बजार : उद्योग

काठमाडौं । भृकुटीमण्डपमा जारी ‘नेपाल फर्मा एक्स्पो २०२६’ मा स्वदेशी तथा विदेशी कम्पनीहरूले औषधि उत्पादनमा प्रयोग गरिने प्रविधि, कच्चा पदार्थ लगायतका सामग्री प्रदर्शन गरिरहेका छन् । भारत लगायतका बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरू सहभागी भइ विभिन्न सामग्री प्रदर्शन गरिरहेका छन् भने नेपालमा रहेका सप्लायर्स कम्पनीले पनि विभिन्न देशबाट आयात गरेका उपकरणहरू प्रदर्शन गरिरहेका छन् ।   एक्स्पोमा सहभागी नेपाली औषधि उद्योग व्यवसायी, औषधि क्षेत्रमा रुचि राख्नेहरूले औषधि क्षेत्रमा विश्व बजारमा आएका परिवर्तनबारे चासो लिइरहेका छन् । एक्स्पो आयोजना गरिरहेको नेपाल औषधि उत्पादक संघ (एपोन)का महासचिव सन्तोष बरालका अनुसार एक्स्पोमा २ सय स्टल राखिएकोमा १ सय ५३ कम्पनीले सहभागिता जनाएका छन् । जसमा २४ जना नेपाली औषधि उत्पादक कम्पनीहरू छन् ।  सन्तोष बराल । यहाँ नेपाली औषधिले प्रयोग गरिरहेका चिजमात्र प्रदर्शनीमा रहेको नेपाल औषधि उत्पादक संघका महासचिव सन्तोष बरालले बताए । औषधि उद्योगमा प्रयोग हुने नयाँ प्रविधि भनेको मोवाइल जस्तै रहेको उनी बताउँछन् ।  उनी भन्छन्, ‘मोबाइल जसरी अपग्रेड हुँदै जान्छ, त्यस्तै प्रविधि पनि अपग्रेड हुँदै जाने हो । प्रविधिमा ल्याव, मेसिन सबै चिजको स्तर बढेर आउँछ । आज ए छ भने भोलि बी, सी भएर बढ्दै जान्छ । आजको प्रविधि भोलि विकसित भई अझ राम्रो स्तरमा पुग्ने हो ।’  हरेक वर्ष प्रविधिमा फेरबदल भइरहने हुनाले लगानीकर्ताले पनि प्रत्येक वर्ष लगानी गर्दै जानुपर्ने बरालले जानकारी दिए ।  ‘यहाँ आज जुन मेसिन देख्नुभएको छ, अबको चार पाँच वर्षपछि फेरि नयाँ ढाँचामा आउँछ, यसलाई व्यवसायीहरूले प्रयोगमा ल्याउन सक्नुपर्छ,’  उनले भने । कुन कम्पनीले के राखेको छ ? टेक्नोएलमर कम्पनी औषधि उत्पादन गर्दा प्रयोग हुने उपकरण तथा ल्याब इन्स्ट्रुमेन्ट सप्लायर्स गर्ने कम्पनी हो टेक्नोएलमर । यसले विशेषगरी औषधि उद्योग, विश्वविद्यालय र अनुसन्धान प्रयोगशालाका लागि उपकरण र मेसिन आपूर्ति गर्ने काम गर्छ ।  जारी प्रदर्शनीमा विभिन्न देशबाट आयात गरिएका नयाँ प्रविधि राखिएको छ ।    विगतका वर्षजस्तै एक्स्पोमा सहभागिता जनाउँदै आएको यो कम्पनीले विश्वका विभिन्न देशमा बनेका नयाँनयाँ उपकरण प्रदर्शनीमा राखेको टेक्नोएलमर कम्पनी प्राइभेट लिमिटेडका निर्देशक ईश्वर श्रेष्ठले  जानकारी दिए । ‘हामीले औषधि उद्योगलाई आवश्यक पर्ने उपकरण प्रदर्शनी गरिरहेका छौं,’ उनी भन्छन्, हामीले विभिन्न देशबाट प्रविधि आयात गरी नेपाली औषधि उद्योगलाई विक्रीवितरण गर्दे आएका छौं । यो पटक पनि विभिन्न उपकरण प्रदर्शनीमा राखेका छौं, जुन बारेमा नेपाली औषधि उद्योगी व्यवसायीले चासोका साथ हेरिरहेका छन् ।’ ईश्वर श्रेष्ठ । टेक्नोएलमर कम्पनीले राखेका विभिन्न प्रविधिमध्ये एक हो, एचपीएलसी मेसिन । जसले गुणस्तर नियन्त्रण गर्ने काम गर्छ ।  कम्पनीले उत्पादन गरेका सबै औषधिहरूको जाँच यो मेसिनबाट गरिन्छ । यो कम्पनी नेपालका प्रायः सबैजसो उद्योगहरूले  प्रयोग गरिरहेका छन् ।  ‘यो फर्माको मुख्य मेसिन हो, यो हुनैपर्छ, कुनै कच्चा पदार्थ थप्नुपर्यो, आरएण्डीका लागि छुट्टै मोलिक्युल प्रयोग गर्न चाहने हो भने पनि यही मेसिनको आवश्यकता पर्छ, ’ निर्देश श्रेष्ठले भने । ग्लोबल नेपाल एशोसिएट  विभिन्न देशबाट औषधि उद्योगका लागि सामग्री आयात गर्ने अर्को कम्पनी हो, ग्लोबल नेपाल एसोसिएट । यो कम्पनीले पहिलो पटक स्मार्ट क्यामरा प्रदर्शनीमा राखेको छ । विश्वका औषधि उद्योगले यो क्यामेराको प्रयोग गरिसकेका छन् । तर नेपाली औषधि उद्योगमा त्यति प्रयोगमा आएको पाइँदैन । नेपालमा प्रयोगमा नआएको यो प्रविधिको आवश्यकता के हो ? कसरी यसको प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा ग्लोबल नेपाल एशोसियसनले एक्सपोमा जानकारी गराउने काम गरिरहेको ग्लोबल नेपाल एशोसिएटका निर्देशक कृष्ण शाहीले बताए ।  कृष्ण शाही । उनी भन्छन्, ‘औषधि उद्योगलाई आवश्यक पर्ने थुप्रै प्रविधि हामीले ल्याएका छौं, हामीसँग भएका अधिकांश प्रविधि नेपाली औषधि उद्योगमा प्रयोग भइरहेका छन् तर स्र्माट क्यामेराबारे व्यवसायीले पहिलो पटक जान्ने बुझने अवसर पाउनुभयो । आशा छ यो प्रविधि पनि अब नेपाली औषधि उद्योगले प्रयोगमा ल्याउनेछन् ।’  यो अमेरिकन प्रविधिलाई २०/२५ लाख मूल्य पर्ने शाहीले जानकारी दिए । यो क्यामेराले कुनै पनि औषधिको नमुना जाँच गरी गुणस्तर पुगे/नपुगेको छुट्याउने काम गर्छ ।  रेल्को फर्मा क्याम्प प्राइभेट कम्पनी, गुजरात भारतको गुजरातमा रहेको रेल्को फर्मा क्याम्प प्राइभेटले औषधि बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ प्रदर्शनीमा राखेको छ । एक्स्पोमा सहभागी औषधि उद्योगी, औषधि सम्बन्धी चासो राख्ने व्यक्तिलाई कम्पनीले कच्चा पदार्थ भारतमा कसरी बनाउँदै आएको छ भने कस्ता कस्ता कच्चा पदार्थ बाहिरबाट ल्याउनुपर्छ भन्ने बारेमा बुझाइरहेको छ ।  कम्पनीका निर्देशक शम्भु चौधरीले गुजरातमा रहेको यो कम्पनीले नेपालमा दर्ता प्रक्रिया सुरु गरिसकेकाले अब नेपाली औषधिको सहजताका लागि नेपालमै कच्चा पदार्थ बनाउने तयारी गरिरहेको बताए । शम्भु चौधरी । ‘नेपालका कुनै पनि औषधि उद्योगले कच्चा पदार्थ आयात गर्दा आजको भोलि आइपुग्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘नेपाल आइपुग्न २२ देखि २५ दिन समय लाग्छ । यो समयमा कच्चा पदार्थ नष्ट भयो भने यसको क्षति उद्योग कम्पनीले नै बेहोर्नुपर्छ । अल्कोहलबाहेक सबै कच्चा पदार्थ आयातमा निर्भर रहेको औषधि उद्योगको सहजताका लागि नेपालमै उत्पादन गर्ने योजना गरेका छौं ।’  उनले नेपालमा कच्चा पदार्थ उत्पादन गर्दा नेपाली उद्योगीलाई सहज हुने र नयाँ प्रविधिको पहुँच पनि हुने दाबी गरे।

काठमाडौं । बजारमा खाना पकाउने ग्यास (एलपीजी) को माग अनुसारकै आपूर्ति हुँदा पनि कृत्रिम अभाव र हाहाकार नघटेपछि नेपाल आयल निगमले नयाँ रणनीति अपनाएको छ । निगमले बजारमा हुने होल्डिङलाई निरुत्साहित गर्न र सर्वसाधारणको पहुँच बढाउन अब ७.१ केजी तौल भएको ‘आधा सिलिन्डर’ मात्रै बजारमा पठाउने निर्णय गरेको हो । निगमका प्रवक्ता मनोज ठाकुरले बजारमा ग्यासको आपूर्ति पर्याप्त भए पनि हुनेखाने वर्ग, होटल र रेस्टुरेन्टहरूले अनावश्यक रूपमा सिलिन्डर होल्ड गरिदिँदा विपन्न वर्ग र विद्यार्थीहरू समस्यामा परेको जानकारी दिए । मन्त्रालयस्तरमा भएको छलफलपछि यो समस्या समाधानका लागि विगतकै अभ्यासलाई पछ्याउँदै आधा सिलिन्डर ग्यास वितरण गर्ने निर्णय गरिएको हो । प्रवक्ता ठाकुरले आधा सिलिन्डरको अवधारणाले दुईवटा मुख्य फाइदा पुग्ने बताउँछन् । पहिलो, यसले ठूला उपभोक्तालाई ग्यास होल्ड गर्ने प्रवृत्तिबाट रोक्नेछ । दोस्रो, ग्यासको कभरेज क्षेत्र दोब्बर हुनेछ ।  ‘जहाँ पहिले १००० वटा पूरा सिलिन्डर जान्थ्यो, अब त्यहाँ २००० वटा आधा सिलिन्डर पुग्नेछ,’ ठाकुरले भने, ‘यसबाट धेरैभन्दा धेरै उपभोक्ताले सहजै ग्यास पाउने सुनिश्चित हुनेछ ।’ निगमले आधा सिलिन्डर (७.१ केजी) ग्यासको मूल्य ९५५ रुपैयाँ तोकेको छ । यो मूल्य ग्यास उद्योगदेखि ५० किलोमिटरको परिधिभित्र लागू हुनेछ । यसअघि १४.२ केजीको पूर्ण सिलिन्डरको मूल्य १९१० रुपैयाँ रहेकोमा त्यसकै आधा मूल्य कायम गरिएको प्रवक्ता ठाकुरले जानकारी दिए । यो व्यवस्था अर्को निर्णय नभएसम्मका लागि तत्कालै लागू गरिएको छ । मध्यपूर्वको तनावले  भारतबाट हुने आयातको अवस्थालाई निगमले दैनिक रूपमा मूल्यांकन गरिरहेको छ । यदि आपूर्ति व्यवस्था सहज भयो र बजारमा होल्डिङको समस्या हटेको पाइएमा पुनः पूर्ण सिलिन्डरकै व्यवस्थामा फर्किने संकेत निगमले गरेको छ । यस्तै, ग्यास उद्योगी शिव घिमिरेले उपभोक्तालाई नआत्तिन आग्रह गरेका छन् । आयातको अवस्था सामान्य रहे पनि बजारमा माग अस्वाभाविक रूपमा बढेकाले केही समस्या देखिएको उनको भनाइ छ । बजारमा देखिएको ग्यासको लुकामारी र अभावलाई कम गर्न सरकार र उद्योगीहरूको सहमतिमा ७.१ केजी तौल भएको आधा सिलिन्डर ग्यास बजारमा पठाइएको घिमिरेले जानकारी दिए । ‘एउटा घरमा पुग्ने ग्यासले अब दुई घरमा काम चल्ने गरी आधा सिलिन्डर वितरण सुरु भइसकेको छ,’ घिमिरेले भने, ‘यसले धेरै भन्दा धेरै उपभोक्ताको भान्सामा ग्यास पुर्‍याउन मद्दत गर्नेछ । ’ घिमिरेका अनुसार नेपालमा ग्यासको आयात विगतको तुलनामा घटेको छैन । तर, विश्वव्यापी परिस्थिति र युद्धको त्रासका कारण उपभोक्ताले आवश्यकता भन्दा बढी ग्यास सञ्चय (होल्डिङ) गर्न खोज्दा बजारमा अभाव देखिएको हो । ‘नर्मल अवस्थाको तुलनामा आयात घटेको छैन, तर डिमाण्ड हाई भएकोले मात्र यो पर्याप्त नदेखिएको हो,’ उनले भने ।  स्टकको अवस्था कस्तो छ ? उद्योगहरूमा ग्यासको स्टक नरहने तर आयात र वितरणको चक्र निरन्तर चलिरहने घिमिरेले बताए । ‘ग्यास उद्योगमा स्टक बस्ने कुरा हुँदैन । आज आयो, आजै सकिन्छ; भोलि आयो, भोलि नै सकिन्छ । अहिले स्टक जिरो हुने अवस्था छ किनभने माग धेरै छ,’ घिमिरेले भने ।  भारतीय बजारबाट हुने आयात ठप्प नभएको र नियमित रूपमा आइरहेकाले आत्तिइहाल्नुपर्ने अवस्था नरहेको उनको दाबी छ । इरान, इजरायल र अमेरिकाको युद्ध कहिलेसम्म लम्बिन्छ भन्ने कुरा अनिश्चित रहे पनि हालको आयातको गति र आधा सिलिन्डर वितरणको रणनीतिले आगामी दिनमा ठूलो समस्या नआउने उनले विश्वास व्यक्त गरे ।  अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढेकाले केही असर परे पनि नेपालमा ग्यासको आपूर्ति प्रणालीलाई मजबुत बनाउन उद्योगीहरू लागिपरेको उनले बताए ।  आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तथ्यांक अनुसार नेपालमा वार्षिक ५ लाख ५३ हजार २५४ मेट्रिक टन ग्यास आयात भएको छ । यसलाई मासिक हिसाब गर्दा औसतमा ४६ हजार १०४ मेट्रिक टन हुन आउँछ । जुन गत वर्षको तुलनामा बढेको हो । निगमले उपलब्ध गराएको तथ्यांक अनुसार विगत पाँच वर्षदेखि ग्यासको खपत निरन्तर बढिरहेको देखिन्छ । 

काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले राजनीतिक परिवर्तनसँगै बन्न लागेको नयाँ सरकारले स्थायी र निजी क्षेत्रमैत्री नीति ल्याउनुपर्ने बताएका छन् । बिहीबारबाट काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा शुरु भएको फार्मा एक्स्पोलाई सम्बोधन गर्दै उनले निजी क्षेत्रले लामो समयदेखि स्थिर सरकारको आवश्यकता औँल्याउँदै आएको बताउँदै त्यो पूरा हुन लागेको बताएका हुन् ।  उनकाअनुसार स्थिर सरकारले  स्थायी नीति ल्याएर आर्थिक गतिविधि बढाउन सक्छ । अहिले करिव दुई तिहाई बहुमत नजिकको सरकार बन्न लागेको भन्दै ढकालले निजी क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयहरू रास्वपाको वाचापत्रमा पनि समावेश गरिएको स्मरण गराए । उनले रास्वपाले वाचापत्रमार्फत निजी क्षेत्रमैत्री प्रतिवद्धताहरू व्यक्त गरेको उल्लेख गर्दै ती प्रतिवद्धताहरू इमानदारीपूर्वक कार्यान्वयन हुनुपर्ने बताए । ढकालकाअनुसार ती प्रतिबद्धताहरू प्रभावकारी रूपमा लागू भएमा छोटो समयमा नै धेरै काम गर्न सम्भव हुनेछ । वाह्य तथा आन्तरिक लगानीलाई प्रोत्साहन गर्ने खालका नीतिहरू अबको सरकारले लिनुपर्ने समेत उनले बताए ।  अध्यक्ष ढकालले भने– ‘राजनीतिक परिवर्तनको हिसाबले नयाँ सरकार आउँदैछ । वास्तवमा निजी क्षेत्रले सधैँ भनिरहने एउटा स्थायी सरकार चाहियो जुन सरकारले स्थिर नीति ल्याउन सकोस् भन्ने निजी क्षेत्रले धेरै पहिलैदेखि उठाउँदै आएको विषय थियो । अहिले करिव करिव दुई तिहाईको सरकार आएको छ ।’   अध्यक्ष ढकालले कतिपय भूतप्रभावी कानूनका कारण लगानीकर्तामा निराशा आइरहेको बताउँदै त्यस्ता कानून लागू नहुने सुनिश्चितता राज्यले गर्नुपर्ने बताए ।  ढकालकाअनुसार भूतप्रभावी कानून लागू नहुने सुनिश्चितता भएमा मुलुकमा छिट्टै आर्थिक गतिविधि बढाउन सकिन्छ र आन्तरिक रोजगारी सिर्जना गर्न पनि मद्दत पुग्छ । आर्थिक गतिविधि बढेसँगै राजस्व संकलन पनि बढ्ने र त्यसबाट पूर्वाधार निर्माणमा समेत सहयोग पुग्नेछ । आर्थिक गतिविधि विस्तार हुँदा छोटो समयमा नै आम नेपालीको चाहना पूरा गर्न सकिने विश्वास समेत उनले व्यक्त गरे ।