वित्त : बीमा

अहिले हामी (राष्ट्रिय बीमा संस्थान) ५६औं वार्षिकोत्सव मनाइरहेका छौं । यो खुशियालीमा प्रगति नै प्रगति सुनिन पर्थ्यो । एकपछि अर्को फड्को मारेको सुनिनु पर्थ्यो । बीमा बजारमा बीमा संस्थानको प्रगति कस्तो छ ? त्यो सुनिन पर्थ्यो । तर ५६ वर्ष लाग्दै गर्दा राष्ट्रिय बीमा संस्थानलाई सुगर रोगले छोएको थियो । अब सुगर रोग मात्रै होइन कोलिष्ट्रोलले छोइसकेको छ । अब कोलिष्ट्रोल मात्रै होइन मुटु कलेजो तिर पनि अलि अलि धक्का पुगेको छ । यहि हिसावले जाने हो भने संस्थानको मेडिकल बीमा प्राधिकरण तथा अर्थमन्त्रालयले गर्नुपर्ने स्थिति छ । यसको इसीजी एमआरआई गरेर स्थिति के छ ? त्यो बुझेर छिटो उपचार नगर्ने हो भने आज ५६औं वार्षिकोत्सव मनाई रहँदा मलाई लाग्छ संस्थान ६०/६१ वर्ष पनि टिक्न सक्ने स्थिति छैन । मेरो कामना छ १०० वर्ष कटोस् । तर ६०/६१ मै कहिँ कतै गढबढ हुने हो की हामीलाई चिन्ता छ । यो चिन्ता हामी अभिकर्ताको मात्र होइन यो चिन्ता बीमितहरुको हो । हामी (राष्ट्रिय बीमा संस्थान) ले वर्षभरी कति प्रगति गर्यौं । कति प्रिमियम थप्न सक्यौं । कति नयाँ बीमालेखहरु हामीले जारी गर्न सक्यौं । अभिकर्ताहरुलाई कति पटक तालिम दिन सक्यौं । संस्थानको प्रगति विवरणमा केही पनि आएनन् । प्रगतिको नाममा गत वर्षको जस्तै कपि पेष्ट सार्वजनिक भएका छन् । थप प्रगतिका कुनै पनि गतिविधि देखिन सकेनन् । मात्र नयाँ अभिकर्ता तालिम बढाइएको छ भनिएको छ । के नयाँ अभिकर्ताले मात्रै व्यवसाय वृद्धि भएको छ ? हाम्रो प्रश्न छ । यो भन्दै गर्दा अभिकर्ता तालिम गर्न हुँदैन भन्ने होइन । तर पुराना अभिकर्तालाई पनि कम्तिमा तिखार्नु पर्यो । बीमा ऐन २०७९ आएको छ । कतिपय विषय विकृतिको रुपमा बजारमा आएको छ । त्यसलाई चिरफार गर्न आफ्ना संस्थानभित्र रहेका औजारहरुलाई तिखार्नु पर्छ की पर्दैन ? कर्मचारी, अभिकर्ता, सञ्चालक समिति, व्यवस्थापकीय टीमलाई लगायतका टीमलाई चुस्त दुरुस्त राख्न सकिँदैन तबसम्म संस्थानले केही पनि गर्न सक्ने स्थिति छैन । यसैगरी आज कति प्रिमियमहरु बाहिर जान थाल्यो । हामीले शाखा कार्यालयहरु सबै ठाउँमा खोल्यौं । उक्त कार्यालयमा दराज राख्यौं, र्याक राख्यौं । तर त्यो र्याकभित्र एउटा चाउचाउ मात्रै, बिस्कुट मात्रै बेचेर बसेका छौं । त्यसका भेराइटी केही पनि छैन । केही साथीहरु गुनासो गर्नुहुन्छ । नयाँ नयाँ कम्पनीले नयाँ नयाँ स्कीम ल्याएका छन्, दैनिक कार्यक्रमहरु गरेका छन्, अभिकर्ता आकर्षित हुने गतिविधि ल्याएका छन् । हामी यत्तिकै कार्यालय रुगेर बस्नु परेको छ । बिजनेस ल्याउँ, बिजनेस हाल भन्ने प्रेसर छ तर बीमाले बेच्नुपर्ने पोलिसी बैंकहरुले बेचिरहेका छन् । बैंकहरु तिर बीमाको पोलिसी सरेन्डर गर्ने, बीमाको पोलिसीहरु धितो राख्ने र बैंकमा लगेर मुद्दति निक्षेपमा राख्ने । बीमा कम्पनी तथा बीमा संस्थानले थप्नुपर्ने राइडरहरु बैंक तथा वित्तीय संस्थाले जारी गरिरहेको छ । हाम्रो लाजमर्दो अवस्था छ । बीमाको काम बीमा कम्पनीले गर्नुपर्ने हो । बीमा क्षेत्रमा बीमा कम्पनीहरुको एउटा सुरक्षण दायित्व छ । जिम्मेवारी छ । त्यतातिर लाग्नु पर्ने । तर अहिले बैंकहरु आफ्नो निक्षेप संकलन गर्ने, कर्जा प्रवाह गर्नेभन्दा बीमा अभिकर्ता बन्ने बीमाको काम गर्ने, बीमाको पोलिसीहरु बेच्ने जस्ता गतिविधि भएको छ । अहिले पछिल्लो चरणमा ग्राहकहरु प्रिमियम तिर्न आउँदा हाम्रै २/४ जना साथीहरुबाट गालि खानुपर्छ, केहीबाट कुटाई नै खानु पर्ला । तर २/४ जना साथीहरुको गतिविधिको कारणले सिंगो अभिकर्ता जमातको बदनाम भएको छ । यहाँ कर्मचारीहरुको नियमावली नआएको गुनासो छ । नियमावली आयो भने काम गराईमा चुस्त दुरुस्त हुन्थ्यो । उहाँहरुको गुनासो सम्बोधन हुन सकेको छैन । गत वर्ष पनि अर्थसमितिको प्रकृयामा भनिएको थियो अहिले पनि प्रकृयामा नै छ । कर्मचारी बीमा संस्थान छिरिसकेपछि उहाँहरुलाई यो संस्थानमा भविष्य नभएको भान हुन्छ । र, अन्य कुन ठाउँमा नाम निकाल्ने भन्नेतिर उहाँहरुको सोच हुन्छ । केही त बीमा संस्थानमा लाग्यौं भने सिधिन्छौं भन्न थालिसक्नु भएको छ । यसमा संस्थानका व्यवस्थापकले केही प्रयत्न गर्नुपर्छ की पर्दैन । अभिकर्तालाई पनि व्यवस्थित गर्नुपर्यो । हाम्रो टुल्सहरु के के हुन् । पार्टपुर्जा के के हुन् । त्यो पार्टपुर्जा राख्नु पर्यो । बीमा संस्थानको एउटा ल्यापटपमा बसेर सेयर बजारमात्रै हेरेर काम हुँदैन । कमसेकम प्रगतिका कार्यक्रम ल्याउनु पर्यो । अर्थमन्त्रीले माघ १६ गते लेखापरीक्षण सम्पन्न गर्न ९० दिनको म्याद दिनु भएको छ । आज करिब एक महिना बित्दै छ । मलाई लाग्छ, त्यो तीन महिना होइन, आगामी तीन वर्षसम्म पनि बीमा संस्थानको लेखापरीक्षण सम्पन्न हुने अवस्था देख्दिनँ । हुने लक्षण नै छैन । त्यसैले यसको लागि अर्थमन्त्रालयले पनि बढीभन्दा बढी प्रेसर देओस् । भूतपूर्वक कर्मचारी, प्रशासकहरुलाई सल्लाहकार टीम बनाएर बेला बेलामा महिनाको एकपटक छलफल गर्ने हो भने उहाँहरुको महत्वपूर्ण सुझावहरु हाम्रो बीचमा सेयर हुन्थ्यो । भूतपूर्वक साथीहरु, अभिकर्ताहरु लगायतलाई छलफलमा राख्ने हो भने उहाँहरुबाट धेरै सुझाव पाइन्थ्यो । र, प्रगति हुन्थ्यो । गत वर्ष पनि मैले यसैगरी भनेको थिएँ । तर अर्को वर्ष यस्तो स्थिति नआओस् । प्रगति नै प्रगति सुन्ने अवसर मिलोस् । बीमा अभिकर्तालाई प्रिमियमबापत कर तिनुपर्ने व्यवस्था होस् । अभिकर्ता मार्फत नै व्यवसाय विस्तार गर्ने हो । त्यसैले यो बजारलाई मारेर, बजारलाई थिचेर विस्तार हुँदैन । विकास हुँदैन । संस्थाले प्रगति गर्दैन । योतर्फ प्रशासन तथा सञ्चालक समितिको ध्यान जाओस् । यहाँ उहाँहरुको महत्वपूर्ण भूमिका हुनुपर्छ । अहिले दिन प्रतिदिन तरलताको समस्या छ । यो समयमा कम्तिमा बीमाले संकलन गरेको प्रिमियमले भूमिका खेल्थ्यो । अन्तमा बीमा बजारमा प्रिमियमको महत्वपूर्ण भूमिका छ भन्ने बुझाइयोस् । म भन्नेबाट बानी हटाएर हामी भन्ने बाँनी बसालियोस् । (राष्ट्रिय बीमा संस्थानमा आवद्ध ढुंगाना पेसागत बीमा अभिकर्ता संघका अध्यक्ष हुन् )

काठमाडौं । नेपाल पुनर्बीमा कम्पनीले व्यवसायिक भवन निर्माण गर्ने भएको छ । कम्पनीले काठमाडौं महानगरपालिका ३१, शान्तिनगर बानेश्वरमा ८ तल्लाको व्यवसायिक भवन निर्माण गर्ने भएको हो । कम्पनीले बानेश्वरमा २३६२.८५ वर्ग मिटर अर्थात् ४ रोपनी १० आना जग्गामा उक्त भवन निर्माण गर्न लागेको हो । कम्पनीले निर्माण गर्ने उक्त भवन भुइँ तल्ला समेत गरी ८ तल्लाको ३० मिटर अग्लो हुनेछ । साथै, २ तल्लाको बेसमेन्ट र टु फ्लोर हाइट ३.७५ मिटर रहनेछ । भवन निर्माणको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण प्रतिवेदन तयारी गर्ने भएकाले उक्त क्षेत्रको परिस्थितिकीय प्रणाली, प्राकृतिक, भौतिक प्रणाली, जैविक प्रणाली, सामाजिक प्रणाली, आर्थिक प्रणाली, साँस्कृतिक प्रणालीमा पार्ने प्रभावका बारेमा पेश गर्न कम्पनीले आग्रह गरेको छ । त्यस क्षेत्रका विद्यालय, अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी तथा सरोकारवाला व्यक्ति वा संस्थाको राय सुझाव ७ दिन भित्र उपलब्ध गराउन कम्पनीले अनुरोध गरेको हो । नेपाल पुनर्बिमा कम्पनी प्रस्तावक रहेको छ भने परामर्शदाता स्याप वाटर एण्ड इनिजी डेभेलपर्स प्रालि रहेको छ ।

काठमाडौं । राष्ट्रिय बीमा संस्थानले ५५औं वर्ष पार गरी ५६औं वर्षमा प्रवेश गरेको छ । सरकारी स्वामित्वमा रहेको संस्थानले बिहीबार एक कार्यक्रम आयोजना गरी आफ्नो ५६औं वार्षिकोत्सव मनाएको हो । उक्त अवसरमा संस्थानका प्रशासक कवि पाठकले बीमाको पहुँचमा वृद्धि गर्दै व्यवसायमा विस्ता गर्ने बताएका छन् । साथै, उनले संस्थानले विभिन्न बैंक, वित्तीय संस्था, नेपाल सरकारको ऋणपत्र, सेयर र डिबेन्चरमा अल्पकालीन तथा दीर्घकालीन लगानी गरी उच्चतम प्रतिफल प्राप्त गर्दै आएको बताएका छन् । जीवन बीमालेखको धितोमा दिइएको कर्जाबाट समेत उल्लेख्य प्रतिफल प्राप्त हुँदै आएको प्रशासक पाठकले जनाए । संस्थानले माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजनामा २१ करोड १८ लाख रुपैयाँ सेयर पूँजी (हालको बजार पूजीकरण रकम १ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ) लगानी रहेको छ । ऋण लगानी २ अर्ब ८० करोड गरेकोमा ब्याज पूँजीकरण सहित हाल ४ अर्ब ८८ करोड रहेको छ । हाल यो लगानीको व्याज तथा सावाँको किस्ता प्राप्त भइरहेको संस्थानले जानकारी गराएको छ । जलविद्यूत् लगानी तथा विकास कम्पनीमा १ अर्ब सेयर लगानी (हालको बजार पुँजीकरण रकम (१ अर्ब २० करोड रुपैयाँ) गरिएको छ । विद्युत् उत्पादन कम्पनीमा ६ करोड ६० लाखको संस्थापक सेयर लगानी गरिएको छ । नागरिक लगानी कोषमा कुल सेयर पुँजीमध्ये संस्थानको २१.५ प्रतिशत स्वामित्व रहेको छ । यसको अतिरिक्त सनराइज बैंक, नेपाल इन्भेष्टमेण्ट बैंक, लक्ष्मी बैंक, ग्लोबल आइएमइ बैंक, एनआईसी एशिया बैंक तथा नेपाल पुनर्बीमा कम्पनीमा संस्थानको संस्थापक तथा साधारण सेयर रहेको छ । विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाको मुद्धती निक्षेपमा ३० अर्ब २० करोड रुपैयाँ तथा डिबेञ्चरमा ५ अर्ब १० करोड लगानी रहेको छ । संस्थापकहरुले पुँजी थप्नु पर्ने हाल संस्थानको चुक्ता पुँजी १८ करोड १० लाख रुपैयाँ मात्र छ । नेपाल बीमा प्राधिकरणद्वारा जारी गरिएको निर्देशन बमोजिम जीवन बीमा व्यवसाय गर्ने संस्थाको चुक्ता पुँजी ५ अर्ब हुनु पर्नेछ । प्राधिकरणले तोकेबमोजिमको पुँजी पुर्याउन उन संस्थानले संस्थापकहरुलाई पुँजी थप्न पत्राचार गरिसकेको छ । त्यस्तै, संस्थानको पुँजी संरचनामा ७० प्रतिशत संस्थापक र ३० प्रतिशत साधारण सेयर रहने गरी पुँजी वृद्धि योजना नेपाल बीमा प्राधिकरणमा पेश गरिएको संस्थानका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कवि पाठकले जानकारी गराए । आगामी दिनमा संस्थानले प्रदान गर्दै आएको सेवाहरु थप छिटो छरितो, सहज, गुणस्तरीय र विश्वसनीय बनाउँदै जाने प्रतिवद्धता समेत व्यक्त गरेको छ । कार्यक्रममा संस्थानका अध्यक्ष ईश्वर पौडेलले गत वर्षमा गरिएको प्रतिवद्धताहरु समयमा पुरा नगर्न नसकेको स्वीकारेका छन् । तर आगामी वार्षिकोत्सवसम्ममा भने अधिकांश प्रतिवद्धता पुरा गर्ने उनले बताएका छन् । बीमा संस्थानलाई कम्पनीमा लैजानको लागि प्रकृया शुरु भएको छ सरोकारवालाहरुको जिज्ञासालाई सम्बोधन गर्ने उनले बताए । संस्थानले केही गर्दै छ भन्ने महशुस गर्न पाइयोस् कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि तथा राजश्व सचिव डा. राम प्रसाद घिमिरेले राष्ट्रिय बीमा संस्थानलाई लेखापरीक्षणको काम छिट्टै सम्पन्न गर्न निर्देशन दिइसकेको जानकारी गराएका छन् । यसमा नियामक निकाय तथा सञ्चालक समितिले सहजिकरण गर्नुपर्ने उनको भनाई छ । त्यस्तै, उनले संस्थानको योजनाहरु कागजमा सीमित नभई समयमै कायान्वयनमा ल्याउनुपर्ने बताए । कुनै पनि संस्था तथा कम्पनी कर्मचारी नहुने र कर्मचारीको वृद्धि विकास पनि महत्व हुने बताउँदै राजश्व सचिव घिमिरेले कर्मचारीको नियमावली पास भइसकेको समेत जानकारी गराएका छन् । साथै, उनले बीमा संस्थानले केही गर्दै छ भन्ने महसुस हुने वातावरणको सिर्जना गराउन समेत संस्थानलाई आग्रह गरेका छन् । यस्ता छन् संस्थानको १६ योजनाहरु संस्थानले चालु आर्थिक वर्षको अन्तसम्ममा बाँकी अवधिका लेखापरीक्षण र बीमाङ्कीय मुल्याङ्कनको काम सम्पन्न गर्ने योजना बनाएको छ । २०८० असारसम्ममा नेपाल बीमा प्राधिकरणबाट स्वीकृति लिई लेखापरीक्षण र बीमाङ्गीय मुल्याङन सम्पन्न भइसकेको अवधिको साधारण सभा सम्पन्न गर्ने संस्थानको योजना छ । यता अर्थमन्त्रालयले भने संस्थानलाई चैतसम्ममा लेखापरीक्षण हुन बाँकी रहेका सबै वित्तीय विवरणहरु लेखापरीक्षण गराउन निर्देशन दिएको छ । संस्थानले हालसम्म आर्थिक वर्ष २०७२/७३ देखिको लेखापरीक्षण गरेको छैन । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ देखि २०७५/७६ सम्मको बाह्य लेखापरीक्षकद्धारा लेखापरीक्षण गरी अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त हुने क्रममा रहेको छ । लेखापरीक्षण गर्नुअघि बीमाङ्कीय मूल्यांकन गर्नुपर्ने भएकोले संस्थानले हाल उक्त कामलाई बढी प्राथमिकतामा राखेर अघि बढीरहेको जानकारी गराएको छ । २०७५/७६ सम्मको लेखापरीक्षकद्धारा लेखापरीक्षा गरी अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त हुने क्रममा रहेको संस्थानले जनाएको छ । त्यस्तै, तोकिए बमोजिमको पूँजी कायम गरी संस्थानलाई पब्लिक लिमिटेड कम्पनीमा परिणत गर्ने संस्थानले जनाएको छ । पुरानो हिसाव भिडान गरी फछ्र्योट गर्ने, संस्थानको डीडीए गर्ने, योजनावद्ध प्रयासबाट संस्थानको समग्र पक्षमा सुधार ल्याउँदै व्यवसाय विस्तार गर्ने संस्थानको योजना रहेको छ । त्यसैगरी, अनुकुल व्यावसायिक वातावरण निर्माण गर्न संगठन संरचना, पूर्वाधार तथा ले-आउटमा आवश्यक परिमार्जन गर्ने, एकीकृत सफ्टवेयर मार्फत हुने बीमाशुल्क संकलन र दाबी भुक्तानीको कारोवारलाई अनलाइन माध्यमबाट गरी थप व्यवस्थित गर्ने संस्थानले जनाएको छ । संस्थानले अभिकर्ताको तालिमलाई उच्च प्राथमिकता दिई नयाँ अभिकर्ता तयार गर्ने र कार्यरत अभिकर्ताहरुको लागि पुनर्ताजगी तालिम तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्ने योजना बनाएको छ । जीवन बीमा व्यवसायमा नयाँ क्षेत्रहरुको पहिचान गरी सञ्चालनमा रहेका बीमा योजनाहरुको पुनरावलोकन गर्ने र नयाँ योजनाहरु सञ्चालनमा ल्याउने संस्थानका प्रशासक कवि पाठकले बताए । संस्थानको दीर्घकालीन रणनीतिक योजना तर्जुमा गर्ने, कार्यविधि तथा निर्देशिकाहरुमा समय सापेक्ष सुधार गर्ने तथा आवश्यक्ता अनुसार नयाँ कार्यविधिहरु तर्जुमा गर्ने योजना रहेको छ । संस्थानले आफ्नो सेवालाई छिटो, छरितो र गुणस्तरीय बनाउने, संस्थानको जीवन बीमा कोषलाई न्यून जोखिम तथा उच्च प्रतिफल प्राप्त हुने नयाँ लगानीको क्षेत्र पहिचान गरी लगानीलाई विविधिकरण गर्नेछ । यता लामो समयदेखि बाँकी रहेको जग्गाको नामसारीको काम सम्पन्न गरी छिट्टै आफ्नो नाममा दर्ता गर्ने संस्थानले जनाएको छ । संस्थानले सरोकारवाला पक्षसँग अन्तरक्रिया गर्ने लगायत संस्थानको खरिद नियमावली स्वीकृत गराइ कार्यान्वयन गर्ने योजना बनाएको छ । उक्त वार्षिकोत्सवको अवसरमा संस्थानले कार्यरत कर्मचारी तथा अभिकर्ताहरुमध्ये उत्कृष्ट कर्मचारी तथा अभिकर्ताहरुलाई सम्मान गरेको छ ।