छ । ‘शीतयुद्ध मानसिकता’ अस्वीकार, चिनियाँ राष्ट्रपति सीको एआईमा सहकार्य गर्न आह्वान भारतको त्रिदेशीय सन्तुलन : शुल्क, तेल र असजिलो हस्तमिलन
प्रभु महालक्ष्मीका सीईओ प्रसाई ‘भिजनरी लिडर इन लाइफ इन्स्योरेन्स’ अवार्डबाट सम्मानित
काठमाडौं । प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) सन्तोष प्रसाई भिजनरी लिडर इन लाइफ इन्स्योरेन्स अवार्ड बाट सम्मानित भएका छन् । उनी छैटौं एसियन प्रोफेसनल एचिभमेन्ट अवार्ड अन्तर्गत यो अवार्ड प्राप्त गर्न सफल भएका हुन् । बीमा क्षेत्रको नियामक निकाय तत्कालीन बीमा समितिदेखि प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सको नेतृत्वसम्म आइपुग्दा प्रसाईले गरेको महत्वपूर्ण योगदानको कदरस्वरूप यो सम्मान गरिएको हो । उनको नेतृत्वमा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सले उल्लेखनीय व्यवसायिक वृद्धिसहित नेपाली बीमा बजारमा दरिलो उपस्थिति कायम गरेको छ । सोमबार आयोजित कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि पूर्व प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले प्रसाईलाई उक्त अवार्ड प्रदान गरेका थिए । एसियन प्रोफेसनल एचिभमेन्ट अवार्ड अन्तर्गत नेपालसहित एशियाका विभिन्न देशका आफ्ना क्षेत्र र पेशामा विशिष्ट योगदान पुर्याएका व्यक्तिहरूलाई विभिन्न विधामा सम्मान गरिँदै आएको छ ।
सुडानमा पहिरो जाँदा कम्तीमा १ हजारको मृत्यु
काठमाडौं । सुडानको विद्रोही संगठन सुडान लिबरेशन मूभमेन्ट/आर्मीले देशको पश्चिमी क्षेत्रमा पहिरो जाँदा कम्तीमा १ हजार जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ । यो घटना पश्चिमी सुडानको मर्रा पर्वतमा पर्ने दुर्गम क्षेत्रमा भएको हो । संगठनका अनुसार लगातार केही दिनसम्म परेको भारी वर्षापछि ३१ अगस्टमा पहिरो गएको हो । यसमा तारासिन गाउँको ठूलो हिस्सा पुरिएको थियो र केवल एक जना मात्र जीवित बच्न सफल भए । संगठनले संयुक्त राष्ट्रसंघ, अन्य क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग मानवीय सहायता उपलब्ध गराउन आग्रह गरेको छ । जहाँ पहिरो गएको छ, त्यो क्षेत्र हाल सूडान लिबरेशन मूभमेन्ट/आर्मीको नियन्त्रणमा छ । यस संगठनले सुडानी सेनासँग मिलेर अर्धसैनिक र्‍यापिड सपोर्ट फोर्सेज (आरएसएफ) विरुद्ध लडाइँ लडिरहेको छ । यस संघर्षका कारण उत्तर दारफुर राज्यका धेरै बासिन्दाले मर्रा पर्वत क्षेत्रमा शरण लिएका थिए । सन् २०२३ अप्रिलमा सुडानी सेना र आरएसएफबीच सुरु भएको गृहयुद्धले देशलाई भोकमरीको संघारमा पुर्याएको छ भने पश्चिमी दारफुर क्षेत्रमा जातीय नरसंहार भएको आरोप लागिरहेको छ । गृहयुद्धमा मारिनेहरूको सङ्ख्या फरक–फरक बताइँदै आएको छ, तर एक अमेरिकी अधिकारीका अनुसार गत वर्ष अनुमान गरिएको थियो कि २०२३ देखि अहिलेसम्म करिब १.५ लाख मानिस मारिएका छन् । त्यस्तै, झण्डै १ करोड २० लाख मानिस आफ्नो घर छोड्न बाध्य भएका छन् ।
