जेठभर आन्दोलन गर्ने तयारीमा सेयर बजारका लगानीकर्ता, सबैभन्दा पहिला धितोपत्र बोर्ड जाने
काठमाडौं । पुँजी बजारका लगानीकर्ताहरुले यो महिनाभर आन्दोलन गर्ने भएका छन् । उनीहरुले पुँजी बजार सुधारका लागि भन्दै जेठ २३ गतेदेखि जेठ २९ गतेसम्म विभिन्न दवावमूलक कार्यक्रम गर्न लागेका हुन् । लगानीकर्ता तिलक कोइरालाको संयोजकत्वमा गठन भएको २५ सदस्यीय संघर्ष समितिले उक्त कार्यक्रम घोषणा गरेका हुन् । उनीहरुले जेठ २३ गते नेपाल धितोपत्र बोर्डमा कालोपट्टीसहित प्रदर्शन गर्ने भएका छन् । उक्त प्रदर्शन सोमबार बिहान १०ः३० बजेदेखि हुने लगानीकर्ता कोइरालाले बताए । त्यसपछि जेठ २४ गते अर्थमन्त्रालय जाने, २५ गते प्रधानमन्त्रीलाई भेट्ने, २६ गते राजनीतिक पार्टीहरुसँग छलफल गर्ने, २७ गते माईतीघर मण्डलादेखि बानेश्वरसम्म कालो ब्यानरसहित जुलुस गर्ने र २९ गते पुँजी बजारका बिज्ञहरुसहित बृहत छलफल गर्ने कार्यक्रम सार्वजनिक गरेका छन् । त्यस्तै, सरकारले साढे तीन वर्षअघि नै गरिसक्छु भनेका कामहरु नहुँदा पुँजी बजारमा गम्भीर संकट आएको भन्दै लगानीकर्ता कोइरालाले आमरण अनसन बस्ने घोषणा गरेका छन् । १९ बुँदे मागसहित कोइराला असार १ गतेदेखि आमरण अनशन बस्न लागेका हुन् । त्यसैले सो अनशनअघि लगानीकर्ताहरुले शान्तिपूर्ण कार्यक्रम घोषणा गरेका हुन् । गत जेठ २१ गते काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा भएको एक सय जनाभन्दा बढी लगानीकर्ताहरुको भेलाले तिलक कोइरालाको संयोजकत्वमा संघर्ष समिति गठन गरेको हो । जसमा पवित्रा ज्ञवाली, रमेश ढकाल, गोपाल स्वामी, एसपी चौलागाँई, नानीबाबु खरेल, पूरुषोत्तम कडेल, एलपी साह, संजय थापा, देवबहादुर कार्की, लक्ष्मण बञ्जारा, सुमन भण्डारी, विनोद कार्की, पिताम्बर फूलेल, राजु ओझा, माधवप्रसाद गौतम, सुन्दर श्रेष्ठ, पुरुषोत्तम सापकोटा, गणेश उप्रेति, सुकदेव भण्डारी, कमल पंथी, सुदर्शन पाठक, पासाड. शेर्पा, मुरारी सिटौला, विदुर थापा र प्रल्हाद वस्ति सदस्य छन् । भेलाले पवित्रा ज्ञवालीलाई आर्थिक संंकलन संयोजकको जिम्मेवारी दिँदै २७ हजार रुपैयाँ कार्यक्रमका लागि सहयोग संकलन गरेको छ । यस्ता छन् लगानीकर्ता कोइरालाका १९ बुँदे माग : विगतको एमाले सरकारले साढे तीन बर्ष अघि नै र वर्तमान अर्थमन्त्रीले दुई महिना अघि नै गरिसक्छु भनेका ५८ बुँदेका बाँकी काम तत्काल पुरा हुनैपर्ने । बाणिज्य बैंकका सहायक कम्पनी र अन्य संंस्थागत पब्लिक कम्पनीहरुलाई एक अर्ब चुक्ता पूँजी कायम गरी तत्काल बोकर लाईसेन्स वितरण गर्नुपर्ने। कमिशन ब्रोकर र फुल ब्रोकरहरुको बर्गीकरण गरी बर्तमान ब्रोकरहरुको चुक्ता पुँजी बृद्धि गर्न लगाई दुई बर्षभित्र कमिशन ब्रोकरको ५० करोड र फूल ब्रोकरको एक अर्ब पुर्याउनुपर्ने । ब्रोकरहरुको शाखा बिस्तार र उनीहरुले निर्माण गरेको टीएमएस् संचालनका लागि तत्काल स्वीकृति दिनुुपर्ने । गैर आवासीय नेपालीहरुलाई तत्काल पूँजी बजारमा लगानी गर्न स्वीकृति दिनुपर्ने । सरकारका मन्त्री, राजनीतिक दलका नेता र सार्वजनिक ओहदामा रहेकाहरुले सेयर बजारबारे सकारात्मक वा नकारात्मक अभिब्यक्ति दिनमा बन्देज लगाउनुपर्ने । नेप्सेमा रहेको सरकारी स्वामित्व तत्काल विनिबेश गरी रणनीतिक साझेदार ल्याउने र संस्थागत सुदृढीकरण गर्नुपर्ने । सूचीकृत साना कम्पनीहरुका लागि एसएमई प्लेटफर्म तत्काल ब्यवस्था गरी साना र नयाँ कम्पनीहरुको हकमा सर्किट ब्रेकर प्रणालीमा परिवर्तन गर्नुपर्ने, निफ्रा, बाणिज्य बैंकहरुलाई खुला छाड्नुपर्ने । ब्रोकर कमिशनको माथिल्लो विन्दु यथावत राखी तल्लोविन्दु खुला छाडेर प्रतिस्पर्धात्मक कमिशन दर तय गर्नुपर्ने र सेयर कारोबारमा लाग्दै आएका अन्य शुल्कहरु घटाउनुपर्ने । दीर्घकालीन लगानीकर्ताका लागि ३ प्रतिशत मात्र पूँजीगत लाभकर लाग्ने गरी घटाउनुपर्ने । बैंक खाता, हितग्राही खाता र कारोबार खाता पूर्ण रुपमा अन्तर आबद्ध गरी लगानीकर्ता स्वयंले पासवर्ड र युजरआईडी प्रयोग गरी बिक्री गरेको सेयरको स्वतस् इडिआईएस हुनुपर्ने ब्यवस्था गर्नुपर्ने । सेयर खरिद गर्दा बैंक खाता र ब्रोकर मार्जिनको विकल्प खडा गरी बैंकको विकल्प प्रयोग गरी खरिद गरेको अबस्थामा स्वतस् रकम रोक्का भई राफसाफको बेलामा स्वचालित रुपमा ब्रोकरको खातामा रकम तानिने हुनुपर्ने । सीडीएससीमार्फत सेयर खरिद बिक्रीको राफसाफ भएकै दिन लगानीकर्ताको खातामा पैसा र सेयर जानुपर्ने र करकट्टीको हिसाब पनि प्यान नम्बर लिएका लगानीकर्ताकै नामबाट कर कार्यालयको खातामा सिधै जम्मा हुनुपर्ने । सेयर बजारमा डेरिभेटिभ्स, फ्युचर, अप्सन, इृन्ट्रा डे जस्ता अत्याधुनिक उपकरणहरु प्रयोगमा ल्याउनुपर्ने । बीमा कम्पनी, निफ्रा, बिकास बैंक र फाईनान्स, कर्मचारी संचय कोष, सामाजिक सुरक्षा कोष लगायतलाई आफ्नो ७० प्रतिशत लगानीमा सहायक कम्पनीमार्फत म्युचुअल फण्ड संचालन गर्न बाध्यात्मक ब्यवस्था गर्नुपर्ने र गैरआवासीय नेपालीहरुले पहिलो बर्ष म्युचुअल फण्डमा मात्र लगानी गर्न पाउने ब्यवस्था गर्ने । राष्ट्र बैंकले तत्काल १० अर्बको कोष खडा गरी ब्रोकरहरुमार्फत मार्जिन ट्रेडिङ्ग ब्यवस्था प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्ने । नेपाल धितोपत्र बोर्डबाट स्वीकृति प्राप्त बिज्ञले मात्र सेयर बजारको अबस्था, कम्पनीको अबस्था, सेयर मूल्य र नेप्से सूचक जस्ता संबेदनशील बिषयमा बिश्लेषणहरु सार्वजनिक गर्न पाउने ब्यवस्था कडाईका साथ लागु गर्ने । मर्जरमा जाने कम्पनीहरुको मर्जर सम्झौता हुँदा नै स्वाप रेसियो तय गरी बढीमा एक सातामा समायोजनसहित सेयर कारोबार खोल्नुपर्ने । १२ करोडभन्दा बढी सेयर धितो कर्जा लिएर म्याद सकिन लागेका वा सकिएका ऋणीहरुको सवालमा असार मसान्तसम्ममा कर्जाको साँवा ब्याज असुलीको समय दिनुपर्ने । पूँजी बजार र सेयरको मूल्यलाई प्रभाव पार्ने सम्बन्धी नीति नियम लागु गर्दा लगानीकर्ताले पूर्व तयारी गर्न सक्ने गरी कम्तिमा ६ महिनाको अवधि दिने गरी मात्र ल्याउनुपर्ने ।
गत सातामा नेप्से १४५.०८ अंकले गिरावट
काठमाडौं । शेयर बजार मापक नेप्से परिसूचक पछिल्लो एक सातामा उच्च अंकले गिरावट आएको छ । साताको पाँच दिन भएको कारोवारमा नेप्से १४५.०८ अंक घटेको छ । गत साताको अन्तिम कारोबार दिन शुक्रवार २२२३.७८ बिन्दुमा रहेको नेप्से यो साताको अन्तिम कारोवार शुक्रवारसम्म १४५.०८ अंकले घटेर २०७८.७० बिन्दुमा झरेको छ । शेयर बजार लोमो समयदेखि निरन्तर रुपमा गिरावट हुँदै आएको छ । बजारमा आएको निरन्तर गिरावटका कारण १० महिना अघि ३२ अंक नजिक पुगेको नेप्से इन्डेक्स करिव ११२० अंकले गिरावट आएर २०७८.७० अंकको बिन्दुमा झरेको छ । चालु आर्थिक वर्षको शुरुवातसँगै बैंकिङ प्रणालीमा आएको लगानी योग्य रकम (तरलता) को अभाव तथा नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिले शेयर धितो कर्जामा लगाएको ४, १२ करोडको नीतिका कारण शेयर बजार घट्दै गएको छ । लगानी कर्ताहरुले आन्दोलनदेखि ४/१२ करोडको व्यवस्थालाई संशोधन गर्न बारम्बार अर्थमन्त्री तथा राष्ट्र बैंकसँग माग गर्दै आएका छन्। आगामी आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेटमा ४/१२ नीति हटाउन माग गरे पनि सरकारले शेयर लगानी कर्ताको माग सुनुवाइ भएको देखिएको छैन । सरकारले आगामी आर्थिक वर्षको बजेट ल्याएपछि शेयर बजारमा सुधार आउने लगानीकर्ताको अपेक्षा थियो । तर, सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि ल्याएको बजेट शेयर बजार मैत्री नदेखिएसँगै बजार भारी अंकले घट्दै गएको छ । सातामा पाँच दिन भएको कारोवारमा पाँचै दिन नेप्सेमा गिरावट आएको छ । जेठ १५ गते अर्थमन्त्रीले संसदमा प्रश्तुत गरेको आगामी आर्थिक वर्षको बजेटपछि अर्थात् साताको पहिलो कोरोवारका दिन सोमवार नेप्से परिसूचक ४५.०९ अंक घटेर २१७८.६९ बिन्दुमा झरेको थियो । उक्त दिन कारोबारमा आएका २२७ कम्पनीको ३ लाख ५६ हजार कित्ता शेयर १ अर्ब ३३ करोड ८८ लाख ५६ हजार रुपैयाँ बराबरको खरिदबिक्री भएको थियो । त्यस्तै, साताको दोस्रो कारोबार दिन मंगलबार नेप्से परिसूचक ३५.५३ अंक घटेर २१३७.९२ बिन्दुमा झरेको थियो । मंगलबार नेप्सेसँगै कारोबार रकममा पनि सामान्य गिरावट आएको थियो । मंगलवार कारोवारमा आएका २२९ कम्पनीको लाख ६९ हजार कित्ता शेयर १ अर्ब ३१ करोड ७६ लाख रुपैयाँ बराबरको ३७ खरिदबिक्री भएको थियो । बुधबार पनि नेप्से परिसूचक र कारोबार रकम दुवै घटेको थियो । बुधबार कारोबारमा आएका २२७ कम्पनीको ३० लाख २० हजार कित्ता शेयर १ अर्ब ७ करोड ८५ लाख रुपैयाँ बराबरको खरिदबिक्री भएको थियो । त्यस्तै, बिहीबार शेयर बजार मापन गर्ने सूचक १८.२६ अंकले घटेर परिसूचक २११२.४७ बिन्दु झरेको थियो । बिहीबार कारोबारमा आएका २२७ कम्पनीको ३५ लाख ६६ हजार ८१९ कित्ता सेयर १ अर्ब १६ करोड १५ लाख १४ हजार १६८ रुपैयाँको सेयर किनबेच भएको थियो । साताको अन्तिम कारोबार दिन नेप्से ३३.७६ अंक घटेर २०७८.७० बिन्दुमा झरेको छ। शुक्रवार कारोबारमा आएका २२६ कम्पनीको ३८ लाख ४८ हजार कित्ता शेयर १ अर्ब ३० करोड ७३ लाख रुपैयाँ बराबरको खरिदबिक्री भएको छ । त्यस्तै, नेप्से परिसूचकमा उच्च अंकले गिरावट आउँदा सातामा नेप्सेको कुल बजार पुँजीकरण २ खर्बभन्दा बढी घटेको छ । गत साताको अन्तिम कारोबार दिन ३१ खर्ब ६६ अर्ब रुपैयाँ रहेको नेप्सेको यस्तो पुँजीकरण घटेर २९ खर्ब ५९ अर्बमा सिमित भएको छ ।
धमाधम आईपीओ आउँदै, जेठमा मात्रै पाँच कम्पनीले पाए स्वीकृति (कुनले कति ?)
काठमाडौं । प्राथमिक बजारमा अब धमाधम आईपीओ निष्काशन हुने भएको छ । नेपाल धितोपत्र बोर्डले एक पछि अर्को कम्पनीलाई धमाधम स्वीकृति दिएसँगै उनीहरुलाई सेयर निष्काशन तथा बिक्री गर्न बाटो खुला भएको हो । बोर्डले एक महिनामा मात्रै ५ वटा कम्पनीलाई आईपीओको अनुमति दिएको छ । जसमा एक लघुवित्त रहेको छ भने बाँकी सबै हाइड्रो पावर कम्पनीहरु रहेका छन् । यो जेठ महिना (१० गतेदेखि १८ गतेसम्म) मा मात्रै आदर्श लघुवित्त वित्तीय संस्था, राप्ती हाइड्रो एण्ड जनरल कन्स्ट्रक्सन, श्वेतगंगा हाइड्रोपावर एण्ड कन्स्ट्रक्सन, सयपत्री हाइड्रो पावर र मन्दकिनी हाइड्रोपावरले आईपीओ स्वीकृति पाएका हुन् । यससँगै उनीहरुलाई प्राथमिक बजारमा सेयर बिक्री गर्न बाटो खुला भएको छ । स्वीकृति पाएका यी कम्पनीले कूल ६० करोड ७० लाख ७७ हजार रुपैयाँ बराबरको आईपीओ जारी गर्ने छन् । जसमध्ये सबैभन्दा बढी श्वेतगंगा हाइड्रोले जारी गर्ने छ । कम्पनीले अंकित मूल्य एक सय रुपैयाँ दरका ३९ लाख ८२ हजार ५०० कित्ता सेयर अर्थात ३९ करोड ८२ लाख ५० हजार रुपैयाँ बराबरको सेयर जारी गर्न अनुमति पाएको हो । उक्त सेयर निष्काशन गर्न श्वेतगंगाले सेयर निष्काशन तथा बिक्री प्रबन्धकमा सानिमा क्यापिटललाई नियुक्त गरेको छ । जुन सेयर आयोजना प्रभावितका स्थानिय तथा सर्वसाधारणले भर्न पाउने छन् । त्यस्तै, राप्ती हाइड्रोले २९ करोड ४१ लाख रुपैयाँ बराबरको २९ लाख ४१ हजार ४१० कित्ता सेयर निष्काशन गर्ने छ । उक्त सेयर निष्काशन तथा बिक्री प्रबन्धकमा सिद्धार्थ क्यापिटल रहेको छ । यता मन्दाकिनी हाइड्रोले सेयर निष्काशन गर्न बिओके क्यापिटल मार्केटलाई बिक्री प्रबन्धकमा नियुक्त गरेको छ । जसले १७ करोड ६४ लाख ११ हजार रुपैयाँ बराबरका १७ लाख ६४ हजार ११० कित्ता सेयर निष्काशन गर्न बोर्डको अनुमति पाएको छ । त्यसैगरी, सयपत्री हाइड्रोपावरले ९ करोड रुपैयाँ बराबरको आईपीओ जारी गर्ने छ । बोर्डको अनुमति पाएको कम्पनीले एनआईबीएल एस क्यापिटल मार्फत ९ लाख कित्ता सेयर निष्काशन गर्ने छ । लघुवित्तबाट अनुमति पाएको आदर्श लघुवित्तले पनि अब छिट्टै ६७ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर जारी गर्ने छ । संस्थाले सो बराबरको ६७ हजार कित्ता सेयर जारी गर्न बिओके क्यापिटल मार्केटलाई सेयर निष्काशनकर्तामा नियुक्त गरेको छ । यससँगै, लघुवित्तको सेयर सर्वसाधारणले भर्न पाउने छन् भने बाँकी रहेका हाइड्रोको सेयर सम्बन्धित क्षेत्रका आयोजना प्रभावित बासिन्दालेसहित सर्वसाधारणले भर्न पाउने छन् । त्यस्तै, गत बैशाखमा मात्रै तीन हाइड्रोपावरले आईपीओको स्वीकृति पाएका हुन् । बोर्डले हिमालयन हाइड्रोपावर, अप्पर सोलु हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनी र अप्पर हेवाखोला हाइड्रोपावरलाई २०७९ बैशाखमा आईपीओे निष्काशन गर्नको लागि बाटो खुला गरिदिएको हो । जसमध्ये हिमालयन हाइड्रोले २२ लाख ५० हजार कित्ता, अप्पर सोलु हाइड्रोले ३३ लाख ७ हजार ५०० र अप्पर हेवाखोला हाइड्रोले २० लाख कित्ता सेयर निष्काशन गर्ने अनुमति पाएका हुन् । बोर्डले चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै विभिन्न कम्पनीहरुलाई ५ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ बराबरको आईपीओ निष्काशन गर्न अनुमति दिएको छ । २०७८ साउनदेखि २०७९ जेठ २१ गतेसम्ममा २२ वटा कम्पनीले ५ करोड ५१ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर जारी गर्न अनुमति पाएका हुन् । जसमध्ये अधिकांश कम्पनीले जारी गरिसकेका छन् भने केहीले बिक्री खुला गर्न बाँकी छ ।
