गभर्नरले डेपुटी गभर्नर सिफारिस गर्न तयार पारेको ‘लिस्ट होल्ड’
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकको डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति नयाँ सरकार गठन भएपछि मात्रै हुने भएको छ । अब बन्ने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का केही नेताहरूले अन्तरिम सरकारले दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने ठूला नीतिगत निर्णयसँगै नियुक्ति तथा बढुवाका निर्णय नगर्न आग्रह गरेपछि तत्कालका लागि डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति पनि रोकिएको हो । अर्थमन्त्रालय स्रोतका अनुसार वर्तमान अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले रिक्त रहेका डेपुटी गभर्नरको नियुक्तिका लागि गभर्नर डा.विश्वनाथ पौडेलसँगै अर्थसचिवसँग पनि छलफल गरेका थिए । छलफलपछि नयाँ आउने सरकार शक्तिशाली भएकोले तत्कालका लागि डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति रोक्दा नै राम्रो सन्देश जान सक्ने भन्दै अर्थमन्त्रीले सो प्रक्रिया अगाडि नबढाउने सोच बनाएका हुन् । ‘रास्वपाका एक नेताबाट सचिवज्यूलाई नै फोन गरेर दीर्घकालीन प्रभाव राख्ने र कुनै पनि संस्थामा नयाँ व्यक्ति नियुक्ति नगर्नु भनेर आग्रह आयो, वर्तमान सरकारले पनि तत्काल डेपुटी गभर्नर नियुक्ति नगर्ने कि भन्ने कुरा भएको छ,’ अर्थमन्त्रालयको एक उच्च स्रोतले भन्यो । नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर डा. नीलम ढुंगाना तिम्सिना र बमबहादुर मिश्र पाँच वर्षे कार्यकाल सकाएर आइतबार बिदा भइसकेका छन् । दुवै डेपुटी गभर्नरले विकासन्युजसँग कुरा गर्दै आइतबारदेखि राष्ट्र बैंकबाट बिदा भएको जानकारी गराए । नेपाल राष्ट्र बैंकका गभर्नर डा.विश्वनाथ पौडेलले अर्थमन्त्री समक्ष डेपुटी गभर्नरको नाम सिफारिसको लागि तयारी गरिरहेका थिए । अर्थमन्त्रीसँग छलफलपछि उनले डेपुटी गभर्नरका लागि तयार पारेको कार्यकारी निर्देशकहरुको सूची होल्ड गरेको बुझिएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनअनुसार डेपुटी गभर्नर राष्ट्र बैंकका विशिष्ट श्रेणी (कार्यकारी निर्देशक–ईडी) स्तरका अधिकृतहरूमध्येबाट नियुक्त गरिने व्यवस्था छ । हाल राष्ट्र बैंकमा १८ जना कार्यकारी निर्देशक कार्यरत छन् । ऐनअनुसार गभर्नरले ती कार्यकारी निर्देशकमध्येबाट चार जनाको नाम डेपुटी गभर्नर पदका लागि मन्त्रिपरिषदमा सिफारिस गर्नुपर्ने हुन्छ । गभर्नरले सिफारिस गरेका चार जनामध्येबाट सरकारले दुई जनालाई डेपुटी गभर्नर नियुक्त गर्ने व्यवस्था छ । राष्ट्र बैंकका एक कार्यकारी निर्देशकले पनि अहिलेको राजनीतिक परिवेशले डेपुटी गभर्नर नियुक्ति प्रक्रियालाई प्रभावित पार्न सक्ने बतायो । उनले वर्तमान सरकारले डेपुटी गभर्नर नियुक्त नगरेकै राम्रो हुने धारणा राखे । ‘निर्वाचन सम्पन्न भएर कुन पार्टीले सरकार बनाउँछ भन्ने कुरा प्रष्ट भइसकेको छ, बहुमतसहितको शक्तिशाली सरकार आउँदैछ, त्यसैले राष्ट्र बैंकजस्तो संस्थामा अन्तरिम सरकारभन्दा पनि अब आउने सरकारले डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति गर्दा राम्रो सन्देश जान्छ,’ ती कार्यकारी निर्देशकले भने । राष्ट्र बैंक ऐनअनुसार गभर्नरले डेपुटी गभर्नरका लागि नाम सिफारिस गर्दा एकल अधिकार प्रयोग गर्न सक्ने व्यवस्था छ । ‘विगतको अभ्यास हेर्दा डेपुटी गभर्नर नियुक्ति प्रक्रिया कहिलेकाहीँ साढे दुई महिनासम्म लम्बिएको उदाहरण पनि छ । यदि नयाँ सरकारले नियुक्ति गर्ने अवस्था आयो भने एकल बहुमतको सरकारले छिट्टै निर्णय गर्न सक्ने सम्भावना पनि देखिन्छ,’ स्रोतले भन्यो, ‘यस्तो अवस्थामा हालको सरकारले नियुक्ति प्रक्रिया रोकिने सम्भावना पनि रहेको छ ।’ अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले डेपुटी गभर्नर नियुक्ति प्रक्रिया रिक्त भएपछि प्रक्रिया अगाडि बढ्ने बताएका छन् । आइतबार विकासन्युजसँग कुरा गर्दै उनले भने, ‘डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति सरकारले गर्ने हो र तर कुन सरकारले गर्ने भन्ने कुरा परिस्थितिमा भर पर्छ । अहिले नै यसबारे भन्न सकिँदैन । गभर्नरले सिफारिस गरिसकेपछि मन्त्रिपरिषद् बैठकले निर्णय गर्ने हो ।’ राष्ट्र बैंकका सञ्चालक चिन्तामणि सिवाकोटीले पनि कानुनले नरोके पनि व्यवहारिक रूपमा मिलाउनका लागि आउने सरकारले नै डेपुटी गभर्नरको नियुक्ति गर्दा राम्रो हुने बताए । ‘निर्वाचन सम्पन्न भइसकेको छ, अहिलेको सरकार ‘केयर टेकर’ मात्रै हो । प्रक्रिया अगाडि बढाउन कानुनले नरोके पनि व्यवहारिक रुपमा आउने सरकारलाई नै छोड्दा राम्रो हुन्छ, गरिहाले पनि अब नेतृत्व गर्ने पार्टीका नेताहरूसँग समन्वय गरेर नियुक्ति हुन्छ,’ उनले भने । उनका अनुसार डेपुटी गभर्नरका लागि सिफारिस गर्ने अधिकार नितान्त गभर्नरको रहेकोले यस विषयमा उनले सञ्चालक समिति र राष्ट्र बैंकभित्रका सरोकारवालाहरूसँग छलफल नभएको जानकारी दिए ।
निर्वाचनमा व्यवसायी ‘टाइकुन’हरूको हार
काठमाडौं । गत फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा अधिकांश उद्योगी तथा व्यवसायीहरूले हार बेहोरेका छन् । व्यवसायी क्षेत्रमा सफल भए पनि निर्वाचनमा भने उनीहरू पराजित हुन पुगे । निर्वाचनमा सबैभन्दा बढी चर्चा र चासोको केन्द्रमा थिए, नेपालका एकमात्र डलर अर्बपति तथा उद्योगपति विनोद चौधरी । नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट पश्चिम नवलपरासी-१ मा उम्मेदवार बनेका चौधरीले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का विक्रम खनालसँग पराजित भए । ४५ हजार २४१ मतका साथ खनाल विजयी हुँदा चौधरीले मात्र ९ हजार ५०२ मतमा चित्त बुझाउनुपर्यो । पर्यटन र मेडिकल क्षेत्रमा लगानी गरेर राजनीतिमा प्रभाव जमाउन खोज्नेहरूका लागि पनि यो निर्वाचन सुखद रहेन । मोरङ-३ बाट नेपाली कांग्रेसका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका मेडिकल व्यवसायी डा. सुनिल शर्मालाई रास्वपाका गणेश कार्कीले १२ हजार बढी मतान्तरले पराजित गरे । शर्मा नोबेल र काठमाडौं मेडिकल कलेजका सञ्चालक हुन् । त्यस्तै, पर्यटन व्यवसायीहरूको छाता संगठन (टान) का पूर्वअध्यक्ष रमेशप्रसाद धमला र पर्यटन बोर्डका पूर्वसदस्य कृष्ण रिजालले पनि निर्वाचनमा हार बेहोर्नुपर्यो । धादिङ-१ मा रास्वपाकी आशिका तामाङ र धादिङ-२ मा बोधनारायण श्रेष्ठले पर्यटन व्यवसायीको संसदीय यात्रामा पूर्णविराम लगाइदिए । गोरखा-१ मा पिके भेन्चर्सका सञ्चालक प्रेम खत्रीले रास्वपाका सुधन गुरुङसँग पराजय भोग्नुपर्यो । मुक्तिनाथ विकास बैंकका पूर्वअध्यक्ष तथा सीईओ भरतराज ढकाल स्याङ्जा-१ मा पराजित भए । रास्वपाका डा. धनञ्जय रेग्मीले उनलाई १० हजार बढी मतान्तरले पाखा लगाएका हुन् । यस्तै, यशोदा फुड्सका अध्यक्ष चुन्नप्रसाद शर्मा पौडेल रुपन्देही-२ मा तेस्रो स्थानमा खुम्चिए । एमालेका हेभीवेट नेता विष्णु पौडेललाई समेत पराजित गर्दै रास्वपाका सुलभ खरेलले यहाँ बाजी मारे । सिरहा-४ मा व्यावसायिक पृष्ठभूमि भएका र माछापुच्छ्रे बैंकका पूर्वअध्यक्ष वीरेन्द्रप्रसाद महतो पनि रास्वपाकै तपेश्वर यादवसँग करिब २८ हजारको विशाल मतान्तरले हारे । उनी अर्बपति उपेन्द्र महतोका भाइ हुन् । वैदेशिक रोजगार (म्यानपावर) व्यवसायीहरू एलपी सावाँ लिम्बू र तिलक रानाभाटलाई पनि मतदाताले विश्वास गरेनन् । झापा-४ मा एमालेका सावाँ रास्वपाका शम्भुप्रसाद ढकालसँग र कास्की-१ मा कांग्रेसका रानाभाट रास्वपाकै खडकराज पौडेलसँग नराम्ररी पराजित भए । कांग्रेसले झापा क्षेत्र नम्बर ३ मा नेपाल अलैंची व्यवसायी संघका पूर्वअध्यक्ष राजेन्द्र घिमिरेलाई उम्मेदवार बनाएको थियो । घिमिरे पनि रास्वपाका उम्मेदवार प्रकाश पाठकसँग पराजित भए । उनले ८ हजार १ सय १९ मत मात्रै पाएका छन् । पाठकले ३८ हजार ६ सय ७४ मत ल्याएका छन् । यस्तै, यातायात व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष विजय स्वाँर र गण्डकी यातायातका पूर्वअध्यक्ष भागवतप्रकाश मल्लले क्रमशः कैलाली-२ र स्याङ्जा-२ मा पराजय भोगे । दुवै क्षेत्रमा रास्वपाका उम्मेदवारहरूले क्लिन स्वीप गरे । राजधानी काठमाडौंमा पनि व्यवसायीहरूलाई मतदाताले रुचाएनन् । राइड सेयरिङ एप ‘पठाओ’ का सञ्चालक असिममानसिंह बस्न्यात र मिठाइ पसल ‘स्विट केभ’ का सञ्चालक सुमन सायमीले पनि हार बेहोरे । बस्नेतलाई रास्वपाका रञ्जु न्यौपाने र सायमीलाई रास्वपाकै विराजभक्त श्रेष्ठले पराजित गरेका हुन् । बस्न्यात काठमाडौं-१ बाट स्वतन्त्र र सायमी नेकपाबाट काठमाडौं-८ मा उम्मेदवार बनेका थिए । कपिलवस्तु क्षेत्र नम्बर ३ मा कांग्रेस त्यागेर एमालेबाट चुनावमा होमिएका व्यवसायी वीरेन्द्रप्रसाद कनौडियाले पनि हार बेहोरेका छन् । उनी लुम्बिनी सुगर मिल्सका अध्यक्ष हुन् भने उनको अन्य उद्योग तथा व्यवसायमा पनि लगानी छ । उनी त्यहाँ नेपाली कांग्रेसका अभिषेकप्रताप शाहसँग पराजित भए । काठ व्यवसायी प्रेमबहादुर आले पनि कैलाली-५ मा पराजित भए । उनले रास्वपाका आनन्द चन्दसँग चुनाव हारे । यस्तै, पर्सा क्षेत्र नम्बर-१ बाट उद्योगी अनिलकुमार रुँगटाले पनि चुनाव हारेका छन् । उनी नेपाली कांग्रेसबाट चुनावमा होमिएका थिए । रुँगटा जगदम्बा इन्टरप्राइजेज प्रालिका निर्देशक हुन् । रुँगटा पनि रास्वपाका उम्मेदवार बुद्धिप्रसाद पन्त (हरि) सँग पराजित भएका हुन् । पन्तले २७ हजार २ सय ७४ मत प्राप्त गर्दा रुँगटाले ११ हजार ८ सय ८५ मत प्राप्त गरे । उद्योग, होटेल, निर्माण र ऊर्जा व्यवसायी किसान श्रेष्ठले पनि चुनाव हारेका छन् । उनले बारा क्षेत्र नम्बर ४ बाट चुनाव हारेका हुन् । यहाँ रास्वपाका रहबर अन्सारी निर्वाचित भएका छन् भने अन्सारीले ४१ हजार २ सय मत पाए । एमालेबाट चुनावमा होमिएका श्रेष्ठले ११ हजार ६३९ मत पाए । यस्तै, एमाले नेता तथा व्यवसायी रघुवीर महासेठ धनुषा क्षेत्र नं ४ मा पराजित भएका छन् । त्यहाँ रास्वपाका राजकिशोर महतो विजयी भएका छन् भने महासेठ तेस्रो भए । महासेठको टेलिकम सेवा प्रदायक यूटीएलसहितका कम्पनीहरुमा शेयर लगानी छ ।
संसदीय यात्रामा रहेका पर्यटन व्यवसायीमध्ये कसले जिते, कसले हारे ?
काठमाडौं । फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्यको निर्वाचनमा एक दर्जन पर्यटन व्यवसायसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध भएका व्यवसायी चुनावी प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए । होटल, ट्रेकिङ, पर्वतारोहण र पर्यटन व्यवस्थापन क्षेत्रमा सक्रिय उनीहरू विभिन्न दलबाट उम्मेदवार बनेका थिए । पछिल्लो निर्वाचन परिणाम हेर्दा केही उम्मेदवार विजयी भएका छन् भने अधिकांशले हार बेहोर्नुपरेको छ । निर्वाचनमा होमिएकामध्ये डिपी अर्याल, प्रकाशसिंह कार्की, धनञ्जय रेग्मी, योगेश गौचन थकाली र टेकबहादुर गुरुङ मात्रै संसदमा प्रवेश गर्न सफल भएका छन् । डोलप्रसाद अर्याल डिपी ट्राभल, ट्रेकिङ सर्भिस, होटेलसहितका पर्यट व्यवसायमा संलग्न राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का कार्यवाहक उपसभापतिसमेत हुन् । उनले काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ९ बाट चुनावमा उठेका थिए । अर्यालले ३५ हजार ९३ मतसहित विजयी भएका छन् । उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका नानुमाया बास्तोलाले ५ हजार ४६० मत ल्याएर दोस्रो भइन् । धनञ्जय रेग्मी पर्यटन बोर्डका पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा पर्यटन व्यवसायी धनञ्जय रेग्मीले रास्वपामार्फत स्याङ्जा–१ बाट चुनाव लडेका थिए । डा. रेग्मीले २९ हजार ७१ मत प्राप्त गर्दै निकटतम प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार भरतराज ढकाललाई १० हजार २१४ मतान्तरले पराजित गरे । ढकालले १८ हजार ८५७ मत प्राप्त गर्दा ढकालले १८ हजार ८५७ मत ल्याएका छन् । प्रकाशसिंह कार्की पर्यटन क्षेत्रमा लामो समय बिताएका प्रकाशसिंह कार्की नेपाली कांग्रेसबाट सोलुखुम्बु १ बाट चुनावमा उठेका थिए । वर्ल्ड फ्रेड कार्गोसहित विभिन्न पर्यटकीय गतिविधिमा सक्रिय कार्कीको संसदमा प्रवेश गर्ने यात्रा साकार भएको छ । उनले नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका असिम राईलाई पराजित गर्दै जीत निकालेका हुन् । उनले १३ हजार १६६ मत प्राप्त गरेका छन् भने राईले ९ हजार ४१४ मत प्राप्त गरेका छन् । योगेश गौचन पर्यटन व्यवसायी योगेश गौचन थकालीले मुस्ताङमा नेपाली कांग्रेसबाट चुनावमा उठेका थिए । उनले नेकपा एमालेका इन्द्र धारा डादु विष्टलाई १ हजार ५०१ मतान्तरले पराजित गरेका छन् । उनले ३ हजार ३०७ मत प्राप्त गरेका छन् । टेकबहादुर गुरुङ पर्यटन व्यवसायी टेकबहादुर गुरुङले मनाङमा नेपाली कांग्रेसबाट चुनावमा उठेका थिए । उनले पनि यस क्षेत्रबाट जीत हासिल गर्न सफल भएका छन् । उनले निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका यशोदा गुरुङ (सुवेदी)लाई १९ सय ६१ मतान्तरले पराजित गरेका हुन् । गुरुङले २ हजार ४१५ मत ल्याउँदा गुरुङले ४५४ मात्रै मत प्राप्त गरेकी छिन् । जसले चुनाव हारे भागिरथ सापकोटा ठमेलमा गोछाली ट्राभल चलाउने पुराना पर्यटन व्यवसायी भागिरथ सापकोटा नवलपुर १ बाट एमालेबाट चुनावमा उठेका थिए । तर उनले जित हासिल गर्न सकेनन् । उक्त क्षेत्रमा रास्वपाका राजन गौतमले जित हासिल गरे । गौतमले ५० हजार ९४५ मतसहित जीत हासिल गर्दा सापकोटा भने ९ हजार १३१ मत ल्याएर तेस्रोमा सीमित भएका छन् । रमेशप्रसाद धमला ठमेलमै केन्द्रित रही पर्यटन व्यवसायमा संलग्न रमेशप्रसाद धमला पनि संघीय संसदको दौडमा नेपाली कांग्रेसबाट धादिङ– २ बाट चुनावमा होमिए । उनी हिमालय इकोलोजी ट्राभलका सञ्चालकसमेत हुन् । उनले पनि जीत हासिल गर्न सकेनन् । उनी दोस्रो स्थानमै सीमित भए । उनलाई रास्वपाका बोध नारायण श्रेष्ठले हराएका हुन् । श्रेष्ठले २६ हजार १४५ मत पाउँदा धमलाले २० हजार २७९ मत ल्याएर दोस्रोमै चित्त बुझाउन बाध्य भएका छन्। मिङ्मा शेर्पा हेली एभरेष्ट र सेभेन स्टार समिटका सञ्चालक मिङ्मा शेर्पाले रास्वपाका तर्फबाट संखुवासभामा संघीय संसदका निम्ति चुनावमा उठे, तर उनले जीत निकाल्न सकेनन् । उनी ११ हजार १३५ मतसहित दोस्रो स्थानमा सीमित भए । उक्त निर्वाचन क्षेत्रमा नेकपा एमालेका अर्जुनकुमार कार्की विजयी भएका छन् । उनले १२ हजार ३९६ मतले विजयी भएका छन् । कृष्ण रिजाल पर्यटन व्यवसायी धाधिङ क्षेत्र नम्बर १ मा नेपाली कांग्रेसबाट चुनावमा उठेका थिए । तर उनको संसदमा प्रवेश गर्ने सपना साकार हुन सकेन । उक्त क्षेत्रमा रास्वपाका आसिका तामाङले ३९ हजार १२८ मत ल्याएर विजयी भएकी छिन् । रिजालले भने १० हजार ८० मत ल्याएर चौंथो नम्बरमा सीमित भए । कृष्णकुमार (किसान) श्रेष्ठ होटल व्यवसायमा लगानी रहेका कृष्णकुमार (किसान) श्रेष्ठ बारा–४ बाट चुनावमा उठेका थिए । उनी नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बाट उठेका थिए । तर जीत हासिल गर्न सकेनन् । उनलाई रास्वपाका रहबर अन्सारीले पराजित गरे । अन्सारी ४१ हजार २ सय मत ल्याएर विजयी भएका छन् । श्रेष्ठले भने ११ हजार ६३९ मत ल्याएर दोस्रोमा सीमित भए । सुमन सायमी होटल व्यवसायी सुमन सायमी नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीका तर्फबाट काठमाडौं–८ बाट चुनाव लडेका थिए । तर उनलाई रास्वपाका विराज भक्त श्रेष्ठले पराजित गरेका छन् । श्रेष्ठले २४ हजार ५९२ मत ल्याउँदा सायमीले ३ हजार २१७ मत ल्याउर दोस्रोमा सीमित भए । प्रेमकुमार खत्री ठमेलको चर्चित क्लब एलओडीसँगै एसीई दी हिमालयन ट्रेकिङका सञ्चालक प्रेमकुमार खत्रीले नेपाली कांग्रेसबाट गोरखा क्षेत्र नम्बर १ मा चुनाव लडेका थिए । पछिल्लो मतपरिणामअनुसार खत्रीको पराजित सुनिश्चित भइसकेको छ । उक्त क्षेत्रमा रास्वपाका २८ हजार ९६५ मत ल्याउँदा खत्रीले १५ हजार २३० मात्रै प्राप्त गरेका छन्।
