पूर्ण अपांगताका भएकालाई घरमै पुगेर सेवा
काठमाडौं । ललितपुर महानगरपालिका अपांगतामैत्री बन्दै गएको छ । महानगरले अपांगता क्षेत्रमा विगतका वर्षदेखि नै विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । भर्खर मात्रै महानगरले अपांगता परिचयपत्र प्राप्त गरेका पूर्ण अशक्त भएका व्यक्तिका लागि घरमै गएर तालिमप्राप्त सहयोगीमार्फत संरक्षकको प्रत्यक्ष निगरानीमा सहयोगीमार्फत सेवा दिने कार्यक्रमको सुरुवात गरेको छ । पहिलो चरणमा महानगरले एउटा वडामा दुईजना पूर्ण रूपमा अशक्त भएका नागरिकलाई सेवा दिने भएको छ । महागनरमा २९ वडा रहेका छन् । हाललाई ६० जनाले यो सुविधा प्राप्त गर्न सक्नेछन् । यस कार्यक्रमको सहजीकरणको लागि महानगरले स्वावलम्बन जीवन पद्धति केन्द्रसँग सम्झौता गरेको छ । यस कार्यक्रमको लागि महानगरले पाँच लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ । महानगरका सूचना अधिकारी देवप्रसाद गुरागाईं नगरभित्र रहेका पूर्ण अशक्तता त्यसमा पनि परिवारले समय दिन नभ्याउनेहरूलाई थोरै भए पनि सहज होस् भनेर यो कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याएको बताउँछन् । उनका अनुसार पहिलो चरणमा ६० जनालाई सेवा दिएपछि त्यसको पृष्ठपोषण कसरी आउँछ, त्यसको आधारमा महानगरले संख्या बढाउँदै लैजाने तयारी गरेको छ । सूचना अधिकारी गुरागाईं भन्छन्, ‘ललितपुर महानगरले अपांंगताका क्षेत्रमा विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएकाे छ । जसमध्ये यो नयाँ कार्यक्रम हो । पूर्ण अशक्त भएकाहरूलाई केही सहयोग होस् भनेर यो कार्यक्रम सञ्चालन गर्न लागेका हौं ।’ महानगरका महिला विकास शाखाका प्रमुख शोभादेवी खरेल अपांगता भएका व्यक्तिहरुको लागि यो सेवा अत्यान्तै आवश्यकता रहेको बताउँछिन् । यसले अशक्त व्यक्तिहरूको मानवअधिकारको प्रत्याभूतिसमेत हुने बताइन् । उनले भनिन्, अपांगता भएका व्यक्तिलाई समाजले मात्रै नभएर घरपरिवारबाट पनि हेला, वेवास्ता गरिरहेका हुन्छन् । व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान नदिने, उनीहरूको मनोभाव नबुझिदिने हुन्छ । यसरी नयाँ मान्छे गएर थोरै समय भएपनि सेवा दिँदा उनीहरू खुसी हुनुका साथै सेवा पनि पाउनेछन्, त्यसले यस्ता कार्यक्रमको धेरै नै प्रभावकारिता छ ।’ के-के सेवा पाउँछन् ? अपांगता भएका व्यक्तिहरूको लागि काम गर्दै आइरहेका संस्था स्वावलम्बन जीवन पद्धति केन्द्रका अध्यक्ष भोजराज श्रेष्ठ महानगरसँगको लामो समयको आग्रह र छलफलपछि यो कार्यक्रम ल्याउन सफल भएको बताउँछन् । अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार आगामी माघ महिनाबाट यो कार्यक्रम नियमति रूपमा सञ्चालन हुनेछ । तालिमप्राप्त सहयोगीले घरघरमै गएर अपांगता भएकाहरूलाई सेवा दिने अध्यक्ष श्रेष्ठले जानकारी दिए । यसका लागि १२ जना कर्मचारी नियुक्त गर्ने उनको भनाइ छ । छनोट भएका १२ जना कर्मचारीलाई तीन दिनको आधारभूत तालिम दिएपछि केन्द्रले व्यक्तिगत सेवामा खटाउने उनले बताए । अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार इच्छुक महिला तथा पुरुषले केन्द्रमा सम्पर्क गर्न सक्छन् । यसका लागि बेरोजगार युवायुवती प्राथामिकतामा रहेका छन् । ६० जना पूर्ण अशक्तमध्येमा पनि केन्द्रको प्राथामिकतामा आर्थिक रूपमा कमजोर भएका वर्ग पर्नेछन् । अध्यक्ष श्रेष्ठले भने, ‘अहिले कस्ता व्यक्तिहरूलाई सेवा दिने भन्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ । महानगरका वडा अध्यक्षहरूसँग पनि हाम्रो यस विषयमा छलफल हुन्छ । आवश्यक पर्नेलाई मात्रै सेवा दिने हाम्रो मान्यता हो । सम्पन्न वर्ग छ, घरमै सेवा गर्ने मान्छे राखेको छ भने उहाँहरूलाई सेवा दिन जानु परेन । जसलाई साँच्चै सेवकको आवश्यकता छ, आर्थिक अवस्था कमजोर छ, त्यस्ता व्यक्तिलाई छनोट गरेर सेवा दिन्छौं । केन्द्रका अनुसार पहिलो चरणमा यो कार्यक्रम ६ महिनासम्मको लागि सञ्चालन हुने छ । केन्द्रका सचिव कृष्ण गौतमका अनुसार ६० जनाको लागि १२ जना पर्याप्त कर्मचारी नहुने भएकाले पालो सिस्टमअनुसार सेवामा पठाइने बताए । उनका अनुसार एक जना अपांगता भएका व्यक्तिले सातामा एक दिन र ६ महिनामा ४८ घण्टा यो सुविधा पाउनेछन् । उनले भने, ‘हामीले १२ जना कर्मचारीलाई रोटेसनअनुसार सेवाको लागि पठाउँछौं, आवश्यकताअनुसार कुनै सेवकलाई २ घण्टा, कुनैलाई चार घण्टा या त्योभन्दा पनि बढी समय सेवा दिन्छौं । यसरी एक जनाले हप्तामा एक दिन सेवा पाउनुहुनेछ भने ६ महिनामा ४८ घण्टा पाउनुहुनेछ ।’ केन्द्रका सचिव गौतमका अनुसार अपांगता भएकाहरूलाई सेवकले नुहाइदिने, तेल लगाइदिने, मालिस गर्दिने, नङ काटिदिने जस्ता सेवाहरू दिनेछन् । यसबाहेक आवश्यकताअनुसार १/२ घण्टाको लागि बाहिर घुम्न लैजाने, अफिस जान्छु भन्यो भने अफिस पुर्याउने या ल्याइदिने जस्ता सेवा पनि दिनेछ । स्वावलम्बन जीवन पद्धति केन्द्र, ललितपुर । चुनौतीपूर्ण काम अध्यक्ष श्रेष्ठ घरमै गएर त्यसमा पनि अशक्तता भएका व्यक्तिलाई सेवा दिनु भनेको अत्यन्त चुनौतीपूर्ण काम भएको सुनाउँछन् । उनी भन्छन्, ‘धेरैले व्यक्तिगत सहयोग सेवाबारे बुझ्नुभएको छैन । यसबारे बुझाउनकै लागि चुनौती छ ।’ यो कार्यक्रमको लागि बजेट सीमित हुँदा झन् चुनौती भएको उनले बताए । ‘हामीले घण्टाको हिसाबले सेवा दिनुपर्छ, नेपालमा यस्तो व्यवस्था लागू गर्न गाहो छ । तर हामी चुनौतीलाई सहज रूपमा लिएर प्रभावकारी तरिकाले कसरी चलाउने भन्नेमा केन्द्रित छौं,’ उनले सुनाए । नेपालमा पहिलोपटक यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहँदा आलोचित हुनुपर्ने हो कि भन्ने अर्को चुनौती पनि थपिएको उनले बताए । त्यस्तै, अपांगता भएकालाई सेवा दिनुपर्ने काम अत्यन्तै संवेदनशील र चुनौतीपूर्ण भएकाले यसको ठूलो जिम्मेवारी संस्थामा काँधमा आइपर्ने पनि उनको भनाइ छ । नेपालमा यस्ता कार्यक्रम अत्यन्तै आवश्यक भएको अध्यक्ष श्रेष्ठ औंल्याउँछन् । यसले एकातिर बेरोजगारलाई रोजगार सिर्जना गरेको छ भने अर्कोतिर अशक्त व्यक्तिले सेवा पाएका छन् । यस्ता कार्यक्रममा सरकारले पनि ध्यान दिनुपर्ने उनले बताए । अपांगताका क्षेत्रमा महानगरले गरेका कार्यक्रम नेपालमा संघीयता कार्यान्वयनमा आएदेखि नै महानगरपालिकाले अपांगताका क्षेत्रमा विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । नगरपालिकाले विसं २०७८ सालदेखि हालसम्म ९२८ जनालाई अपांगता परिचयपत्र वितरण गरिसकेको छ । महानगरले महानगरसम्म आउन नसक्ने अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको घरमै गई परिचय पत्र प्रदान गर्दै आइरहेको छ । महानगरले नगरभित्र अपांगतामैत्री सवारीसाधनको व्यवस्था गरेको छ । उक्त सवारीसाधन दैनिक सञ्चालन गर्न चाहिने एक चालक, इन्धन, सवारी बीमा, ब्लुबुक नवीकरण आदिका खर्च महानगरले नै बेहोर्दै आएको छ । यसैगरी, महानगरका शाखा तथा महाशाखाहरूमा सेवा लिनको लागि लिफ्टको व्यवस्था गरिएको छ । महानगरले सफ्टवेयर निर्माण र अपांगता भएका व्यक्तिहरूको कागजात र विवरण अद्यावधिक गर्दै आएको छ । महानगरभित्र अपांगतामैत्री सडकपेटी र शाैचालय सञ्चालनमा आएका छन् । हालसम्म तीन स्थानमा अपांगमैत्री शौचालय सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ भने थप १२ स्थानमा अपांगमैत्री शौचालय निर्माण हुँदै गरेको महानगरले जनाएको छ । त्यस्तै, कुशुन्तीवडा न १३ को रिङरोडमा लिफ्टसहितको आकाशे पुलको निर्माण हुँदैछ । यी कार्यक्रमबाहेक महानगरले बेलाबेलामा अपांगतामैत्री व्यवहार, लैंगिक हिंसाविरुद्धको सचेतना तथा हेरचाहसम्बन्धी तालिम तथा कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । त्यस्तै, ललितपुर महानगरबाट र अन्य संघसंस्थाहरूको समन्वयमा आवश्यकताअनुसार ह्विलचियर वितरण, सीबीआर कार्यक्रम सञ्चालन, तथ्यांक संकलन, आर्थिक अवस्था कमजोर भएका अपांगहरूलाई सरसफाइ तथा औषधी वितरण, समूह गठन तथा सिडमनी वितरणजस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । महानगरले फाउण्ड परियोजनाको सहकार्यमा अपांगता भएका १५ जना व्यक्तिहरूलाई सीप तथा रोजगारीको व्यवस्था गरेको थियो ।
ललितपुर महानगरको एकद्वार सेवा केन्द्र सञ्चालन, शाखा धाउनुपर्ने बाध्यताबाट मुक्ति
काठमाडौं । सरकारी कार्यालय भन्नेबित्तिकै मान्छेको दिमागमा ढिला सेवा प्रवाह हुने, झन्झटयुक्त ठाउँ भनेर एक किसिमको ‘माइन्ड सेट’ भइसकेको हुन्छ । हुन पनि सरकारी अस्पताल, मालपोत, भन्सार कार्यालय, यातायात, राजश्वलगायत सरकारी कार्यालयमा जानुपर्यो भने सेवाग्राहीले विभिन्न झन्झट बेहोर्नु परिरहेको हुन्छ । सरकारी कार्यालयमा सानो काम मिलाउन पनि घण्टौं लाइन लाग्नुपर्ने, एउटा शाखाबाट अर्को शाखा धाउनुपर्दा सेवाग्राही आजित हुन्छन् । यसरी बाहिर समाजमा सरकारी कार्यालयप्रतिको गलत सन्देशसमेत प्रवाह भइरहेको अवस्थामा ललितपुर महानगरले सेवाग्राहीलाई सहज र छिटो सुविधा दिने हिसाबले नयाँ अभ्यासको थालनी गरेको छ । महानगरले १०६ औं स्थापना दिवसको अवसर पारेर एकद्वार सेवा केन्द्रको उद्घाटन गरेको हो । यो सेवा सुरु गर्ने ललितपुर महानगर पहिलो भने होइन । यसअघि काठमाडौं महानगरले पनि यो सेवाको सुरुवात गरिसककेको छ । यसबाहेक विभिन्न नगर, संघसंस्था र सरकारी कार्यालयले पनि यो सञ्चालन गरिरहेका छन् । ललिपुर महानगरका लागि भने यो नयाँ अभ्यासको थालनी हो । केन्द्रबाट प्रवाह हुने सेवा ललितपुर महानगरका सूचना अधिकारी देवप्रसाद गुरागाईं सेवाग्राहीले महानगरबाट एकै थलोबाट सहजै र छिटो समयमा गुणस्तरीय सेवा प्राप्त गर्न सकोस् भन्ने उद्देश्यले यो केन्द्र सञ्चालनमा ल्याएको बताउँछन् । उनका अनुसार अबको २/३ तीनभित्र केन्द्रबाटै सेवाग्राहीले सेवा लिन सक्नेछन् । अहिले केही प्राविधिक काम सम्पन्न हुन बाँकी रहेकोले एक/दुई दिन ढिला हुने उनले बताए । यो सेवा सुचारु भएपछि सेवाग्राहीले विभिन्न शाखा धाउनुपर्ने बाध्यता हटेर जाने सूचना अधिकारी गुरागाईंको भनाइ छ । यसबाहेक यो सेवा केन्द्रको सञ्चालनपछि कतिपय काम कार्यालय नै नआइ सेवा लिन सकिने उनले जानकारी दिए । उनले भने, ‘एकद्वार सेवा केन्द्रबाट नगरबासीले सबै सेवा एकै थलोबाट प्राप्त गर्न सक्नुहुनेछ । उहाँहरू एकपल्ट यहाँ आउनुभएपछि पटक-पटक कार्यालय धाउनुपर्ने बाध्यता पनि हटेर जानेछ । साथै कतिपय सेवाहरू यहाँ उपस्थित नभई घरबाटै लिन सक्नुहुनेछ ।’ एकद्वार सेवा केन्द्रका प्रमुख अपिन महर्जनका अनुसार सेवाग्राहीलाई सहज रूपले सेवा प्रदान गर्नका लागि टोकन सिस्टमको व्यवस्था गरेको छ । टोकनअनुसार आफ्नो पालो आएपछि सेवाग्राहीले सेवा लिन सक्छन् । केन्द्रमा तीनवटा काउन्टर राखिएको छ । पूर्वाधार निर्माण, वित्तीय व्यवस्थापन, प्रशासनिक तथा अन्य । यी तीनवटा काउन्टरबाट सेवाग्राहीले आवश्यकताअनुसारका सेवाहरू लिन सकिने केन्द्रका प्रमुख महर्जनले बताए । उनले भने, ‘यो केन्द्रबाट सबै खालका सुविधा हामी सेवाग्राहीलाई दिन्छौं, यसले सेवाग्राही डकुमेन्ट बोकेर विभिन्न शाखाहरू धाउनुपर्दैन । उहाँहरूको डकुमेन्ट हामीकहाँ आएपछि हामी रुजु गर्छौं र यहीबाट समाधान हुने भए त्यतिखेरै जानकारी दिन्छौं, नभएको अवस्थामा हामीले नै डकुमेन्ट सम्बन्धित शाखामा पुर्याइदिन्छौं ।’ ‘उतिखेरै सक्ने काम भए केन्द्रबाटै जानकारी आउँछ, समय लाग्ने भए कति समय लाग्छ त्यसबारे सेवाग्राहीलाई जानकारी गराइन्छ । यदि २ घण्टा कुर्नुपर्ने अवस्था आयो भने सेवाग्राही यहाँ कुरेर बस्नु परेन, आफ्नो अरू काम गर्न जान सकिन्छ, यसले अर्को काम पनि सक्ने भयो । काम सकेपछि सक्यो भनेर हामी म्यासेज पठाउँछौं, उहाँहरूले आएर आफ्नो डकुमेन्ट लिएर जान सक्नुहुन्छ,’ उनले थपे । यो केन्द्र सञ्चालनमा आएसँगै सेवाग्राहीलाई मात्रै नभएर कार्यालयलाई समेत फाइदा पुग्ने केन्द्रका प्रमुख महर्जनको भनाइ छ । उनका अनुसार यो सुविधाले महानगरलाई कुन फाइल कहाँ छ, कहाँ पुग्यो, कति समयदेखि काम रोकेको हो, कहिले सकिन्छलगायतका जानकारी ट्र्याकिङ गर्न सहज हुन्छ । शाखाबाट प्रवाह गर्न अनुमति नभएका सेवाहरु पनि सम्बन्धित शाखा/महाशाखामा पठाइदिनेसमेत केन्द्रबाटै हुन्छ । काम सकेपछि म्यासेजमार्फत सेवाग्राहीले खबर प्राप्त गर्नेछन् । यसबाहेक टोल फ्री नम्बर १८१०५०००२३२ बाट पनि सेवाग्राहीले जानकारी लिन सक्छन् । केन्द्रका लागि पाँचजना कर्मचारी एकद्वार सेवा केन्द्रको लागि महानगरले पाँचजना कर्मचारी छुट्याएको छ । तीनजना काउन्टरमा, एक जना फोन उठाउने र अर्को एक जना डकुमेन्ट सम्बन्धित कार्यालयमा पुर्याउने गरी हाललाई पाँचजना कर्मचारी राखिएको सूचना अधिकारी गुरागाईंले बताए । आवश्यकताअनुसार पछि बिस्तारै कर्मचारी बढाउने उनको भनाइ छ । सेवाग्राहीले सेवा लिने माध्यमहरू सेवाग्राहीले तत्कालको लागि यो सेवा आफै नै कार्यालयमा भौतिक उपस्थित भएर लिन सक्नेछन् । यसका लागि केन्द्रले उपलब्ध गराएको टोकन लिएर आफ्नो पालोअनुसार सेवा लिन सक्छन् । यसबाहेक यसबाहेक केन्द्रले उपलब्ध गराएको टोल फ्री नम्बरमा कल गरेर सेवा लिन सकिनेछ ।
कुहिएको नरिवल भेटिएपछि महानगरले तिरायो दुई लाख जरिवाना
काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाले भाटभाटेनी सुपरमार्केट डिपार्टमेन्ट स्टोरलाई जरिवाना तिराएको छ । बासी सडेर कीरा लागेको पदार्थ बिक्री गरेको पाइएपछि २ लाख रुपैयाँ जरिवाना तिराएको महानगरले जनाएको छ । मसिर १९ गते काठमाडौं महानगको कल सेन्टरमा सुपरमार्केटले बासी सडेगलेका अनि कीरा लागेको खाना बेच्यो भनी गुनासो आएको र विभागबाट स्थलगल अनुगमन गर्दा ड्राइ कोकोनट नाम रहेको नरिवल ४४ (चौवालीस) प्याकेजमा ढुसीजन्य पदार्थ फेला परेको महानगरद्वारा जारी विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । महानगरले उक्त पदार्थ सुपरमार्केटको व्यवस्थापकको रहोवरमा नष्टसमेत गरेको जनाएको छ । महानगरका अनुसार जरिवाना रकम महानगरको राजश्व खातामा जम्मा गरिने छ ।
