असारभित्रै १७ बीमा कम्पनी मर्जमा, अध्यक्ष सिलवाललाई ठूलो सफलता
काठमाडौं । गत चैतमा बीमा समितिले बीमा कम्पनीहरूको चुक्ता पुँजी वृद्धिकाे नीति ल्यायो । समितिले बीमा कम्पनीहरूको चुक्ता पुँजी वृद्धि गरी जीवन बीमा कम्पनीको ५ अर्ब र निर्जीवन बीमा कम्पनीको पुँजी साढे २ अर्ब हुनु पर्ने मापदण्ड तोक्यो । समितिले पुँजीवृद्धिको योजना मात्रै ल्याएन ३० दिन अर्थात् एक महिनाभित्र कम्पनीहरूलाई आफ्नो पुँजी योजना बोर्डबाट निर्णय गराई समिति समक्ष पेश गर्नुपर्ने निर्देशन समेत दियो । पुँजीवृद्धिका लागि मर्जर तथा एक्विजिसन पहिलो विकल्प राखेको समितिले मर्जरपछि पनि पुँजी नपुगे हकप्रद सेयर जारी गर्न सकिने बाटो खुला गर्यो । आगामी चैत मसान्तसम्म पुँजीवृद्धि नगर्ने कम्पनीहरूलाई फोर्स मर्जर गराउने तथा कारवाहीसम्म गर्ने चेतावनीपछि कम्पनीहरू आँत्तिए । तत्काल पुँजी वृद्धि गर्न नसकिने भन्दै केही कम्पनीका सञ्चालक शक्ति केन्द्रसम्म समेत धाए । बीमा समितिका अध्यक्ष सुर्यप्रसाद सिलवाल कम्पनीहरूको आलोचनाको तारो पनि बने । तर, बीमा समिति आफ्नो निर्णयमा अडिग बन्यो । सार्वजनिक कार्यक्रममै अध्यक्ष सिलवालले बीमा कम्पनीहरू मर्जरमा जानु बाहेकको विकल्प नरहेको धारणा राख्दै गए । कम्पनीका सञ्चालक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)हरूसँगको छलफलमा पनि उनले मर्जर तथा एक्विजिसनलाई प्राथमिकता दिन निर्देशन दिइरहे । बरू कम्पनीहरूलाई प्रोत्साहन स्वरूप मर्जर तथा एक्विसिजनमा जाने कम्पनीहरूलाई छुट सुविधा दिने घोषणा गर्यो । आर्थिक ऐनमा २०७९ असार मसान्तभित्र मर्जरसम्बन्धी सम्झौता गर्ने कम्पनीलाई पूँजीगत लाभकर, लाभांश कर र कर्मचारीको अवकाश भुक्तानी करमा छूट दिने व्यवस्था समेत समितिले गर्यो । सात दशक लामो बीमा क्षेत्रको इतिहासमा नभएको मर्जर तथा एक्विसिजनको सम्झौता बीमा समितिले दुई महिनामै गरेर देखायो । बीमा समितिका अध्यक्ष सिलवालको अडान र दबाबले मर्जर तथा एक्विजिसन प्रक्रियाले सार्थकता पाउन लागेको संकेत अहिले बीमा बजारमा देखिएको छ । कुल १९ वटा जीवन र २० वटा निर्जीवन बीमा कम्पनी रहेको बीमा क्षेत्रका अधिकांश कम्पनीले अहिले मर्जर सम्झौता गरिसकेका छन् भने कतिपय प्रक्रियामा छन् । असारभित्रै ९ वटा जीवन र ८ वटा निर्जीवन बीमा कम्पनीले मर्जर सम्झौता गरिसकेका छन् । निर्जीवन कम्पनीहरुमा हिमालयन जनरल–एभरेष्ट, सगरमाथा–लुम्बिनी जनरल, सानिमा जनरल–जनरल इन्स्योरेन्स र प्रिमियर–सिद्धार्थ इन्सोरेन्सबीच मर्जर सम्झौता भइसकेको छ । यस्तै, जीबन बीमा कम्पनीतर्फ प्राइम–गुराँस–युनियन लाइफ इन्स्योरेन्स, सूर्या–ज्योति लाइफ इन्स्योरेन्स, रिलायन्स–सानिमा लाइफ इन्स्योरेन्स र प्रभु–महालक्ष्मीले पनि मर्जर सम्झौता गरिसकेका छन् । कम्पनीहरूले २०७९ चैत मसान्तसम्ममा तोकिएको पुँजी पुर्याउनु पर्नेछ । सो समयावधिभित्र पुँजी पु¥याउन नसक्ने कम्पनीहरुले ‘गाभ्ने÷गाभिने तथा प्राप्ति गर्ने सम्बन्धी निर्देशिका, २०७६’ बमोजिम हुने गरी पुँजी कायम गर्नुपर्ने बीमा समितिको निर्देशन छ । समितिले एकभन्दा बढी बीमा कम्पनीमा लगानी गर्ने ठूला लगानीकर्तालाई बीमा समितिले मर्जमा जान वा सेयर बेच्न निर्देशन पनि दियो । दुईमध्ये एक विकल्पमा नगए सम्बन्धित बीमा कम्पनीको व्यवसायिक कारोबार रोक्कासम्मको कारवाही गरिने चेतावनी समेत दिएपछि कम्पनीहरू झस्किएपनि । परिणाम स्वरूप असारको तेस्रो सातादेखि बीमा क्षेत्रमा मर्जर सम्झौताको लहर देखिएको छ । अहिले बीमा कम्पनीका सञ्चालक तथा सीईओहरू मर्जरको छलफलमा व्यस्त छन् । चालु आर्थिक वर्षको क्लोजिङको चटारोसँगै सीईओहरू मर्जर तथा एक्विसिजनको विषयलाई पनि प्राथमिकताका दिएर काम गरिहरेका छन् । बीमा कम्पनीहरूबीच लामो समयदेखि हुन नसकेको मर्जर प्रक्रियामा कसरी एक्कासी तरंग आयो ? अध्यक्ष सिलवाल हाँस्दै भन्छन्, ‘हामी नियामक हो, नियामकले सबैको गुनासो सुन्नु पर्ने हुन्छ तर, निर्णय बजारको डिमाण्ड अनुसारको गर्नु पर्ने हुन्छ । त्यसका लागि अडान अतिआवश्यक हो ।’ उनले आफुले पुँजी वृद्धिको अडान र असार मसान्तसम्म मात्रै छुट सुविधा तोकेकोले अधिकांश कम्पनीहरू मर्जर सम्झौता गर्न बाध्य भएको बताए । उनका अनुसार पुँजी वृद्धि अहिलेको बजारको माग हो । दायित्वको बढ्दो ट्रेण्डकै कारण पुँजी पनि बढ्नु पर्ने आवश्यकताका साथ नीति ल्याएको र कम्पनीहरूले पनि त्यसमा साथ दिइरहेको उनको भनाइ छ । ‘संख्यात्मक रूपमा कम्पनी धेरै भए, दायित्व बढ्दै गयो र पुँजी यथावथ रह्यो, पाँच वर्षअघिको पुँजीलाई आजको बजारसँग तुलना गर्न मिल्दैन, त्यसैले पनि हामीले आगामी चैत मसान्तसम्म पुँजी वृद्धि गरिसक्नु पर्ने योजना ल्याऔं, धेरै कमपनीहरुले पुँजीवृद्धिका लागि मर्जरमा जानु नै उत्तम विकल्प रहेको योजना पनि पेश गरे, उनीहरूको राय अनुसार नै अहिले कम्पनीहरू धमाधम मर्जर सम्झौता गरिरहेका छन्, बीमा समिति यसमा खुसी छ,’ उनले भने । उनका अनुसार चैत मसान्तपछि पुँजी नपुर्याउने कम्पनीलाई कारवाही गर्ने चेतावनीपछि झन कम्पनीहरू मर्जरमा जान बाध्य भएका हुन् । उनले बीमा समितिबाट मर्जरमा गर्न सकिने सक्दो सहयोग पनि समितिबाट भइरहेको धारणा राखे । उनले कम्पनीलाई सैद्धान्तिक सहमति पनि एकदिनमै दिने काम भइरहेको जानकारी गराए । ‘ कम्पनीहरूबीचको मर्जर सम्झौताले हामी खुसी छौं, नीतिगत सफलता भने एकिकृत कारोबारपछि मात्रै देखिन्छ, सम्झौतापछि पनि धेरै काम गर्नु पर्छ, कर्मचारीको समायोजनको विषय पनि बाँकी नै छ, बीचमा धेरै हडल्सहरु पनि आउँछन्,ती हडल्सहरु सरल तरिकाले समाधान गरेर मर्जर सफल पार्नु पर्छ, त्यसका लागि समितिबाट हुन सक्नै साथ सहयोग गर्न म तयार छु,’ अध्यक्ष सिलवालले भने ।
बीमाका शक्तिशाली सीईओ
काठमाडौं । दिनमै तीन जोडी बीमा कम्पनीहरुले मर्जरमा जाने सम्झौता गरे । यो साता मात्र सिद्धार्थ इन्स्योरेन्स र प्रिमियर इन्स्योरेन्स, सानिमा लाइफ र रिलाइन्स लाइफ इन्स्योरेन्स, सानिमा जनरल र जनरल इन्स्योरेन्स, सगरमाथा र लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्स, प्रभु लाइफ र महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीबीच मर्जर सम्झौता भयो । यसअघि प्राइम लाइफ इन्स्योरेन्स, यूनियन लाइफ र गुराँस लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीबीच मर्जरको सम्झौता भइसकेको छ । त्यस्तै, हिमालयन जनरल इन्स्योरेन्स र एभरेष्ट इन्स्योरेन्सबीच मर्जरको सम्झौता भएको थियो । यी दुई कम्पनीबीच मर्जर प्रक्रिया सकिएको छ । असार मसान्त सकिन एक दिन र दुई रात पुरै बाँकी छ । यस अवधिमा कुन कुन बीमा कम्पनीबीच मर्जरको सम्झौता हुने हो ? त्यो अनुमान गर्न कठिन छ । नियामक बीमा समितिले मर्जरको सुविधा पाउनको लागि असार मसान्तसम्म सैद्धान्तिक सहमतिको सम्झौता गर्नु पर्ने निर्देशन दिएको थियो । मर्जरमा जाने केही कम्पनीको मोडालिटी प्रष्ट छ भने केहीको अस्पष्ट छ । विविध असहमतिलाई पछि सहमति गरौंला भनेर सैद्धान्तिक सहमति मात्र गर्ने कम्पनीहरुको मर्ज भाँडिन पनि सक्छ । एनसीसी बैंकमा मर्ज नहुने भनेर कुमारी बैंकको विशेष साधारणसभाले गरेको निर्णय, इन्भेष्टमेन्ट बैंकसँग मर्ज नहुने भनेर हिमालयन बैंकको विशेष साधारणसभाले गरेको निर्णय झै कुनै पनि बीमा कम्पनीले मर्जमा नजाने भनेर निर्णय गरे भने नियामकको पनि केही लाग्दैन, अदालतले पनि केही गर्न सक्दैन । हिमालयन जनरल इन्स्योरेन्स र एभरेष्ट इन्स्योरेन्सबीचको एकिकृत कारोबार साउन १ गतेदेखि हुँदैछ । मर्जपछि कम्पनीको नाम हिमालयन एभेरेष्ट जनरल इन्स्योरेन्स राखिएको छ । कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) विजय बहादुर शाह बन्दै छन् । एभरेष्ट इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कमल गौतमलाई मर्जसँगै विदा गरिदैछ । ८ वर्ष एजएलजी इन्स्योरेन्समा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भएको शाह नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनीमा ४ वर्ष प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भएर काम गरे । हिमालयन जनरल इन्स्योरेन्समा गत फागुनदेखि उनी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत छन् । नेपाल बिमक संघको अध्यक्ष भइसकेका शाहले विकासशील देशहरुको बीमा कम्पनी तथा नियामकहरुको संस्था एआईआरडीसीको समेत अध्यक्षको भूमिका समेत निर्वाह गरिसकेका छन् । बीमा क्षेत्रमा अबको ८ वर्ष उनी प्रभावशाली सीईओको रुपमा रहि रहनेछन् । बीमा क्षेत्रमा बलियो उपस्थिति जनाउँदै हाइट गेन गरिरहेका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमध्ये एक हुन् चंकी कुँवर क्षेत्री । सगरमाथा इन्स्योरेन्सको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पदमा दोस्रो कार्यकालको जिम्मेवारी समालिरहेका क्षेत्री नेपाल बीमक संघको अध्यक्ष पनि हुन् । मनमा लागेको कुरा समकक्षी, कम्पनीको सञ्चालक, नियामक जो कोहीसँग पनि खुलेर राख्ने सीईओ छवि बनेको छ उनको । मर्जपछि बन्ने सगरमाथा लुम्बिनी जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनीमा अब ८ वर्ष प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बन्न उनलाई मार्ग प्रशस्त भएको छ । मर्ज भएको थिएन भने उनी चालु कार्यकाल सकिएपछि सगरमाथाबाट विदा हुने थिए । प्रभु लाइफ र महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्स मर्ज भई बन्न लागेको प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सको प्रमुख कार्यकारी अधिृकत रमेश कुमार भट्टराई रहने छन् । हाल महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्समा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रहेका भट्टराई विगत २७ वर्षदेखि विभिन्न कम्पनीको सीईओ रहँदै आएका छन् । महालक्ष्मी फाइनान्स, नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स, एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स, महालक्ष्मी विकास बैंक हुँदै महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सको सीईओ बनेको भट्टराई मर्जपछि बन्ने नयाँ कम्पनीमा पनि आफ्नो निरन्तरता जारी राख्न सफल भएका छन् । सानिमा जनरल र जनरल इन्स्योरेन्सबीच मर्जपछि बन्ने सानिमा जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुद्युम्न उपाध्याय बन्दैछन् । सानिमा जनरल इन्स्योरेन्स संस्थापनको मस्यौदाकार नै हुन् उनी । प्रिमियर इन्स्योरेन्समा ८ वर्ष प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भई अवकाश पाएका उपाध्यायले विगत दुई वर्षदेखि सानिमाको नेतृत्व गर्दै आएका छन् । लो प्रोफाइलमा बसेर प्रुडेन्ट विजनेश अभ्यास गर्ने छवि बनाएको उपाध्याय बीमा क्षेत्रमा अब ८ वर्ष निरन्तर रहने निश्चित भएको छ । पेशाकर्मीहरुको लागि कुनै पनि कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुनु पैसा, पावर, प्रख्याती सबै हिसावले उच्चतम विन्दु हो । दुई कम्पनी मर्ज हुँदा अरु कर्मचारीले त्याग गर्नुपर्ने बाध्यता हुँदैन । तर प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा एक जनाले छोड्नै पर्छ । यस्तो बाध्यात्मक अवस्थामा मर्जपछिको कम्पनीमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुनु जो कोहीको शक्ति परिक्षण हुनु पनि हो । सिद्धार्थ इन्स्योरेन्समा दोस्रो कार्यकाल प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको भूमिकामा रहेका विरेन्द्र बैद्यवार सिद्धार्थ इन्स्योरेन्स र प्रिमियर इन्स्योरेन्स मर्जपछि बन्ने कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बन्दैछन् । छोटो अवधिमा कम्पनीलाई माथि पुर्याउने सीईओको रुपमा उनलाई बजारले लिने गरेको छ । व्यापार विस्तार, जोखिम विश्लेषण र सुशासनलाई सन्तुलित बनाएर अगाडि बढेकाले उनलाई प्रवद्र्धकले रुचाएका छन् । सानिमा लाइफ र रिलाइन्स लाइफ इन्स्योरेन्स मर्ज भएर बन्ने कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको भूमिका राकेश पोखरेलले पाउँदैछन् । उनी हाल रिलाइन्स लाइफ इन्स्योरेन्समा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत छन् । प्राइम लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीमा डीजीएम, आईएमई लाइफ इन्स्योरेन्समा जीएमको भूमिका निर्वाह गरेको पोखरेल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट पनि हुन् । रिलाइन्समा करिव ७ महिना मात्र सीईओको भूमिका निभाएका युवा सीईओ पोखरेल छोटो समयमा नै प्रभावशाली सीईओको रुपमा उदाएका छन् । प्राइम लाइफ इन्स्योरेन्स, गुराँस लाइफ र यूनियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीबीच मर्जपछि को प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बन्ने भन्ने स्पष्ट भएको छैन । तर प्राइम लाइफ इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मनोज कुमार भट्टराईको कार्यकाल यहि असार मसान्तमा सकिएको छ । तसर्थ गुराँस लाइफ र यूनियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत मध्ये सिनियर भएकाेले मनोज कुमार लाल कर्ण नै नयाँ कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुने सम्भावना छ । पेशाकर्मीहरुको लागि कुनै पनि कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुनु पैसा, पावर, प्रख्याती सबै हिसावले उच्चतम विन्दु हो । दुई कम्पनी मर्ज हुँदा अरु कर्मचारीले त्याग गर्नुपर्ने बाध्यता हुँदैन । तर प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा एक जनाले छोड्नै पर्छ । यस्तो बाध्यात्मक अवस्थामा मर्जपछिको कम्पनीमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुनु जो कोहीको शक्ति परिक्षण हुनु पनि हो ।
नेप्सेले रोकिदियो प्रभु लाइफको सेयर कारोबार
काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्स्चेञ्ज (नेप्से) ले प्रभु लाइफ इन्स्योरेन्सको सेयर कारोबार रोक्का गरेको छ । कम्पनी मर्जरमा जाने भएसँगै नेप्सेले असार ३१ गतेदेखि दोश्रो बजारको कारोबार रोकिदिएको हो । प्रभु लाइफ महालक्ष्मी लाइफसँगै मर्जरमा जान लागेको हो । सो सम्बन्धमा दुबै कम्पनीले असार ३० गते प्रारम्भिक समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरिसकेका छन् । यससँगै उक्त मर्जर प्रकृया सम्पन्न नभएसम्म दोश्रो बजारमा कम्पनीको सेयर कारोबार हुँदैन ।
