९.५ अर्ब यात्राः चीनका मानिसहरू किन यति धेरै घुम्दैछन् ?
काठमाडौं । चीनमा लुनार न्यू इयर (चन्द्र नयाँ वर्ष) का बेला देखिने बिदाको भीडजस्तो अनुभव अरू केहीसँग तुलना गर्न सकिँदैन । बेइजिङका सडकहरू केही दिनअगावै सुनसान हुन थाल्छन्, किनकि अधिकांश बासिन्दा आफ्ना गृहस्थान फर्किन्छन् वा अन्यत्र यात्रा गर्छन् । काम वा विद्यालयतर्फ हतारिने मानिसहरूको सामान्यतः तनावपूर्ण वातावरणको सट्टा शान्त र स्थिर माहोल छाउँछ । त्यसो भए स्थानीयहरू कहाँ जाँदैछन् ? अलिबाबाको स्वामित्वमा रहेको ट्राभल प्लेटफर्म फ्लिग्गीका प्रारम्भिक तथ्याङ्कअनुसार थिम पार्क होटलहरूको बुकिङ अघिल्लो वर्षको तुलनामा झन्डै दोब्बर भएको छ । परम्परागत प्रस्तुति र हस्तकला समेटिएका यात्राप्रतिको माग करिब ४० प्रतिशतले बढेको छ । परामर्शदाता संस्था ओलिभर वाइम्यानका प्रिन्सिपल केनेथ चाउ भन्छन्, ‘हामीले युवा पुस्तामा सांस्कृतिक अनुभवतर्फ गहिरो रूपमा डुब्ने र चीनका स्थानीय कला–गतिविधिहरू परीक्षण गर्ने प्रवृत्ति बढेको देखिरहेका छौं ।’ यी सबै प्रवृत्तिहरू चुनौतीपूर्ण आर्थिक परिवेशमा व्यवसायहरूले अँगाल्न खोजिरहेका छन् । अहिलेसम्म तथ्यांकबाट एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ– सस्तो रेल र होटलका कारण मानिसहरू नयाँ अनुभवको खोजीमा पहिलेभन्दा बढी यात्रा गरिरहेका छन् । यस वर्षको औपचारिक बिदा फेब्रुअरी १५ देखि २३ सम्म चल्छ । तर चीनको व्यापक यात्रा सिजन करिब ४० दिनसम्म (फेब्रुअरीको सुरुदेखि मार्चको मध्यसम्म) लम्बिन्छ । चीनले यात्रा ‘मानिस’ होइन ‘यात्रा संख्या (ट्रिप्स)’ का आधारमा गणना गर्छ र यस वर्ष नयाँ कीर्तिमानको प्रक्षेपण गरिएको छ– बेइजिङमा मात्र ११ करोड आगमन–निर्गमन यात्रा र देशभरि कुल ९.५ अर्ब यात्रा । यसले चीनका १.४ अर्ब जनसंख्याको ठूलो हिस्सा एकभन्दा बढी सहरमा यात्रा गर्ने संकेत गर्छ । चीनमा २० भन्दा बढी होटल चेन सञ्चालन गर्ने एच वर्ल्ड ग्रुपका अनुसार, ‘मुख्य यातायात केन्द्रहरू र शिशुआङबान्नाजस्ता मनोरञ्जनमुखी सहरहरूमा’ माग बढेको छ । म्यान्मार र लाओसको सिमानानजिकको यो दुर्गम क्षेत्र हरियाली प्रकृति र सयौं वर्ष पुराना दाइ बौद्ध मन्दिरहरूका लागि परिचित छ । बुकिङ साइट ट्रिप डटकमले देखाउँछ कि पछिल्ला दुई वर्षमा उक्त क्षेत्रमा ८०० भन्दा बढी होटल खुलेका छन् । गत वर्ष शिशुआङबान्नाले बिदाका बेला ४० लाखभन्दा बढी भ्रमण र ५.०४ अर्ब युआन (७३ करोड अमेरिकी डलर) पर्यटन आम्दानी रिपोर्ट गरेको थियो । मनोरञ्जन कम्पनीहरूले पनि दर्शकसँग प्रत्यक्ष अन्तरक्रिया गर्ने उपाय खोजिरहेका छन् । बिदाअघि भिडियो स्ट्रिमिङ कम्पनी आईक्यूयीले उच्चगति रेलबाट शाङ्घाइदेखि दुई घण्टाभन्दा केही बढी दूरीमा पर्ने याङ्झाउ सहरमा आफ्नो पहिलो थिम पार्क खोलेको छ । इनडोर स्थलमा आईक्यूयीमा स्ट्रिम हुने लोकप्रिय कार्यक्रमहरूमा आधारित लाइभ थिएटर र अन्तरक्रियात्मक भर्चुअल रियालिटी अनुभवहरू प्रस्तुत गरिएका छन् । आईक्यूयीलाई कहिलेकाहीँ ‘चीनको नेटफ्लिक्स’ पनि भनिन्छ । संस्थापक तथा सीईओ यू गोंगले प्रेस विज्ञप्तिमा भनेका छन्, ‘अफलाइन मनोरञ्जनको माग तीव्र रूपमा बढ्दै जाँदा, आईक्यूयी ल्यान्डलाई हामी दीर्घकालीन वृद्धिको नयाँ चालकका रूपमा हेर्छौं ।’ छोटो भिडियो र अन्य प्लेटफर्मका कार्यक्रमसँगको प्रतिस्पर्धाका कारण आईक्यूयीले सशुल्क सदस्य कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको अवस्थामा यो पहल महत्त्वपूर्ण मानिएको छ । याङ्झाउ थिम पार्कको उद्घाटन केही महिनाले ढिलो पनि भएको थियो । यो चीनमा भिडियो स्ट्रिमिङ कम्पनीद्वारा खोलिएको पहिलो थिम पार्क हो । टेन्सेन्ट, बिलिबिली र अलिबाबा स्वामित्वको युकूले वर्षभरि चल्ने अनुभवहरू सुरु नगरे पनि कार्यक्रम आयोजनातर्फ धक्का बढ्दो छ । शाङ्घाइस्थित बिलिबिलीको वार्षिक बहुदिने एक्स्पो जहाँ एनिमेटेड शो र खेलका पात्रहरू जीवन्त हुन्छन् केही सेकेन्डमै ‘सोल्ड आउट’ भएको थियो । युनिभर्सल स्टुडियो बेइजिङले चन्द्र नयाँ वर्षअघि प्रमुख चिनियाँ एनिमेटेड फिल्म, भिडियो गेम र स्थानीय रूपमा लोकप्रिय पात्रहरूका थिम आगामी गतिविधिहरूमा समेट्ने योजना घोषणा गरेको छ । ल्याबुबु डलका लागि परिचित खेलौना निर्माता पप मार्टले समेत बेइजिङमा थिम पार्क सञ्चालन गर्दै आएको छ । यी सबै गतिविधि समग्र उपभोक्ता खर्चमा आएको सुस्तताबीच भइरहेका छन् । चीनमा खुद्रा बिक्री डिसेम्बरमा अघिल्लो वर्षको तुलनामा केवल ०.९ प्रतिशतले बढेको थियो । तर यसले लुई भिटोनलाई पछिल्ला १२ महिनामा दुई नयाँ स्टोर खोल्न रोकेको छैन । ब्रान्डले सेलेब्रिटी प्रयोग, क्याफे सञ्चालन र आकर्षक स्टोर वास्तुकलामार्फत सामाजिक सञ्जालमा चर्चा सिर्जना गर्दै ‘सेयर गर्न मिल्ने अनुभव’ मा जोड दिएको छ । सपिङ मलहरूमा पनि आगामी वर्षको चिनियाँ राशिचक्र प्रतीक ‘घोडा’ थिममा डिजाइन गरिएका कपडा र गहनाहरू प्रदर्शनमा छन् । तर चीनका बढ्दो उपभोक्ताले खर्च गर्न तयार देखिएको मुख्य पक्ष भनेको भावनात्मक रूपमा समृद्ध नयाँ गन्तव्यतर्फको यात्रा हो, जसअनुसार व्यवसायहरूले आफूलाई ढाल्नुपर्ने देखिन्छ । चन्द्र नयाँ वर्ष चीनमा ठूलो खर्च हुने बिदा हो र लक्जरी ब्रान्डहरूले ग्राहकसँग सम्बन्ध सुदृढ गर्न यो पर्वको उपयोग गरिरहेका छन् । पिम्कोका पोर्टफोलियो म्यानेजर स्टेफन चाङले चीनमा उच्च गुणस्तरका क्रेडिट जारीकर्तातर्फ लगानीकर्ताले ध्यान किन केन्द्रित राख्नुपर्छ भन्नेबारे व्याख्या गरे । उनले चिनियाँ युआनप्रतिको आफ्नो अपेक्षाबारे पनि चर्चा गरे।
सुजल डेरीको ३ महिनामा डेढ अर्ब आम्दानी, ९५ करोड ६१ लाख रुपैयाँ ऋण
काठमाडौं । लक्ष्मी ग्रुपअन्तर्गतको सुजल डेरी प्रालिले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो त्रैमासमा करिब डेढ अर्ब रुपैयाँको सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । कम्पनीले चालु आवको तीन महिनामा १ अर्ब ५१ करोड ६० लाख रुपैयाँ आम्दानी हासिल गरेको हो । सुजल डेरीको सञ्चालन आम्दानी क्रमशः आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा २ अर्ब ८८ करोड ३० लाख, आव २०८०/८१ मा २ अर्ब ३३ करोड १० लाख, आव २०७९/८० मा १ अर्ब ८६ करोड ९० लाख, आव २०७८/७९ मा १ अर्ब ७१ करोड ६० लाख र आव २०७७/७८ मा १ अर्ब २१ करोड ४० लाख रुपैयाँ पुगेको थियो । विसं २०६२ (सन् २००५) मा स्थापना भएको सुजल डेरीले स्ट्यान्डर्ड दूध, फुल क्रीम दूध, दही, आइसक्रिम, स्किम्ड मिल्क पाउडर, बटर, घिउ, पनीर, फुल क्रीम मिल्क पाउडर लगायतका दुग्धजन्य उत्पादन गर्दै आएको छ । यी उत्पादनहरूले कुल आम्दानीको करिब दुई तिहाइ हिस्सा ओगटेका छन् भने बाँकी आम्दानी पनीर, घिउ, स्किम्ड मिल्क पाउडर र बटरजस्ता विविध उत्पादनबाट आएको हो । कम्पनीका उत्पादनहरू ‘सफल’ र ‘लभ बड्र्स’ ब्रान्ड नामबाट बिक्री वितरण भइरहेको छ । सुजल डेरीको दर्ता कार्यालय र उत्पादन इकाई पोखरा-१, कास्की, गण्डकी प्रदेशमा रहेको छ । सुजल डेरीका प्रमुख सेयरधनीहरूमा अध्यक्ष गणेश बहादुर श्रेष्ठ, सुनील श्रेष्ठ, अञ्जन श्रेष्ठ, निरञ्जन श्रेष्ठ र निराकर श्रेष्ठ रहेका छन्, जसले प्रत्येकले करिब १८ प्रतिशत सेयर धारण गरेका छन् । बाँकी करिब १० प्रतिशत सेयर लक्ष्मी ग्रुपकै अर्को कम्पनी सुजल फुड प्रालिको नाममा रहेको छ । कम्पनीका अनुसार जुलाई २०२५ सम्म आफ्नो ड्रइङ पावर करिब १४१ प्रतिशत उपयोग गरिएको छ । पछिल्ला तीन वर्षमा नेपालमा दूध उत्पादन वृद्धिदर ०.४ प्रतिशतदेखि १.८ प्रतिशत सीमित रहेकाले दूध संकलनमा तीव्र प्रतिस्पर्धा छ । उच्च प्रतिस्पर्धा र प्रमुख दुग्धजन्य उत्पादनमा मूल्य समायोजनको सीमित क्षमताले लागत बढ्दा नाफामा दबाब परेको छ । साथै, कृषि-जलवायु जोखिमले दूध आपूर्तिमा समस्या ल्याएर कच्चा दूधको मूल्य बढाउने जोखिम रहेको कम्पनीले जनाएको छ । यद्यपि, २० वर्षभन्दा बढी अनुभव, किसान र सहकारीहरूसँग स्थापित बलियो सम्बन्ध तथा पछिल्ला दुई वर्षमा देखिएको उल्लेखनीय आम्दानी वृद्धिले कम्पनीलाई मजबुती प्रदान गरेको छ । घरेलु उपभोक्ता तथा खाद्य प्रशोधन उद्योगबाट स्थिर माग रहनु पनि सकारात्मक पक्ष मानिएको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ६० करोड ६६ लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन र ३४ करोड ९५ लाख रुपैयाँ अल्पकालीन गरी कुल ९५ करोड ६१ लाख रुपैयाँ बराबर ऋण लिएको देखिन्छ । यसअघि ६५ करोड १२ लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन र २४ करोड ९५ लाख रुपैयाँ अल्पकालीन गरी कुल ९० करोड ७ लाख रुपैयाँ लिएको थियो ।
एनसेलको आम्दानी साढे ३२ अर्ब, बैंकमा ऋण ३२ अर्ब रुपैयाँ
काठमाडौं । दूरसञ्चार सेवा प्रदायक एनसेल आजियटा लिमिटेडले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो तीन महिनामा ८ अर्ब १८ करोड ९० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कुल ३२ अर्ब ५४ करोड ५० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । यो आम्दानी अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ४.४७ प्रतिशत अर्थात् १ अर्ब ५२ करोड ३० लाख रुपैयाँले कम हो र आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ३४ अर्ब ६ करोड ८० लाख रुपैयाँ रहेको थियो । यसअघि आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा ३७ अर्ब ४४ करोड २० लाख रुपैयाँ, आव २०७८/७९ मा ३९ अर्ब ७२ करोड ५० लाख रुपैयाँ, आव २०७७/७८ मा ४० अर्ब ४० करोड ४० लाख रुपैयाँ, आव २०७६/७७ मा ४६ अर्ब ८७ करोड ४० लाख रुपैयाँ, आव २०७५/७६ मा ५५ अर्ब ३९ करोड ८० लाख रुपैयाँ, आव २०७४/७५ मा ५९ अर्ब ८१ करोड ७० लाख रुपैयाँ र आव २०७३/७४ मा ५७ अर्ब १० करोड २० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । कम्पनीको आम्दानीमा निरन्तर गिरावट देखिए पनि नाफासम्बन्धी सूचकहरू भने सन्तोषजनक अवस्थामा रहेका छन् । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कम्पनीको सञ्चालन नाफा मार्जिन करिब ५० प्रतिशत कायम रहेको छ, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको करिब ५४ प्रतिशतभन्दा केही कम हो । यस अवधिमा कम्पनीको जीएसएम आम्दानी बजार हिस्सा ५१ प्रतिशतमा झरेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ५३ प्रतिशत थियो । भ्वाइस सेवा तथा अन्तर्राष्ट्रिय लामो दूरीका कलबाट हुने आम्दानी घट्दा मार्जिनमा दबाब परेको भए पनि लागत नियन्त्रण रणनीतिका कारण ठूलो गिरावट रोकिएको कम्पनीको भनाइ छ । गत वर्ष एनसेलको भ्वाइस तथा डेटा बजार हिस्सा करिब ४८ प्रतिशत रहेको छ । कम्पनीका अनुसार २०२५ अक्टोबर मध्यसम्म करिब १४ अर्ब रुपैयाँ बराबरको नगद मौज्दात रहेको छ । यद्यपि हालसम्म नेपाल बाहिर पठाउन स्वीकृति नपाएको लाभांश रकम ७ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ रहेको छ । दूरसञ्चार उद्योगमा उच्च नियामकीय जोखिम, प्रविधि चाँडै पुरानो हुने सम्भावना, नियमित तथा प्रविधिगत सुधारका लागि आवश्यक ठूलो पुँजीगत खर्च, साथै सन् २०२९ सेप्टेम्बरमा प्रारम्भिक २५ वर्षे लाइसेन्स अवधि समाप्त भएपछि लाइसेन्स नवीकरणबारेको अनिश्चितता प्रमुख चिन्ताका विषय रहेको कम्पनीले जनाएको छ । सन् २०२५ जुलाई मध्यसम्म कम्पनीसँग करिब ८६ अर्ब रुपैयाँ बराबरका सशर्त दायित्व रहेका छन् । तीमध्ये करिब ६७ प्रतिशत २०१६ मा भएको स्वामित्व परिवर्तनसँग सम्बन्धित कर दाबी हुन् । कम्पनीले यसअघि नै सोही घटनासँग सम्बन्धित पुँजीगत लाभकर, जरिवाना तथा शुल्क गरी करिब ४७ अर्ब रुपैयाँ भुक्तानी गरिसकेको जनाएको छ । ती दायित्वहरू वास्तविक रूपमा लागू भएमा कम्पनीको वित्तीय अवस्थामाथि ठूलो असर पर्न सक्ने बताइएको छ । दूरसञ्चार उद्योगमा उच्च नियामकीय जोखिम, प्रविधि छिटो पुरानो हुने सम्भावना, सेवा विस्तार तथा गुणस्तर सुधारका लागि आवश्यक ठूलो पुँजीगत खर्च, साथै सन् २०२९ सेप्टेम्बरमा प्रारम्भिक २५ वर्षे लाइसेन्स अवधि समाप्त भएपछि लाइसेन्स नवीकरणबारेको अनिश्चितता प्रमुख चिन्ताका विषय रहेको कम्पनीले जनाएको छ । सन् २००१ मा स्पाइस नेपालको नामबाट स्थापना भएको कम्पनीले सन् २००५ सेप्टेम्बरदेखि ‘मेरो मोबाइल’ ब्रान्डमार्फत नेपालमा पहिलो निजी क्षेत्रको जीएसएम दूरसञ्चार सेवा प्रदायकका रूपमा व्यावसायिक सेवा सुरु गरेको थियो । सन् २००८ सेप्टेम्बरमा युरोपेली दूरसञ्चार कम्पनी टेलियासोनेराले कम्पनीको सेयर खरिद गरेपछि सन् २०१० मार्चमा ब्रान्ड नाम परिवर्तन गरी ‘एनसेल’ राखिएको थियो । त्यसपछि कम्पनीको कानुनी नाम पनि परिवर्तन भई एनसेल प्राइभेट लिमिटेड कायम गरिएको थियो । सन् २०१६ अप्रिल १२ मा मलेसियास्थित दूरसञ्चार ग्रुप आजियाटा ग्रुप बर्हाडले वेस्ट इन्डिजमा दर्ता रहेको रेनोल्ड्स होल्डिंग लिमिटेडको १०० प्रतिशत सेयर खरिद गरेसँगै एनसेल औपचारिक रूपमा आजियाटा ग्रुपअन्तर्गत समावेश भएको थियो । रेनोल्ड्स होल्डिङ लिमिटेडमार्फत एनसेलमा ८० प्रतिशत सेयर स्वामित्व रहेको छ भने बाँकी २० प्रतिशत सेयर नेपालस्थित सुनिभेरा क्यापिटल भेन्चर प्राइभेट लिमिटेडको स्वामित्वमा छ । सन् २०१६ अप्रिल १२ मा मलेसियास्थित दूरसञ्चार समूह आजियाटा ग्रुप बर्हाडले वेस्ट इन्डिजमा दर्ता रहेको रेनोल्ड्स होल्डिङ लिमिटेडको १०० प्रतिशत सेयर खरिद गरेसँगै एनसेल औपचारिक रूपमा आजियाटा समूहअन्तर्गत समावेश भएको थियो । रेनोल्ड्स होल्डिङ लिमिटेडमार्फत एनसेलमा ८० प्रतिशत सेयर स्वामित्व रहेको छ भने बाँकी २० प्रतिशत सेयर नेपालस्थित सुनिभेरा क्यापिटल भेन्चर प्राइभेट लिमिटेडको स्वामित्वमा छ । यसपछि कम्पनीको नाम परिवर्तन गरी एनसेल आजियाटा लिमिटेड राखियो भने सन् २०२० अगस्ट ३ मा कम्पनी पब्लिक लिमिटेडमा रूपान्तरण गरिएको थियो । सन् २०२३ डिसेम्बरमा आजियाटा समूहले रेनोल्ड्स होल्डिङ लिमिटेडमा रहेको आफ्नो १०० प्रतिशत सेयर बेलायतमा दर्ता भएको पेक्ट्रलाइट युके लिमिटेडलाई बिक्री गरेको छ । तर उक्त सेयर हस्तान्तरण नेपालका सम्बन्धित नियामक निकायबाट स्वीकृत हुन बाँकी रहेकाले कम्पनीको कानुनी नाम हालसम्म पनि परिवर्तन नभएको एनसेलले जनाएको छ । स्पेक्ट्रलाइट युके लिमिटेडका सम्पूर्ण सेयर सिंगापुर नागरिक तथा नेपाली मूलका व्यवसायी सतिशलाल आचार्यको स्वामित्वमा छ । विगत केही वर्षदेखि सञ्चालन नाफा मार्जिनमा क्रमिक गिरावट देखिए पनि गत वर्ष ५० प्रतिशत मार्जिन कायम रहनु सकारात्मक मानिएको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ५४ प्रतिशत थियो । भ्वाइस तथा अन्तर्राष्ट्रिय लामो दूरी (आईएलडी) कलबाट हुने आम्दानी घट्दा मार्जिनमा असर परे पनि लागत नियन्त्रण रणनीतिका कारण ठूलो गिरावट रोकिएको कम्पनीको भनाइ छ । कम्पनीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट २० अर्ब रुपैयाँ दीर्घकालीन र १२ अर्ब रुपैयाँ अल्पकालीन गरी कुल ३२ अर्ब रुपैयाँ ऋण लिएको छ । यसअघि कम्पनीले १० अर्ब ६० करोड रुपैयाँ दीर्घकालीन र १२ अर्ब रुपैयाँ अल्पकालीन गरी २२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ ऋण लिएको थियो ।
