जापानमा जन्मदर लगातार घट्दै, जनसङ्ख्या संकट गहिरिँदै
काठमाडौं । जापानमा सन् २०२५ मा जन्मेको शिशुको सङ्ख्या लगातार दशौँ वर्ष घटेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ, जसले देशको घट्दो जनसङ्ख्या र श्रम सङ्कटलाई थप गम्भीर बनाएको छ । प्रारम्भिक स्वास्थ्य मन्त्रालयको विवरणअनुसार गत वर्ष सात लाख पाँच हजार ८०९ शिशु जन्मिएका छन् । यो सन् २०२४ को तुलनामा २.१ प्रतिशत कम हो । यस तथ्याङ्कमा जापानभित्र जापानी नागरिकबाट जन्मिएका शिशु, विदेशी नागरिकका सन्तान र विदेशमा जन्मिएका जापानी शिशुहरू सबै समेटिएका छन् । विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र मानिने जापानमा विश्वकै न्यूनतम जन्मदरमध्ये एक रहेको छ र कुल जनसङ्ख्या निरन्तर घटिरहेको छ । घट्दो जन्मदरका कारण श्रम अभाव, सामाजिक सुरक्षा खर्चमा वृद्धि र कर तिर्ने कामदारको सङ्ख्या घट्ने समस्या तीव्र बन्दै गएको छ । यसले जापानको सार्वजनिक ऋणलाई थप दबाब दिएको छ, जुन प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमध्ये सबैभन्दा उच्च अनुपातमा रहेको बताइन्छ । देशकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्री साने ताकाइचीसहित अघिल्ला नेताहरूले जन्मदर बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै आएका छन्, तर ठोस उपलब्धि सीमित रहेको देखिएको छ । गत हप्ता संसद्मा बोल्दै ताकाइचीले घट्दो जन्मदर र सङ्कुचित जनसङ्ख्यालाई ‘शान्त आपतकाल’ को संज्ञा दिँदै यसले देशको जीवनशक्तिलाई बिस्तारै कमजोर पार्ने बताएका थिए । फेब्रुअरी ८ मा सम्पन्न चुनावमा ताकाइची नेतृत्वको सत्तारूढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टीले दुई तिहाइ बहुमत हासिल गरेको छ । यद्यपि जनसङ्ख्या सङ्कट समाधानका लागि आप्रवासन विस्तार उपयोगी हुन सक्ने विश्लेषण भइरहे पनि ‘जापानी पहिलो’ नारा अघि सारेको सान्सितो पार्टीको दबाबका कारण सरकारले आप्रवासनमा कडा नीति अपनाउने सङ्केत दिएको छ । रासस
खैबर पख्तुनख्वामा दुई दिनमा २० जनाको गयो ज्यान
काठमाडौं । अफगानिस्तानको सीमामा चुलिँदो तनावकै बीच उत्तरपश्चिम पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तमा पछिल्लो ४८ घण्टाभित्र भएका शृङ्खलाबद्ध आतङ्कवादी आक्रमणमा कम्तीमा २० जनाको ज्यान गएको छ । प्रहरी स्रोतका अनुसार मारिनेमा १५ जना प्रहरी कर्मचारी र चार जना सर्वसाधारण रहेका छन् भने दुई प्रहरी अधिकारी अझै बेपत्ता छन् । पेसावरस्थित एक वरिष्ठ प्रहरी अधिकारीले विगत दुई दिनयता प्रान्तका विभिन्न जिल्लामा भएका विस्फोट, गोलीबारी र लक्षित आक्रमणमा ठूलो क्षति पुगेको बताए । उनका अनुसार अपहरणमा परेका दुई प्रहरी अधिकारीको अवस्था अज्ञात रहेको छ र खोजी कार्य जारी छ । यी आक्रमण अफगान र पाकिस्तानी सुरक्षाबलबीच सीमाक्षेत्रमा केही दिनअघि भएको गोलीबारीपछि भएका हुन् । दुवै पक्षले सीमामा शत्रुता भड्काएको आरोप एकअर्कामाथि लगाउँदै आएका छन् । घटनापछि सुरक्षा अवस्था थप संवेदनशील बनेको छ । अधिकांश हमलाको जिम्मा तेहरीक–ए–तालिबान पाकिस्तान (टीटीपी) ले लिएको छ । सन् २०२१ मा काबुलमा अफगान तालिबान पुनः सत्तामा फर्किएपछि टिटिपीले पाकिस्तानभित्र आक्रमण तीव्र बनाएको इस्लामावादको दाबी छ । यसै क्रममा सेनाले प्रान्तका विभिन्न स्थानमा सञ्चालन गरेको चारवटा छुट्टै प्रतिआक्रमणमा २६ जना आतङ्कवादी मारिएको जनाएको छ । पाकिस्तानले अफगानिस्तानस्थित तालिबान प्रशासनमाथि आफ्नो भूमिमा सक्रिय चरमपन्थी समूहलाई नियन्त्रण गर्न नसकेको आरोप लगाउँदै आएको छ । इस्लामावादका अनुसार ती समूहले अफगान भूभागलाई पाकिस्तानमाथि आक्रमणको योजना बनाउन र सञ्चालन गर्न प्रयोग गरिरहेका छन् । काबुलले भने उक्त आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ । पछिल्ला महिनाहरूमा खैबर पख्तुनख्वा र छिमेकी बलुचिस्तान प्रान्तमा हिंसा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । सडक किनारमा बम विस्फोट, सुरक्षाकर्मीमाथि लक्षित गोलीबारी र छापा आक्रमणका घटना दोहोरिँदै आएका छन् । आत्मघाती विस्फोटहरूको शृङ्खलापछि पाकिस्तानी सेनाले सीमापार रहेका भनिएका आतङ्कवादी अड्डामाथि कारबाही तीव्र पारेको छ, जसले दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध झनै तनावपूर्ण बनाएको छ ।
२००८ मा जस्तो संकट आउनसक्ने जेपी मोर्गनका सीईओको डिमनको चेतावनी
काठमाडौं । जेपी मोर्गन चेसका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेमी डिमनले वर्तमान वित्तीय बजारको दिशाबारे गम्भीर टिप्पणी गर्दै यसलाई २००८ को वित्तीय संकटअघिको समयसँग तुलना गरेका छन् । डिमनका अनुसार अहिलेका अवस्था निकै परिचित र जोखिमपूर्ण देखिन्छन् । हालै एक कार्यक्रममा उनले व्यापक आशावाद र सजिलो नाफाको चित्र देखिएको बताए, जसले गहिरा संरचनात्मक जोखिमहरू ढाक्न सक्ने संकेत गर्छ । डिमनले आजको लगानी वातावरणलाई विश्वव्यापी वित्तीय मन्दीअघिका वर्षहरूसँग तुलना गरे । उनका अनुसार त्यतिबेला बजारमा तीव्र उछाल थियो र नाफा सजिलै कमाइन्थ्यो । उनले ‘अजेय हुने’ भावना फेरि बढ्दै गएको जस्तो देखिएको बताए । सीएनएनका अनुसार डिमनले भने, ‘उठ्दो लहरले सबै डुंगालाई माथि उठाउँछ । सबैले धेरै पैसा कमाइरहेका थिए‘ यो अवस्था सबैका लागि कहिलेसम्म राम्रो रहला, थाहा छैन ।’ २००५–२००७ को अवधिसँग गरिएको तुलना लगानीकर्ताहरूले राम्रो अवस्था कति छिटो बदलिन सक्छ भन्ने जोखिमलाई कम आँकलन गरिरहेका हुन सक्ने चिन्ता झल्काउँछ । बजार लगातार उकालो लाग्दा जोखिमहरू प्रायः पृष्ठभूमिमा धकेलिन्छन् जबसम्म ती सतहमा आउँदैनन् । डिमनले कुनै विशेष कम्पनीको नाम लिएनन् तर उनले छोटो अवधिको फाइदाका लागि गरिने लापरवाह रणनीतिहरूको आलोचना गरे । उनका अनुसार केही खेलाडीहरू बजारमा जितिरहेको देखाउन असामान्य रणनीति अपनाइरहेका छन् । जेपी मोर्गनका प्रमुखले भू–राजनीतिक घटनाक्रम, ट्यारिफ र तीव्र प्राविधिक परिवर्तनका कारण उत्पन्न अस्थिरताबीच केही संस्थाहरू नाफा जोगाउन आक्रामक दाउ खेलिरहेका हुन सक्ने बताए । यस्तो वातावरणमा देखिने लाभदायक व्यवहार अवस्था बदलिँदा टिकाउ नहुन सक्ने उनले संकेत गरे । डिमनले आफ्नो चिन्ता बढ्दो रहेको स्वीकारे । उनले भने, ‘मन्दी अन्ततः आउने नै छ, तर यसको ठोस कारण अझै स्पष्ट छैन ।’ सम्पत्तिको उच्च मूल्याङ्कनले भरोसा दिनुभन्दा उल्टै बेचैनी बढाउने उनको धारणा छ, किनकि भावनामा परिवर्तन आउँदा उच्च मूल्याङ्कनले नतिजालाई झन् तीव्र बनाउन सक्छ । परम्परागत बजार जोखिमबाहेक डिमनले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को परिवर्तनकारी प्रभावतर्फ पनि ध्यानाकर्षण गरे । उनले अघिल्लो संकटका बेला स्थिर ठानिएका उद्योगहरू जस्तै अखबार, युटिलिटी र टेलिकमसमेत धरमराएको स्मरण गरे । उनले भने, ‘यसपटक एआईका कारण सफ्टवेयर क्षेत्र हुन सक्छ, यसको तल टेक्टोनिक प्लेटहरू सरिरहे झैं छन्, जसले उद्योगलाई चुनौती दिइरहेको छ ।’ एआई क्षेत्रमा सम्भावित अवरोधबारेको चिन्ताले विश्वव्यापी प्रविधि सेयरहरूमा पहिले नै असर देखिएको छ ।
