माइक्रोसफ्ट, अमेजन, गुगल र मेटाजस्ता ठूला प्राविधिक कम्पनीको आणविक ऊर्जामा ठूलो लगानी किन ?
काठमाडौं । क्लाउड कम्प्युटिङ र कृत्रिम बाैद्धिकता (एआई) लाई ऊर्जा प्रदान गर्ने डाटा सेन्टरहरूले ऊर्जा माग र उत्पादनलाई नयाँ सीमामा पुर्याइरहेका छन् । अमेरिकाको ऊर्जा विभागका अनुसार सन् २०५० सम्ममा विश्वव्यापी विद्युत् प्रयोग ७५ प्रतिशतले बढ्न सक्छ, जसमा प्रविधि उद्योगको एआई महत्त्वाकांक्षाहरूले ठूलो भूमिका खेल्नेछन् । एआई र क्लाउड कम्प्युटिङलाई पावर गर्ने डाटा सेन्टरहरू चाँडै नै यति ठूला हुन सक्छन् कि उनीहरूले सम्पूर्ण सहरहरू भन्दा बढी बिजुली प्रयोग गर्न सक्छन् । एआईमा अगाडि बढ्न चाहने कम्पनीहरूले आफ्नो प्रविधि विकास र विस्तार गर्दा उनीहरूको ऊर्जा आवश्यकता र दिगोपन लक्ष्य बीचको असमानता देख्न थालेका छन् । रेडियन्ट एनर्जी ग्रुपका प्रबन्ध निर्देशक मार्क नेल्सनले, ‘एउटा नयाँ डाटा सेन्टरले सिकागोलाई चाहिने जति विद्युत् आवश्यक पर्छ । उनीहरूले आफ्ना ऊर्जा आवश्यकताहरू नबुझी त्यस समस्या समाधान गर्न सक्दैनन् ।’ ‘उनीहरूलाई बिजुली चाहिन्छ नै, २४ घन्टा, ३६५ दिन,’ उनले थपे । नवीकरणीय ऊर्जामा केन्द्रित वर्षौंपछि ठूला प्रविधि कम्पनीहरू अब आणविक ऊर्जामा आकर्षित भएका छन्, जसले धेरै ठूलो ऊर्जा प्रदान गर्न दक्ष र दिगो समाधान प्रदान गर्छ । गुगल, अमेजन, माइक्रोसफ्ट र मेटाजस्ता ठूला कम्पनीहरू आणविक ऊर्जा परियोजनाहरू अन्वेषण गर्न वा लगानी गर्न अगाडि आएका छन् । यी डाटा सेन्टर र एआई मोडलहरूको ऊर्जा मागले यी प्रविधि कम्पनीहरूलाई आणविक ऊर्जामा लगानी गर्न प्रेरित गरेको हो । गुगलका ऊर्जा तथा वातावरण निर्देशक माइकल टेरेल भन्छन्, ‘आणविक ऊर्जासँग धेरै फाइदाहरू छन् । यो कार्बन-रहित ऊर्जा स्रोत हो । यो सधैं चलिरहनसक्ने भरपर्दो ऊर्जा हो । र यसले ठूलो आर्थिक प्रभाव पनि पार्छ ।’ पहिले आणविक ऊर्जा प्रतिको डर र त्रुटिपूर्ण सूचनाले यसलाई उपेक्षा गरिएको भए पनि अहिले प्राविधिक क्षेत्रमा लगानीलाई ‘आणविक पुनरुत्थान’ को सुरुवातको रूपमा हेरिएको छ । यो परिवर्तनले अमेरिकामा र विश्वव्यापी रूपमा ऊर्जा रूपान्तरणलाई तीव्र बनाउने सम्भावना छ । पछिल्लो १० वर्षमा डेटा सेन्टरहरूको विद्युत खपत द्रुत रूपमा बढेको छ । विकासकर्ताहरू एआईको आगमनसँगै डेटा सेन्टरहरूको साइज पनि ठूलो हुँदै गएकाले तिनीहरूलाई चलाउन आवश्यक पर्ने ऊर्जा पाउन र तिनीहरूलाई राख्न उपयुक्त जग्गा खोज्न कठिन हुँदै जाने बताउँछन् । डेटा सेन्टरले एक गिगावाट वा सोभन्दा बढी विद्युत माग गर्न सक्ने पनि उनीहरू बताउँछन् । डेटा सेन्टरहरू जसले लाखौं घरपरिवार बराबरको ऊर्जा खपत गर्छन्, भविष्यमा अझ ठूलो भूमिकामा आउनसक्ने प्रक्ष्येपण छ । यो पनि पढौं : एआई सञ्चालन गर्ने डेटा सेन्टरहरूले सिंगो सहरभन्दा बढी विद्युत् प्रयोग गर्नसक्ने, यस्तो छ योजना
अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति जिमी कार्टरको १ सय वर्षको उमेरमा निधन
काठमाडौं । अमेरिकाका ३९औँ राष्ट्रपति जिमी कार्टरको १ सय वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । वाटरगेट काण्ड र भियतनाम युद्धपछि राष्ट्रपति पद जित्ने बदाम किसान जिम्मी कार्टरले ह्वाइट हाउसको कार्यकालपछि विश्वव्यापी मानवतावादीको रूपमा जीवनलाई पुनः परिभाषित गरेका थिए । सबैभन्दा लामो समयसम्म बाँचेका अमेरिकी राष्ट्रपतिको आइतबार जर्जियाको सानो शहर प्लेन्समा रहेको आफ्नो घर होस्पिस केयरमा प्रवेश गरेको लगभग २२ महिनापछि निधन भएको हो । त्यहाँ उनी र उनकी श्रीमती रोजालिनले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय बिताएका थिए । रोजालिनको सन् २०२३ नोभेम्बरमा ९६ वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो ।
५ सय भारुबाट व्यवसाय सुरु गरेका धीरुभाईले कसरी खडा गरे रिलायन्स कम्पनी ?
धीरुभाई अम्बानी र उनका छोराहरू- मुकेश र अनिल । काठमाडौं । भारतको सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी रिलायन्स इन्डस्ट्रिजको स्थापना गर्ने धिरजलाल हिराचन्द अम्बानी उर्फ धिरुभाई अम्बानीको आज ९२औं जन्मदिन हो । २८ डिसेम्बर १९३२ मा गुजरातमा जन्मेका उनले व्यापारको संसारमा प्रवेश गरेर नयाँ क्रान्ति सिर्जना गरे । धीरुभाई अम्बानीको निधनपछि उनको विरासत अहिले उनका छोराहरू मुकेश अम्बानी र अनिल अम्बानीले सम्हालिरहेका छन् । साधारण परिवारमा जन्मेका धीरुभाई अम्बानीले सानै उमेरमा घरको जिम्मेवारी लिन थालेका थिए । जसका कारण उनले १० कक्षासम्म मात्रै पढ्न पाए । त्यसपछि उनले फलफूल र पकाैँडा बेच्न थाले । यसमा खासै सफलता नपाएपछि उनी जेठो दाजु रमणिकलालको सहयोगमा सन् १९४८ मा यमनको अडेन सहर गए । यही सहरमा उनले पेट्रोल पम्पमा मासिक ३ सय भारुमा जागिर खान थाले । नोकरीमा मन नगएपछि फर्किए यमनमा धीरुभाईले काम गरेको पेट्रोल पम्पको कम्पनी उनको कामबाट खुसी थियो । कम्पनीले उनलाई प्रबन्धकसमेत बनाएको थियो । तर काममा उनी खासै सन्तुष्ट थिएनन् । उनी आफ्नै व्यवसाय गर्न चाहन्थे । यमनमा ६ वर्ष काम गरेपछि उनी १९५४ मा भारत फर्किए । ५०० भारुबाट व्यापार सुरु धिरुभाई फर्कँदा उनको खल्तीमा ५ सय भारु थियो । यद्यपि त्यसबेला ५०० को मूल्य धेरै थियो । भारत फर्किएपछि उनी सपनाको सहर मुम्बई गए । भारत पुगेपछि उनले पोलिस्टरको माग धेरै रहेको थाहा पाए । भारतीय मसला विदेशमा निकै रुचाइन्छ । उनको व्यवसाय यहीँबाट सुरु भयो । उनले मुम्बईमा एउटा घरमा भाडा लिए र काका चम्पकलाल दिमानीको सहयोगमा रिलायन्स कमर्शियल कर्पोरेशन कम्पनी खोलेका थिए । भाडाको यो कोठालाई उनले अफिस बनाए । एउटा टेबुल, तीनवटा कुर्सी र एउटा लेखन प्याडबाट काम सुरु भयो । उनले अदुवा, बेसार र अन्य मसला पश्चिमी देशमा बेच्न थाले । बिस्तारै व्यापार बढ्यो धीरुभाई अब व्यवसायमा स्थापित भइसकेका थिए । व्यवसायलाई अगाडि बढाउने उनको योजना थियो । सन् १९६६ मा उनले अहमदाबाद (गुजरात) मा कपडा मिल सुरु गरे । यसलाई ‘रिलायन्स टेक्सटाइल्स’ नाम दिइएको थियो । धीरुभाईले विमल ब्रान्ड सुरु गरे । बिस्तारै उनले प्लाष्टिक, म्याग्नम, पेट्रोकेमिकल, बिजुली उत्पादनको व्यवसाय सुरु गरे । कम्पनीको नाम परिवर्तन सन् १९८५ मा धीरुभाईले कम्पनीको नाम परिवर्तन गरी रिलायन्स टेक्सटाइल इन्डस्ट्रिज लिमिटेड राखे । उनले यसको नाम रिलायन्स इन्डस्ट्रिज लिमिटेड राखे । सन् १९९१-९२ मा उनले गुजरातमा पेट्रोकेमिकल्सको कारोबार गर्ने पहिलो प्लान्ट बनाए । त्यसपछि धीरुभाई पेट्रोकेमिकल उद्योगमा प्रवेश गरे । सन् १९९८-२००० मा उनले गुजरातको जामनगरमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो रिफाइनरी स्थापना गरे । जुलाई २००२ मा धीरुभाइको निधन धीरुभाई अम्बानीको मृत्यु ६ जुलाई २००२ मा भएको थियो । यसअघि उनले रिलायन्सलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएका थिए । उनको निधनको केही समयपछि रिलायन्स इन्डस्ट्रीज उनका दुई छोरा मुकेश अम्बानी र अनिल अम्बानी बीच विभाजित भयो । रिलायन्स इन्डस्ट्रीज आज भारतको सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी हो । यसको लगाम मुकेश अम्बानीको हातमा छ । बीएसईको आधिकारिक वेबसाइटअनुसार कम्पनीको मार्केट क्याप १६.५२ लाख करोड भारु छ । ः
