वायु प्रदूषण बढेपछि स्वास्थ्य मन्त्रालयको चेतावनी : अत्यावश्यक कामबाहेक बाहिर ननिस्कनुस्
काठमाडौं । पछिल्लो समय काठमाडौं उपत्यकासहित देशका प्रमुख शहरहरूमा वायु प्रदुषण अत्यधिक बढेसँगै स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले आम नागरिकलाई विशेष शतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । मन्त्रालयले वायु प्रदुषणका कारण मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्नसक्ने भन्दै अत्यावश्यक कामबाहेक घरबाहिर ननिस्कन अपिल गरेको हो । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. प्रकाश बुढाथोकीकाअनुसार काठमाडौं, पोखरा, विराटनगरलगायत तराईका विभिन्न क्षेत्रको हावामा हानिकारक पर्टिकुलेट म्याटर (पीएम २.५) को मात्रा निकै बढेको छ । श्वासप्रश्वास र छालाको माध्यमबाट शरीरभित्र पस्ने यी सुक्ष्म र हानिकारक कणहरूले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम निम्त्याउने उनले बताए । प्रदुषणबाट ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला, ५ वर्षमुनिका बालबालिका र दीर्घरोगीहरू उच्च जोखिममा रहेकाले उनीहरूले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने मन्त्रालयले जनाएको छ । ‘यसले सामान्य आँखा दुख्ने, पाक्ने र दृष्टिमै नोक्शान पुर्याउनेदेखि लिएर मुटु, मिर्गौला, श्वासप्रश्वाससम्बन्धी गम्भीर रोग र क्यान्सरसमेत गराउन सक्छ,' प्रवक्ता डा. बुढाथोकीले भने । बिहान र बेलुका बाहिर ननिस्कन सुझाव प्रदुषणबाट बच्न मन्त्रालयले विशेषगरी बिहान र बेलुकाको समयमा घरबाहिर ननिस्कन सुझाव दिएको छ । बिहान र साँझको समयमा हानिकारक किटाणु र कणहरू वायुमण्डलको तल्लो तहमा जम्मा हुने भएकाले उक्त समयमा मर्निङ वाक वा इभिनिङ वाकमा ननिस्कन आग्रह गरिएको छ । बाहिर निस्कनै पर्ने अवस्थामा अनिवार्य रूपमा मास्कको प्रयोग गर्न, आँखा जोगाउन चस्मा वा लगाउन र छालालाई प्रदुषणबाट बचाउन पूरै शरीर छोपिने गरी कपडा तथा टोपी लगाउन मन्त्रालयले सुझाएको छ । अन्य मन्त्रालयसँग समन्वय गर्दै स्वास्थ्य मन्त्रालय वायु प्रदुषण न्युनिकरणका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयले अन्य सरोकारवाला मन्त्रालयहरूसँग पनि समन्वय र पैरवी गरिरहेको जनाएको छ । प्रवक्ता बुढाथोकीकाअनुसार उद्योग, भौतिक पूर्वाधार, कृषि तथा वन र वातावरण मन्त्रालयसँग प्रदुषण कम गर्ने विषयमा निरन्तर छलफल भइरहेको छ । सवारी साधनको धुवाँ, कलकारखाना, कृषिमा विषादीको प्रयोग, जथाभावी फोहोर र प्लास्टिक जलाउने कार्य तथा वन डढेलो नियन्त्रण नभएसम्म प्रदूषण निर्मूल नहुने भन्दै मन्त्रालयले यस्ता कार्य रोक्न सबै पक्षलाई जिम्मेवार बन्न आग्रह गरेको छ । तत्कालका लागि भने प्रदुषणको प्रत्यक्ष असरबाट बच्न शरीरलाई सुरक्षित राख्नु नै उत्तम विकल्प भएको मन्त्रालयको भनाइ छ ।
दुर्गा प्रसाईंको बी एण्ड सी मेडिकल कलेजको ऋण ४ अर्ब नाघ्यो, आम्दानी १.३९ अर्ब रुपैयाँ
काठमाडौं । विवादित मेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईंको झापास्थित बी एण्ड सी मेडिकल कलेज टिचिङ हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टरले सन् २०२५ मा एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । कम्पनीका अनुसार सन् २०२५ मा मेडिकल कलेजको कुल सञ्चालन आम्दानी १ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४४.३४ प्रतिशत अर्थात् ४२ करोड ७० लाख रुपैयाँले बढी हो । सन् २०२४ मा कम्पनीको आम्दानी ९६ करोड ३० लाख रुपैयाँ रहेको थियो । कम्पनीका अनुसार बिरामी भर्ना र बाह्य सेवाको संख्या बढ्नुका साथै मेडिकल कलेज सञ्चालन सुरु भएपछि थप आम्दानीको स्रोत सिर्जना भएको छ । यद्यपि सञ्चालन लागत बढेकाले नाफा मार्जिन भने केही घटेको छ । सन् २०२५ मा कम्पनीको नाफा मार्जिन करिब २३ प्रतिशतमा सीमित भएको छ, जुन अघिल्लो वर्ष २६ प्रतिशत थियो । यसअघि बी एण्ड सी मेडिकलले सन् २०२३ मा ८१ करोड ५० लाख रुपैयाँ तथा सन् २०२२ मा १ अर्ब १९ करोड ६० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । त्यसैगरी सन् २०२१ मा ८१ करोड ४० लाख रुपैयाँ र सन् २०२० मा ५३ करोड ९० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको तथ्यांक छ । सन् २०११ मा स्थापना भएको बी एण्ड सी मेडिकल कलेज टिचिङ हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टरले पूर्वी नेपालमा स्वास्थ्य सेवा तथा चिकित्सा शिक्षा क्षेत्रमा सेवा दिँदै आएको छ । झापामा रहेको यस संस्थाले विभिन्न विशेषज्ञ सेवा र अत्याधुनिक निदान (डायग्नोस्टिक) सुविधासहित स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्दै आएको छ । अस्पतालले बिरामीलाई उपचार सेवा उपलब्ध गराउनुका साथै चिकित्साशास्त्र सम्बन्धी शैक्षिक कार्यक्रम पनि सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ । आधुनिक उपकरणसहितको परीक्षण सुविधा तथा अनुसन्धान गतिविधिमार्फत पूर्वी नेपालका नागरिकलाई सहज स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने लक्ष्य संस्थाले राखेको छ । बी एण्ड सी मेडिकल कलेजले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट लिएको कुल ऋण ४ अर्ब ४ करोड ७६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्ष यस्तो ऋण ३ अर्ब ३५ करोड ९१ लाख रुपैयाँ थियो । कम्पनीका अनुसार कुल ऋणमध्ये ३ अर्ब ९४ करोड ७६ लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन ऋण रहेको छ भने १० करोड रुपैयाँ अल्पकालीन ऋण रहेको छ । एक दशकभन्दा बढी समयदेखि स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा सक्रिय यस अस्पतालको व्यवस्थापन चार सदस्यीय सञ्चालक समितिले सम्हाल्दै आएको छ । अस्पतालका अध्यक्ष डा. रामबाबु गिरी रहेका छन् । साथै उनको संलग्नता सुनसरीको इनरुवामा रहेको सुपर स्पेसालिटी अस्पतालमा पनि रहेको छ । यस्तै, अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक दुर्गा प्रसाईं रहेका छन् । उनी पूर्वाञ्चल क्यान्सर अस्पतालका प्रवर्द्धक समेत हुन् । यस्तै, सञ्चालक समितिमा इन्दिरा गिरी र डा. निराजन प्रसाईं रहेका छन् ।
काठमाडौंमा प्रदूषण बढ्यो
काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाको वायु प्रदूषण बढ्न थालेको छ । पछिल्ला केही दिनयता मौसम धुम्मिदै जाँदा वायु प्रदूषण पनि बढ्न थालको हो । वातावरण विभागका महानिर्देशक ज्ञानराज सुवेदीले लामो समयसम्म वर्षा नहुनु, हावा नचल्नुलगायत कारणले मौसम धुम्मिएको बताउँदै यसले प्रदूषण बढाउन मद्दत गरेको उल्लेख गरे । 'लामो समयदेखि वर्षा हुन सकेको छैन, हावा पनि चलेको छैन । त्यसैले केही दिनयता मौसम धुम्मिएको छ', उनले भने, 'गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष प्रदूषण केही कम छ । वन डढेलो नलागेसम्म प्रदूषण अत्यधिक रूपमा भने बढ्ने छैन ।' एयर क्वालिटी इन्डेक्स (एक्यूआई) अनुसार आज मध्याह्नसम्म काठमाडौं उपत्यकाको वायु गुणस्तर सूचकाङ्क १८६ पुगेको छ । यससँगै काठमाडौं विश्वको चौथो प्रदूषित सहरका रूपमा सूचीकृत भएको वातावरणविद् भूषण तुलाधारले जानकारी दिए । प्रदूषण नियन्त्रणका लागि समयमा पूर्वतयारी आवश्यक पर्ने बताउँदै उनले घरबाट निस्कने फोहरको उचित व्यवस्थापन, डढेलो नियन्त्रण, सवारीसाधनको धुँवा परीक्षण, मापदण्डको कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्न सके प्रदूषण नियन्त्रणमा मद्दत पुग्ने धारणा राखे । एक्यूआईको मापदण्डअनुसार शून्यदेखि ५० सम्म ‘राम्रो’ मानिन्छ भने ५१ देखि १०० सम्म ‘सचेत रहनुपर्ने’ श्रेणीमा पर्दछ । त्यस्तै, १०१ देखि १५० ‘अस्वस्थ’ मानिन्छ, जसले विशेषगरी श्वासप्रश्वास तथा मुटु रोगीलाई असर गर्ने भएकाले सचेतना अपनाउन विभागका महानिर्देशक सुवेदीले आग्रह गरे । उनका अनुसार १५१ देखि २०० ‘सबैका लागि अस्वस्थ’, २०१ देखि ३०० ‘धेरै अस्वस्थ’ र ३०० भन्दा माथि ‘अत्यन्त खतरनाक’ मानिन्छ ।
